ఉత్తరవినిచ్ఛయ-టీకా

గన్థారమ్భకథావణ్ణనా

(క)

దేవాతిదేవం సుగతం, దేవబ్రహ్మిన్దవన్దితం;

ధమ్మఞ్చ వట్టుపచ్ఛేదం, నత్వా వట్టాతితం గణం.

(ఖ)

వన్దనామయపుఞ్ఞేన, కమ్మేన రతనత్తయే;

ఛేత్వా ఉపద్దవే సబ్బే, ఆరభిస్సం సమాహితో.

(గ)

థేరేన బుద్ధదత్తేన, రచితస్స సమాసతో;

సంవణ్ణనమసంకిణ్ణం, ఉత్తరస్స యథాబలం.

౧. అథాయమాచరియో అత్తనో విరచితే వినయే తస్సుపనిస్సయే వినయపిటకే చ భిక్ఖూనం నానప్పకారకోసల్లజననత్థం పరివారట్ఠకథాయఞ్చ ఆగతవినిచ్ఛయం సఙ్గహేత్వా ఉత్తరపకరణం వణ్ణయితుకామో పఠమం తావ అన్తరాయనివారణేన యథాధిప్పేతసాధనత్థం రతనత్తయం వన్దన్తో ఆహ ‘‘సబ్బసత్తుత్తమ’’న్తిఆది.

పకరణారమ్భే రతనత్తయవన్దనాపయోజనం తత్థ తత్థాచరియేహి బహుధా పపఞ్చితం, అమ్హేహి చ వినయవినిచ్ఛయవణ్ణనాయం సమాసతో దస్సితన్తి న తం ఇధ వణ్ణయిస్సామ. పకరణాభిధేయ్య కరణప్పకారపయోజనానిపి తత్థ దస్సితనయానుసారేన ఇధాపి వేదితబ్బాని. సమ్బన్ధాదిదస్సనముఖేన అనుత్తానపదవణ్ణనమేవేత్థ కరిస్సామి.

జినం, ధమ్మఞ్చ, గణఞ్చ వన్దిత్వా ఉత్తరం దాని కరిస్సామీతి సమ్బన్ధో. కింవిసిట్ఠం జినం, ధమ్మం, గణఞ్చ వన్దిత్వాతి ఆహ ‘‘సబ్బసత్తుత్తమ’’న్తిఆది. తత్థ సబ్బసత్తుత్తమన్తి పఞ్చసు కామగుణేసు సత్తా ఆసత్తా విసత్తా లగ్గితాతి సత్తా, పరమత్థతో సత్తపఞ్ఞత్తియా ఉపాదానభూతా ఉపాదానక్ఖన్ధా వోహారతో ఖన్ధసన్తతిం ఉపాదాయ పఞ్ఞత్తా సమ్ముతి ‘‘సత్తా’’తి వుచ్చన్తి. తే పన కామావచరాదిభూమివసేన, నిరయాదిపదేసవసేన, అహేతుకాదిపటిసన్ధివసేనాతి ఏవమాదీహి అనన్తపభేదా. తేసు ఖీణాసవానం యథావుత్తనిబ్బచనత్థేన సత్తవోహారో న లబ్భతి. తథాపి తే భూతపుబ్బగతియా వా తంసదిసత్తా వా ‘‘సత్తా’’తి వుచ్చన్తి. సబ్బే చ తే సత్తా చా తి సబ్బసత్తా. ఉద్ధటతమత్తా, ఉగ్గతతమత్తా, సేట్ఠత్తా చ ఉత్తమో, సబ్బసత్తానం లోకియలోకుత్తరేహి రూపారూపగుణేహి ఉత్తమో, సబ్బసత్తేసు వా ఉత్తమో పవరో సేట్ఠోతి సబ్బసత్తుత్తమో. ‘‘జిన’’న్తి ఏతస్స విