మహావిభఙ్గసఙ్గహకథావణ్ణనా

౪. ఏవం సోతుజనం సవనే నియోజేత్వా యథాపటిఞ్ఞాతం ఉత్తరవినిచ్ఛయం దస్సేతుమాహ ‘‘మేథున’’న్తిఆది. ‘‘కతి ఆపత్తియో’’తి అయం దిట్ఠసంసన్దనా, అదిట్ఠజోతనా, విమతిచ్ఛేదనా, అనుమతి, కథేతుకమ్యతాపుచ్ఛాతి పఞ్చన్నం పుచ్ఛానం కథేతుకమ్యతాపుచ్ఛా. తిస్సో ఆపత్తియో ఫుసేతి తస్సా సఙ్ఖేపతో విస్సజ్జనం.

౫. ఏవం గణనావసేన దస్సితానం ‘‘భవే’’తిఆది సరూపతో దస్సనం. ఖేత్తేతి తిణ్ణం మగ్గానం అఞ్ఞతరస్మిం అల్లోకాసే తిలబీజమత్తేపి పదేసే. మేథునం పటిసేవన్తస్స పారాజికం భవేతి సమ్బన్ధో. ‘‘థుల్లచ్చయ’’న్తి వుత్తన్తి యోజనా. ‘‘యేభుయ్యక్ఖాయితే’’తి ఇదం నిదస్సనమత్తం, ఉపడ్ఢక్ఖాయితేపి థుల్లచ్చయస్స హేట్ఠా వుత్తత్తా. వట్టకతే ముఖే అఫుసన్తం అఙ్గజాతం పవేసేన్తస్స దుక్కటం వుత్తన్తి యోజనా.

౬. ‘‘అదిన్నం ఆదియన్తో’’తిఆదయోపి వుత్తనయాయేవ.

౭. పఞ్చమాసగ్ఘనే వాపీతి పోరాణకస్స నీలకహాపణస్స చతుత్థభాగసఙ్ఖాతే పఞ్చమాసే, తదగ్ఘనకే వా. అధికే వాతి అతిరేకపఞ్చమాసకే వా తదగ్ఘనకే వా. అదిన్నే పఞ్చవీసతియా అవహారానం అఞ్ఞతరేన అవహటే పరాజయో హోతీతి అత్థో. మాసే వా ఊనమాసే వా తదగ్ఘనకే వా దుక్కటం. తతో మజ్ఝేతి పఞ్చమాసకతో మజ్ఝే. పఞ్చ మాసా సమాహటా, పఞ్చన్నం మాసానం సమాహారోతి వా పఞ్చమాసం, పఞ్చమాసం అగ్ఘతీతి పఞ్చమాసగ్ఘనం, పఞ్చమాసఞ్చ పఞ్చమాసగ్ఘనఞ్చ పఞ్చమాసగ్ఘనం, ఏకదేససరూపేకసేసోయం, తస్మిం. మాసే వాతి ఏత్థాపి మాసో చ మాసగ్ఘనకఞ్చ మాసమాసగ్ఘనకోతి వత్తబ్బే ‘‘మాసే’’తి ఏకదేససరూపేకసేసో, ఉత్తరపదలోపో చ దట్ఠబ్బో.

‘‘పఞ్చమాసగ్ఘనే’’తి సామఞ్ఞేన వుత్తేపి పోరాణకస్స నీలకహాపణస్సేవ చతుత్థభాగవసేన పఞ్చమాసనియమో కాతబ్బో. తథా హి భగవతా దుతియపారాజికం పఞ్ఞాపేన్తేన భిక్ఖూసు పబ్బజితం పురాణవోహారికమహామత్తం భిక్ఖుం ‘‘కిత్తకేన వత్థునా రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో చోరం గహేత్వా హనతి వా బన్ధతి వా పబ్బాజేతి వా’’తి పుచ్ఛిత్వా తేన ‘‘పాదేన వా పాదారహేన వా’’తి వుత్తే తేనేవ పమాణేన అదిన్నం ఆదియన్తస్స పఞ్ఞత్తం. అట్ఠకథాయఞ్చ –

‘‘పఞ్చమాసకో పాదోతి పాళిం ఉల్లిఙ్గిత్వా ‘తదా రాజగహే వీసతిమాసకో కహాపణో హోతి, తస్మా పఞ్చమాసకో పాదో’. ఏతేన లక్ఖణేన సబ్బజనపదేసు కహాపణస్స చతుత్థో భాగో ‘పాదో’తి వేదితబ్బో. సో చ ఖో పోరాణకస్స నీలకహాపణస్స వసేన, న ఇతరేసం దుద్రదామకాదీనం. తేన హి పాదేన అతీతా బుద్ధాపి పారాజికం పఞ్ఞపేసుం, అనాగతాపి పఞ్ఞపేస్సన్తి. సబ్బబుద్ధానఞ్హి పారాజికవత్థుమ్హి వా పారాజికే వా నానత్తం నత్థి, ఇమానేవ చత్తారి పారాజికవత్థూని, ఇమానేవ చత్తారి పారాజికాని, ఇతో ఊనం వా అతిరేకం వా నత్థి. తస్మా భగవాపి ధనియం విగరహిత్వా పాదేనేవ దుతియపారాజికం పఞ్ఞపేన్తో ‘యో పన భిక్ఖు అదిన్నం థేయ్యసఙ్ఖాత’న్తిఆదిమాహా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౧.౮౮) వుత్తం.

సారత్థదీపనియఞ్చ –

‘‘చతుత్థో భాగో పాదోతి వేదితబ్బోతి ఇమినావ సబ్బజనపదేసు కహాపణస్సేవ వీసతిమో భాగోమాసకోతి ఇదఞ్చ వుత్తమేవ హోతీతి దట్ఠబ్బం. పోరాణసత్థానురూపం లక్ఖణసమ్పన్నా ఉప్పాదితా నీలకహాపణాతి వేదితబ్బా. దుద్రదామేన ఉప్పాదితో దుద్రదామకో. సో కిర నీలకహాపణస్స తిభాగం అగ్ఘతీ’తి వత్వా ‘యస్మిం పదేసే నీలకహాపణా న సన్తి, తత్థాపి నీలకహాపణవసేనేవ పరిచ్ఛేదో కాతబ్బో. కథం? నీలకహాపణానం వళఞ్జనట్ఠానే చ అవళఞ్జనట్ఠానే చ సమానఅగ్ఘవసేన పవత్తమానం భణ్డం నీలకహాపణేన సమానగ్ఘం గహేత్వా తస్స చతుత్థభాగగ్ఘనకం నీలకహాపణస్స పాదగ్ఘనకన్తి పరిచ్ఛిన్దిత్వా వినిచ్ఛయో కాతబ్బో’’తి (సారత్థ. టీ. ౨.౮౮) అయమత్థోవ వుత్తో.

ఏత్థ కహాపణం నామ కరోన్తా సువణ్ణేనపి కరోన్తి రజతేనపి తమ్బేనపి సువణ్ణరజతతమ్బమిస్సకేనపి. తేసు కతరం కహాపణం నీలకహాపణన్తి? కేచి తావ ‘‘సువణ్ణకహాపణ’’న్తి. కేచి ‘‘మిస్సకకహాపణ’’న్తి. తత్థ ‘‘సువణ్ణకహాపణ’’న్తి వదన్తానం అయమధిప్పాయో – పారాజికవత్థునా పాదేన సబ్బత్థ ఏకలక్ఖణేన భవితబ్బం, కాలదేసపరిభోగాదివసేన అగ్ఘనానత్తం పాదస్సేవ భవితబ్బం. భగవతా హి ధమ్మికరాజూహి హననబన్ధనపబ్బాజనానురూపేనేవ అదిన్నాదానే పారాజికం పఞ్ఞత్తం, న ఇతరథా. తస్మా ఏసా సబ్బదా సబ్బత్థ అబ్యభిచారీతి సువణ్ణమయస్స కహాపణస్స చతుత్థేన పాదేన భవితబ్బన్తి.

‘‘మిస్సకకహాపణ’’న్తి వదన్తానం పన అయమధిప్పాయో –

అట్ఠకథాయం –

‘‘తదా రాజగహే వీసతిమాసకో కహాపణో హోతి, తస్మా పఞ్చమాసకో పాదో. ఏతేన లక్ఖణేన సబ్బజనపదేసు కహాపణస్స చతుత్థో భాగో ‘పాదో’తి వేదితబ్బో. సో చ ఖో పోరాణకస్స నీలకహాపణస్స వసేన, న ఇతరేసం దుద్రదామకాదీన’’న్తి (పారా. అట్ఠ. ౧.౮౮) –

వుత్తత్తా, సారత్థదీపనియఞ్చ –

‘‘పోరాణసత్థానురూపం లక్ఖణసమ్పన్నా ఉప్పాదితా నీలకహాపణాతి వేదితబ్బా’’తి (సారత్థ. టీ. ౨.౮౮) –

వుత్తత్తా చ ‘‘వినయవినిచ్ఛయం పత్వా గరుకే ఠాతబ్బ’’న్తి వచనతో చ మిస్సకకహాపణోయేవ నీలకహాపణో. తత్థేవ హి పోరాణసత్థవిహితం లక్ఖణం దిస్సతి. కథం? పఞ్చ మాసా సువణ్ణస్స, తథా రజతస్స, దస మాసా తమ్బస్సాతి ఏతే వీసతి మాసే మిస్సేత్వా బన్ధనత్థాయ వీహిమత్తం లోహం పక్ఖిపిత్వా అక్ఖరాని చ హత్థిఆదీనమఞ్ఞతరఞ్చ రూపం దస్సేత్వా కతో నిద్దోసత్తా నీలకహాపణో నామ హోతీతి.

సిక్ఖాభాజనవినిచ్ఛయే చ కేసుచి పోత్థకేసు ‘‘పాదో నామ పఞ్చ మాసా సువణ్ణస్సా’’తి పురిమపక్ఖవాదీనం మతేన పాఠో లిఖితో. కేసుచి పోత్థకేసు దుతియపక్ఖవాదీనం మతేన ‘‘పఞ్చ మాసా హిరఞ్ఞస్సా’’తి పాఠో లిఖితో. సీహళభాసాయ పోరాణకేహి లిఖితాయ సామణేరసిక్ఖాయ పన –

‘‘పోరాణకస్స నీలకహాపణస్సాతి వుత్తఅట్ఠకథావచనస్స, పోరాణకే రతనసుత్తాభిధానకసుత్తే వుత్తకహాపణలక్ఖణస్స చ అనురూపతో ‘సువణ్ణరజతతమ్బాని మిస్సేత్వా ఉట్ఠాపేత్వా కతకహాపణం కహాపణం నామా’తి చ ‘సామణేరానముపసమ్పన్నానఞ్చ అదిన్నాదానపారాజికవత్థుమ్హి కో విసేసో’తి పుచ్ఛం కత్వా ‘సామణేరానం దసికసుత్తేనాపి పారాజికో హోతి, ఉపసమ్పన్నానం పన సువణ్ణస్స వీసతివీహిమత్తేనా’’తి –

చ విసేసో దస్సితో.

తం పన సువణ్ణమాసకవసేన అడ్ఢతియమాసకం హోతి, పఞ్చమాసకేన చ భగవతా పారాజికం పఞ్ఞత్తం. తస్మా తస్స యథావుత్తలక్ఖణస్స కహాపణస్స సబ్బదేసేసు అలబ్భమానత్తా సబ్బదేససాధారణేన తస్స మిస్సకకహాపణస్స పఞ్చమాసపాదగ్ఘనకేన సువణ్ణేనేవ పారాజికవత్థుమ్హి నియమితే సబ్బదేసవాసీనం ఉపకారాయ హోతీతి ఏవం సువణ్ణేనేవ పారాజికవత్థుపరిచ్ఛేదో కతో. అయమేవ నియమో సీహళాచరియవాదేహి సారోతి గహితో. తస్మా సిక్ఖాగరుకేహి సబ్బత్థ పేసలేహి వినయధరేహి అయమేవ వినిచ్ఛయో సారతో పచ్చేతబ్బో. హోన్తి చేత్థ –

‘‘హేమరజతతమ్బేహి, సత్థే నిద్దిట్ఠలక్ఖణం;

అహాపేత్వా కతో వీస-మాసో నీలకహాపణో.

హేమపాదం సజ్ఝుపాదం, తమ్బపాదద్వయఞ్హి సో;

మిస్సేత్వా రూపమప్పేత్వా, కాతుం సత్థేసు దస్సితో.

‘ఏలా’తి వుచ్చతే దోసో, నిద్దోసత్తా తథీరితో;

తస్స పాదో సువణ్ణస్స, వీసవీహగ్ఘనో మతో.

యస్మిం పన పదేసే సో, న వత్తతి కహాపణో;

వీససోవణ్ణవీహగ్ఘం, తప్పాదగ్ఘన్తి వేదియం.

వీససోవణ్ణవీహగ్ఘం, థేనేన్తా భిక్ఖవో తతో;

చవన్తి సామఞ్ఞగుణా, ఇచ్చాహు వినయఞ్ఞునో’’తి.

౯. ఓపాతన్తి ఆవాటం. దుక్ఖే జాతేతి యోజనా.

౧౦. ఉత్తరిం ధమ్మన్తి ఏత్థ ‘‘ఉత్తరిమనుస్సధమ్మ’’న్తి వత్తబ్బే నిరుత్తినయేన మజ్ఝపదలోపం, నిగ్గహీతాగమఞ్చ కత్వా ‘‘ఉత్తరిం ధమ్మ’’న్తి వుత్తం. ఉత్తరిమనుస్సానం ఝాయీనఞ్చేవ అరియానఞ్చ ధమ్మం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మం. అత్తుపనాయికన్తి అత్తని తం ఉపనేతి ‘‘మయి అత్థీ’’తి సముదాచరన్తో, అత్తానం వా తత్థ ఉపనేతి ‘‘అహం ఏత్థ సన్దిస్సామీ’’తి సముదాచరన్తోతి అత్తుపనాయికో, తం అత్తుపనాయికం, ఏవం కత్వా వదన్తోతి సమ్బన్ధో.

౧౧. పరియాయేతి ‘‘యో తే విహారే వసతి, సో భిక్ఖు అరహా’’తిఆదినా (పరి. ౨౮౭) పరియాయభణనే. ఞాతేతి యం ఉద్దిస్స భణతి, తస్మిం విఞ్ఞుమ్హి మనుస్సజాతికే అచిరేన ఞాతే. నో చేతి నో చే జానాతి.

ఇతి ఉత్తరే లీనత్థపకాసనియా

పారాజికకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౩. చేతేతి, ఉపక్కమతి, ముచ్చతి, ఏవం అఙ్గత్తయే పుణ్ణే గరుకం వుత్తం. ద్వఙ్గే చేతేతి, ఉపక్కమతి యది న ముచ్చతి, ఏవం అఙ్గద్వయే థుల్లచ్చయన్తి యోజనా. పయోగేతి పయోజేత్వా ఉపక్కమితుం అఙ్గజాతామసనం, పరస్స ఆణాపనన్తి ఏవరూపే సాహత్థికాణత్తికపయోగే.

౧౪. వుత్తనయేనేవ ఉపరూపరి పఞ్హాపుచ్ఛనం ఞాతుం సక్కాతి తం అవత్తుకామో ఆహ ‘‘ఇతో పట్ఠాయా’’తిఆది. మయమ్పి యదేత్థ పుబ్బే అవుత్తమనుత్తానత్థఞ్చ, తదేవ వణ్ణయిస్సామ.

౧౫. కాయేనాతి అత్తనో కాయేన. కాయన్తి ఇత్థియా కాయం. ఏస నయో ‘‘కాయబద్ధ’’న్తి ఏత్థాపి.

౧౬. అత్తనో కాయేన పటిబద్ధేన ఇత్థియా కాయపటిబద్ధే ఫుట్ఠే తు దుక్కటన్తి యోజనా.

౧౭. తిస్సో ఆపత్తియో సియున్తి యోజనా. ద్విన్నం మగ్గానన్తి వచ్చమగ్గపస్సావమగ్గానం.

౧౮. వణ్ణాదిభఞ్ఞేతి వణ్ణాదినా భణనే. కాయపటిబద్ధే వణ్ణాదినా భఞ్ఞే దుక్కటన్తి యోజనా.

౧౯. అత్తకామచరియాయాతి అత్తకామపారిచరియాయ.

౨౦. పణ్డకస్స సన్తికేపి అత్తకామపారిచరియాయ వణ్ణం వదతో తస్స భిక్ఖునోతి యోజనా. తిరచ్ఛానగతస్సాపి సన్తికేతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో.

౨౧. ఇత్థిపురిసానమన్తరే సఞ్చరిత్తం సఞ్చరణభావం సమాపన్నే భిక్ఖుమ్హి పటిగ్గణ్హనవీమంసాపచ్చాహరణకత్తికే సమ్పన్నే తస్స బుధో గరుకం నిద్దిసేతి యోజనా.

౨౨. ద్వఙ్గసమాయోగేతి తీస్వేతేసు ద్విన్నం అఙ్గానం యథాకథఞ్చి సమాయోగే. అఙ్గే సతి పనేకస్మిన్తి తిణ్ణమేకస్మిం పన అఙ్గే సతి.

౨౪. పయోగేతి ‘‘అదేసితవత్థుకం పమాణాతిక్కన్తం కుటిం, అదేసితవత్థుకం మహల్లకవిహారఞ్చ కారేస్సామీ’’తి ఉపకరణత్థం అరఞ్ఞగమనతో పట్ఠాయ సబ్బపయోగే. ఏకపిణ్డే అనాగతేతి సబ్బపరియన్తిమం పిణ్డం సన్ధాయ వుత్తం.

౨౫. ఇధ యో భిక్ఖు అమూలకేన పారాజికేన ధమ్మేన అనుద్ధంసేతీతి యోజనా.

౨౬. ఓకాసం న చ కారేత్వాతి ‘‘కరోతు మే, ఆయస్మా, ఓకాసం, అహం తే వత్తుకామో’’తి ఏవం తేన భిక్ఖునా ఓకాసం అకారాపేత్వా.

౨౮. అఞ్ఞభాగియేతి అఞ్ఞభాగియపదేన ఉపలక్ఖితసిక్ఖాపదే. ఏవం అఞ్ఞత్రపి ఈదిసేసు ఠానేసు అత్థో వేదితబ్బో.

౨౯. ‘‘సమనుభాసనాయ ఏవా’’తి పదచ్ఛేదో. న పటినిస్సజన్తి అప్పటినిస్సజన్తో.

౩౦. ఞత్తియా దుక్కటం ఆపన్నో సియా, ద్వీహి కమ్మవాచాహి థుల్లతం ఆపన్నో సియా, కమ్మవాచాయ ఓసానే గరుకం ఆపన్నో సియాతి యోజనా. ‘‘థుల్లత’’న్తి ఇదం థుల్లచ్చయాపత్తిఉపలక్ఖణవచనం.

౩౧. చతూసు యావతతియకేసు పఠమే ఆపత్తిపరిచ్ఛేదం దస్సేత్వా ఇతరేసం తిణ్ణం తేనపి ఏకపరిచ్ఛేదత్తా తత్థ వుత్తనయమేవ తేసు అతిదిసన్తో ఆహ ‘‘భేదానువత్తకే’’తిఆది.

ఇతి ఉత్తరే లీనత్థపకాసనియా

సఙ్ఘాదిసేసకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩౨. అతిరేకచీవరన్తి అనధిట్ఠితం, అవికప్పితం వికప్పనుపగపమాణం చీవరం లద్ధా దసాహం అతిక్కమన్తో ఏకమేవ నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం ఆపజ్జతి. తిచీవరేన ఏకరత్తిమ్పి వినా వసన్తో ఏకమేవ నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం ఆపజ్జతి. ఇదఞ్చ జాతివసేన ఏకత్తం సన్ధాయ వుత్తం వత్థుగణనాయ ఆపత్తీనం పరిచ్ఛిన్దితబ్బత్తా.

౩౩. గహేత్వాకాలచీవరన్తి అకాలచీవరం పటిగ్గహేత్వా. మాసన్తి సతియా పచ్చాసాయ నిక్ఖిపితుం అనుఞ్ఞాతం మాసం. అతిక్కమన్తోతి సతియాపి పచ్చాసాయ వీతిక్కమన్తో అన్తోమాసే అనధిట్ఠహిత్వా, అవికప్పేత్వా వా తింసదివసాని అతిక్కమన్తో, చీవరుప్పాదదివసం అరుణం ఆదిం కత్వా ఏకతింసమం అరుణం ఉట్ఠాపేన్తోతి అత్థో. ఏకం నిస్సగ్గియం ఆపత్తిం ఆపజ్జతీతి ఉదీరితన్తి యోజనా.

౩౪. అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా. యంకిఞ్చి పురాణచీవరన్తి ఏకవారమ్పి పరిభుత్తం సఙ్ఘాటిఆదీనమఞ్ఞతరం చీవరం.

౩౫. పయోగస్మిన్తి ‘‘ధోవా’’తిఆదికే భిక్ఖునో ఆణత్తికపయోగే, ఏవం ఆణత్తాయ చ భిక్ఖునియా ఉద్ధనాదికే సబ్బస్మిం పయోగే చ. ‘‘నిస్సగ్గియావ పాచిత్తి హోతీతి నిస్సగ్గియా పాచిత్తి చ హోతీతి యోజనా.

౩౬. పటిగణ్హతోతి ఏత్థ ‘‘అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా’’తి యోజనా.

౩౮. పయోగస్మిన్తి విఞ్ఞాపనపయోగే. విఞ్ఞాపితేతి విఞ్ఞాపితచీవరే పటిలద్ధే.

౩౯. భిక్ఖూతి అచ్ఛిన్నచీవరో వా నట్ఠచీవరో వా భిక్ఖు. తదుత్తరిన్తి సన్తరుత్తరపరమతో ఉత్తరిం.

౪౧. పయోగేతి వికప్పనాపజ్జనపయోగే.

౪౨. దువేతి దుక్కటపాచిత్తియవసేన దువే ఆపత్తియో ఫుసేతి యోజేతబ్బం.

౪౪. పయోగేతి అనుఞ్ఞాతపయోగతో అతిరేకాభినిప్ఫాదనపయోగే. లాభేతి చీవరస్స పటిలాభే.

కథినవగ్గవణ్ణనా పఠమా.

౪౫. కోసియవగ్గస్స ఆదీసు పఞ్చసు సిక్ఖాపదేసు ద్వే ద్వే ఆపత్తియోతి యోజనా. పయోగేతి కరణకారాపనపయోగే. లాభేతి కత్వా వా కారేత్వా వా పరినిట్ఠాపనే.

౪౬. ‘‘గహేత్వా ఏళకలోమానీ’’తి పదచ్ఛేదో. అతిక్కమన్తి అతిక్కమన్తో.

౪౭. అఞ్ఞాయాతి అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా. ‘‘ధోవాపేతి ఏళలోమక’’న్తి పదచ్ఛేదో. ఏళలోమకన్తి ఏళకలోమాని. నిరుత్తినయేన క-కారస్స విపరియాయో. పయోగేతి ధోవాపనపయోగే.

౪౮. పయోగేతి పటిగ్గణ్హనపయోగే.

౪౯. నానాకారన్తి నానప్పకారం. సమాపజ్జన్తి సమాపజ్జన్తో భిక్ఖు. సమాపన్నేతి సంవోహారే సమాపన్నే సతి. పయోగేతి సమాపజ్జనపయోగే.

౫౦. పయోగేతి కయవిక్కయాపజ్జనపయోగే. తస్మిం కతేతి తస్మిం భణ్డే అత్తనో సన్తకభావం నీతే.

కోసియవగ్గవణ్ణనా దుతియా.

౫౧. అతిరేకకన్తి అనధిట్ఠితం, అవికప్పితం వా పత్తం. దసాహం అతిక్కమేన్తస్స తస్స భిక్ఖునో ఏకావ నిస్సగ్గియాపత్తి హోతీతి యోజనా.

౫౨-౩. నత్థి ఏతస్స పఞ్చ బన్ధనానీతి అపఞ్చబన్ధనో, తస్మిం, ఊనపఞ్చబన్ధనే పత్తేతి అత్థో. పయోగేతి విఞ్ఞాపనపయోగే. తస్స పత్తస్స లాభే పటిలాభే.

౫౪. భేసజ్జన్తి సప్పిఆదికం.

౫౫. పయోగేతి పరియేసనపయోగే.

౫౬. పయోగేతి అచ్ఛిన్దనఅచ్ఛిన్దాపనపయోగే. హటేతి అచ్ఛిన్దిత్వా గహితే.

౫౭. ద్వే పనాపత్తియో ఫుసేతి వాయాపనపయోగే దుక్కటం, వికప్పనుపగపచ్ఛిమచీవరపమాణేన వీతే నిస్సగ్గియన్తి ద్వే ఆపత్తియో ఆపజ్జతీతి అత్థో.

౫౮-౯. యో పన భిక్ఖు అప్పవారితో అఞ్ఞాతకస్సేవ తన్తవాయే సమేచ్చ ఉపసఙ్కమిత్వా చీవరే వికప్పం ఆపజ్జన్తో హోతి. సోతి సో భిక్ఖు. ద్వే ఆపత్తియో ఆపజ్జతి, న సంసయోతి యోజనా. పయోగేతి వికప్పాపజ్జనపయోగే.

౬౦. అచ్చేకసఞ్ఞితం చీవరం పటిగ్గహేత్వాతి యోజనా. కాలన్తి చీవరకాలం.

౬౧. తిణ్ణమఞ్ఞతరం వత్థన్తి తిణ్ణం చీవరానం అఞ్ఞతరం చీవరం. ఘరేతి అన్తరఘరే. నిదహిత్వాతి నిక్ఖిపిత్వా. తేన చీవరేన వినా ఛారత్తతో అధికం దివసం యస్స ఆరఞ్ఞకస్స విహారస్స గోచరగామే తం చీవరం నిక్ఖిత్తం, తమ్హా విహారా అఞ్ఞత్ర వసన్తో నిస్సగ్గియం ఫుసేతి యోజనా.

౬౨. సఙ్ఘికం లాభం పరిణతం జానం జానన్తో.

౬౩. పయోగేతి పరిణామనపయోగే. సబ్బత్థాతి పారాజికాదీసు సబ్బసిక్ఖాపదేసు. అప్పనావారపరిహానీతి పరివారే పఠమం వుత్తకత్థపఞ్ఞత్తివారస్స పరిహాపనం, ఇధ అవచనన్తి అత్థో, తస్స వారస్స పరివారే సబ్బపఠమత్తా పఠమం వత్తబ్బభావేపి తత్థ వత్తబ్బం పచ్ఛా గణ్హితుకామేన మయా తం ఠపేత్వా పఠమం ఆపత్తిదస్సనత్థం తదనన్తరో కతాపత్తివారో పఠమం వుత్తోతి అధిప్పాయో.

పత్తవగ్గవణ్ణనా తతియా.

ఇతి ఉత్తరే లీనత్థపకాసనియా

తింసనిస్సగ్గియకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬౪. మనుస్సుత్తరిధమ్మేతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మే. అభూతస్మిం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మే సముల్లపితే పరాజయో పారాజికాపత్తి.

౬౫. అమూలన్తిమవత్థునా అమూలకేన పారాజికేన ధమ్మేన భిక్ఖుం చోదనాయ గరు సఙ్ఘాదిసేసో హోతీతి యోజనా. పరియాయవచనేతి ‘‘యో తే విహారే వసతీ’’తిఆదినా (పరి. ౨౮౭) పరియాయేన కథనే. ఞాతేతి యస్స కథేతి, తస్మిం వచనానన్తరమేవ ఞాతే.

౬౬. నో చే పన విజానాతీతి అథ తం పరియాయేన వుత్తం వచనానన్తరమేవ సచే న జానాతి. సముదాహటన్తి కథితం.

౬౭. ఓమసతో భిక్ఖుస్స దువే ఆపత్తియో వుత్తా. ఉపసమ్పన్నం ఓమసతో పాచిత్తి సియా. ఇతరం అనుపసమ్పన్నం ఓమసతో దుక్కటం సియాతి యోజనా.

౬౮. పేసుఞ్ఞహరణేపి ద్వే ఆపత్తియో హోన్తి.

౬౯. పయోగేతి పదసో ధమ్మం వాచేన్తస్స వచనకిరియారమ్భతో పట్ఠాయ యావ పదాదీనం పరిసమాపనం, ఏత్థన్తరే అక్ఖరుచ్చారణపయోగే దుక్కటం. పదానం పరిసమత్తియం పాచిత్తియం.

౭౦. ‘‘తిరత్తా అనుపసమ్పన్నసహసేయ్యాయా’’తి పదచ్ఛేదో. అనుపసమ్పన్నేన సహసేయ్యా అనుపసమ్పన్నసహసేయ్యా, తాయ. తిరత్తా ఉత్తరిం అనుపసమ్పన్నసహసేయ్యాయాతి యోజనా. పయోగేతి సయనత్థాయ సేయ్యాపఞ్ఞాపనకాయావజ్జనాదిపుబ్బపయోగే. పన్నేతి కాయపసారణలక్ఖణేన సయనేన నిపన్నే.

౭౧. యో పన భిక్ఖు ఏకరత్తియం మాతుగామేన సహసేయ్యం కప్పేతి. దుక్కటాదయోతి ‘‘పయోగే దుక్కటం, నిపన్నే పాచిత్తియ’’న్తి యథావుత్తద్వేఆపత్తియో ఆపజ్జతీతి యోజనా.

౭౨. పయోగేతి యథావుత్తలక్ఖణపయోగే.

౭౩. అనుపసమ్పన్నేతి సమీపత్థే చేతం భుమ్మం. అనుపసమ్పన్నస్స సన్తికే భూతం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మం యో సచే ఆరోచేతీతి యోజనా. దుక్కటాదయోతి యస్స ఆరోచేతి, సో నప్పటివిజానాతి, దుక్కటం, పటివిజానాతి, పాచిత్తియన్తి ఏవం ద్వే ఆపత్తియో తస్స హోన్తి.

౭౪. అఞ్ఞతో అఞ్ఞస్స ఉపసమ్పన్నస్స దుట్ఠుల్లస్స ఆపత్తిం అనుపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నస్స సన్తికే వదం వదన్తోతి యోజనా. పయోగేతి ఆరమ్భతో పట్ఠాయ పుబ్బపయోగే దుక్కటం ఆగచ్ఛతి దుక్కటం ఆపజ్జతి. ఆరోచితే పాచిత్తి సియాతి యోజనా.

౭౫. పయోగేతి ‘‘అకప్పియపథవిం ఖణిస్సామీ’’తి కుదాల పరియేసనాదిసబ్బపయోగేతి.

ముసావాదవగ్గవణ్ణనా పఠమా.

౭౬. పాతేన్తోతి వికోపేన్తో. తస్సాతి భూతగామస్స. పాతేతి వికోపనే.

౭౭. అఞ్ఞవాదకవిహేసకానం ఏకయోగనిద్దిట్ఠత్తా తత్థ వుత్తనయేనేవ విహేసకే చ ఞాతుం సక్కాతి తత్థ విసుం ఆపత్తిభేదో న వుత్తో.

౭౮. పరన్తి అఞ్ఞం సఙ్ఘేన సమ్మతసేనాసనపఞ్ఞాపకాదికం ఉపసమ్పన్నం. ఉజ్ఝాపేన్తోతి తస్స అయసం ఉప్పాదేతుకామతాయ భిక్ఖూహి అవజానాపేతుం ‘‘ఛన్దాయ ఇత్థన్నామో ఇదం నామ కరోతీ’’తిఆదీని వత్వా అవఞ్ఞాయ ఓలోకాపేన్తో, లామకతో వా చిన్తాపేన్తో. పయోగేతి ఉజ్ఝాపనత్థాయ తస్స అవణ్ణభణనాదికే పుబ్బపయోగే.

౮౩. సఙ్ఘికే విహారే పుబ్బూపగతం భిక్ఖుం జానం జానన్తో అనుపఖజ్జ సేయ్యం కప్పేతి, తస్సేవం సేయ్యం కప్పయతోతి యోజనా. పయోగేదుక్కటాదయోతి ఏత్థ అలుత్తసమాసో. ఆది-సద్దేన సేయ్యాకప్పనే పాచిత్తియం సఙ్గణ్హాతి.

౮౪. పయోగేతి ‘‘నిక్కడ్ఢథ ఇమ’’న్తిఆదికే ఆణత్తికే వా ‘‘యాహి యాహీ’’తిఆదికే వాచసికే వా హత్థేన తస్స అఙ్గపరామసనాదివసేన కతే కాయికే వా నిక్కడ్ఢనపయోగే. సేసన్తి పాచిత్తియం.

౮౫. ‘‘వేహాసకుటియా ఉపరీ’’తి పదచ్ఛేదో. ఆహచ్చపాదకేతి ఏత్థ ‘‘మఞ్చే వా పీఠే వా’’తి సేసో. సీదన్తి నిసీదన్తో. దుక్కటాదయోతి పయోగే దుక్కటం, నిపజ్జాయ పాచిత్తియన్తి ఇమా ఆపత్తియో ఫుసేతి అత్థో.

౮౬. అస్స పజ్జస్స పఠమపాదం దసక్ఖరపాదకం ఛన్దోవిచితియం వుత్తగాథా, ‘‘గాథాఛన్దో అతీతద్వయ’’న్తి ఇమినా ఛన్దోవిచితిలక్ఖణేన గాథాఛన్దత్తా అధిట్ఠిత్వా ద్వత్తిపరియాయేతి ఏత్థ అక్ఖరద్వయం అధికం వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. పయోగేతి అధిట్ఠానపయోగే. అధిట్ఠితేతి ద్వత్తిపరియాయానం ఉపరి అధిట్ఠానే కతే.

౮౭. పయోగేతి సిఞ్చనసిఞ్చాపనపయోగే. సిత్తేతి సిఞ్చనకిరియపరియోసానే.

భూతగామవగ్గవణ్ణనా దుతియా.

౮౮. దుక్కటం ఫుసేతి యోజనా. ఓవదితే పాచిత్తి సియాతి యోజనా.

౮౯. విభాగోయేవ విభాగతా.

౯౦. అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా చీవరం దేన్తో భిక్ఖు దువే ఆపత్తియో ఫుసేతి యోజనా. పయోగేతి దానపయోగే.

౯౩. ‘‘నావం ఏక’’న్తి పదచ్ఛేదో. పయోగేతి అభిరుహణపయోగే. దుక్కటాదయోతి ఆది-సద్దేన అభిరుళ్హే పాచిత్తియం సఙ్గణ్హాతి.

౯౪. ‘‘దువిధం ఆపత్తి’’న్తి పదచ్ఛేదో.

౯౬. భిక్ఖునియా సద్ధిం రహో నిసజ్జం కప్పేన్తో భిక్ఖు పయోగేదుక్కటాదయో ద్వేపి ఆపత్తియో ఫుసేతి యోజనా.

ఓవాదవగ్గవణ్ణనా తతియా.

౯౭. తదుత్తరిన్తి తతో భుఞ్జితుం అనుఞ్ఞాతఏకదివసతో ఉత్తరిం దుతియదివసతో పట్ఠాయ. అనన్తరస్స వగ్గస్సాతి ఓవాదవగ్గస్స. నవమేనాతి భిక్ఖునియా పరిపాచితపిణ్డపాతసిక్ఖాపదేన.

౯౯. ద్వత్తిపత్తేతి ద్వత్తిపత్తపూరే. తదుత్తరిన్తి ద్వత్తిపత్తపూరతో ఉత్తరిం. పయోగేతి పటిగ్గహణపయోగే.

౧౦౧. అభిహట్ఠున్తి అభిహరిత్వా.

౧౦౨. తస్సాతి అభిహరన్తస్స. పిటకేతి వినయపిటకే.

౧౦౩. దసమేపీతి ఏత్థ ‘‘దసమే అపీ’’తి పదచ్ఛేదో.

భోజనవగ్గవణ్ణనా చతుత్థా.

౧౦౪. అచేలకాదినోతి ఆది-సద్దేన ‘‘పరిబ్బాజకస్స వా పరిబ్బాజికాయ వా’’తి (పాచి. ౨౭౦) వుత్తే సఙ్గణ్హాతి. భోజనాదికన్తి ఆది-సద్దేన ఖాదనీయం సఙ్గణ్హాతి. పయోగేతి సహత్థా దానపయోగే.

౧౦౫. దాపేత్వా వా అదాపేత్వా వా కిఞ్చి ఆమిసం. పయోగేతి ఉయ్యోజనపయోగే. తస్మిన్తి తస్మిం భిక్ఖుమ్హి. ఉయ్యోజితే పాచిత్తి సియాతి యోజనా.

౧౦౯. ఉమ్మారాతిక్కమేతి ఇన్దఖీలాతిక్కమే.

౧౧౦. తదుత్తరిన్తి తతో పరిచ్ఛిన్నరత్తిపరియన్తతో వా పరిచ్ఛిన్నభేసజ్జపరియన్తతో వా ఉత్తరిం.

౧౧౧. ఉయ్యుత్తం దస్సనత్థాయ గచ్ఛన్తో ద్వే ఆపత్తియో ఫుసేతి యోజనా.

అచేలకవగ్గవణ్ణనా పఞ్చమా.

౧౧౪. మేరేయ్యన్తి మేరయం. నిరుత్తినయేన అ-కారస్స ఏ-కారో, య-కారస్స చ ద్విత్తం. మేరయ-సద్దపరియాయో వా మేరేయ్య-సద్దో. మునీతి భిక్ఖు.

౧౧౫. ‘‘భిక్ఖు అఙ్గులిపతోదేనా’’తి పదచ్ఛేదో. పయోగేతి హాసాపనపయోగే. తస్సాతి హాసాపేన్తస్స.

౧౧౬. గోప్ఫకా హేట్ఠా ఉదకే దుక్కటం. గోప్ఫకతో ఉపరి ఉపరిగోప్ఫకం, ఉదకం, తస్మిం, గోప్ఫకతో అధికప్పమాణే ఉదకేతి అత్థో.

౧౧౭. అనాదరియన్తి పుగ్గలానాదరియం, ధమ్మానాదరియం వా. పయోగేతి అనాదరియవసేన పవత్తే కాయపయోగే వా వచీపయోగే వా. కతే అనాదరియే.

౧౧౮. పయోగేతి భింసాపనపయోగే.

౧౧౯. జోతిన్తి అగ్గిం. సమాదహిత్వానాతి జాలేత్వా. ‘‘విసిబ్బేన్తో’’తి ఇమినా ఫలూపచారేన కారణం వుత్తం. విసిబ్బనకిరియా హి సమాదహనకిరియాయ ఫలన్తి విసిబ్బనకిరియావోహారేన సమాదహనకిరియావ. తస్మా విసిబ్బేన్తోతి ఏత్థ సమాదహన్తోతి అత్థో. పయోగేతి సమాదహనసమాదహాపనపయోగే. విసీవితేతి వుత్తనయేన సమాదహితేతి అత్థో.

౧౨౦. పయోగేతి చుణ్ణమత్తికాభిసఙ్ఖరణాదిసబ్బపయోగే. ఇతరన్తి పాచిత్తియం.

౧౨౧. తిణ్ణం దుబ్బణ్ణకరణానన్తి కంసనీలపత్తనీలకద్దమసఙ్ఖాతానం తిణ్ణం దుబ్బణ్ణకరణానం. ఏకం అఞ్ఞతరం అనాదియ అదత్వా. చీవరన్తి నవచీవరం.

౧౨౨. నత్థి ఏతస్స ఉద్ధారన్తి అనుద్ధారో, తం అనుద్ధారన్తి వత్తబ్బే గాథాబన్ధవసేన రస్సత్తం, అకతపచ్చుద్ధారన్తి అత్థో.

౧౨౩. అపనిధేన్తోతి అపనేత్వా నిధేన్తో నిక్ఖిపేన్తో. పత్తాదికన్తి ఆది-సద్దేన చీవరనిసీదనసూచిఘరకాయబన్ధనానం గహణం. పయోగేతి అపనిధానపయోగే. తస్మిం పత్తాదికే పఞ్చవిధే పరిక్ఖారే. అపనిహితే సేసా పాచిత్తియాపత్తి సియాతి యోజనా.

సురాపానవగ్గవణ్ణనా ఛట్ఠా.

౧౨౪. తపోధనోతి పాతిమోక్ఖసంవరసీలసఙ్ఖాతం తపోధనమస్సాతి తపోధనో, భిక్ఖు.

౧౨౫. తస్మిం ఓపాతే.

౧౨౬. మనుస్సవిగ్గహో మనుస్ససరీరో. తిరచ్ఛానగతో నాగో వా సుపణ్ణో వా. తస్స ఓపాతఖణకస్స.

౧౨౭. పటుబుద్ధినాతి సబ్బేసు ఞేయ్యధమ్మేసు నిపునఞాణేన భగవతా.

౧౨౮. పయోగేతి పరిభోగత్థాయ గహణాదికే పయోగే. తస్సాతి భిక్ఖుస్స.

౧౨౯. ఉక్కోటేన్తోతి ఉచ్చాలేన్తో యథాఠానే ఠాతుం అదేన్తో. పయోగేతి ఉక్కోటనపయోగే. ఉక్కోటితే పాచిత్తియం సియాతి యోజనా.

౧౩౦. దుట్ఠుల్లం వజ్జకన్తి సఙ్ఘాదిసేసాదికే. ఏకం పాచిత్తియం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి ఇతి దీపితన్తి యోజనా.

౧౩౧. పయోగేతి గణపరియేసనాదిపయోగే. దుక్కటం పత్తో సియా దుక్కటాపత్తిం ఆపన్నో భవేయ్యాతి అత్థో. సేసాతి పాచిత్తియాపత్తి ఉపసమ్పాదితే సియా. గాథాబన్ధవసేన ఉపసగ్గలోపో.

౧౩౨-౩. జానం థేయ్యసత్థేన సహ సంవిధాయ మగ్గం పటిపజ్జతో చ తథేవ మాతుగామేన సహ సంవిధాయ మగ్గం పటిపజ్జతో చాతి యోజనా. పయోగేతి సంవిధాయ గన్తుం పటిపుచ్ఛాదికరణపయోగే. పటిపన్నేతి మగ్గపటిపన్నే. అనన్తరన్తి అద్ధయోజనగామన్తరాతిక్కమనానన్తరం.

౧౩౪. ఞత్తియా ఓసానే దుక్కటం ఫుసేతి యోజనా.

౧౩౫. అకతానుధమ్మేనాతి అనుధమ్మో వుచ్చతి ఆపత్తియా అదస్సనే వా అప్పటికమ్మే వా పాపికాయ దిట్ఠియా అప్పటినిస్సగ్గే వా ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన ఉక్ఖిత్తకస్స అనులోమవత్తం దిస్వా కత్వా ఓసారణా, సో ఓసారణసఙ్ఖాతో అనుధమ్మో యస్స న కతో, అయం అకతానుధమ్మో నామ, తాదిసేన భిక్ఖునా సద్ధిన్తి అత్థో. సమ్భుఞ్జన్తోతి ఆమిససమ్భోగం కరోన్తో భిక్ఖు. పయోగేతి భుఞ్జితుం ఆమిసపటిగ్గహణాదిపయోగే. భుత్తేతి సమ్భుత్తే, ఉభయసమ్భోగే, తదఞ్ఞతరే వా కతేతి అత్థో.

౧౩౬. ఉపలాపేన్తోతి పత్తచీవరఉద్దేసపరిపుచ్ఛనాదివసేన సఙ్గణ్హన్తో. పయోగేతి ఉపలాపనపయోగే.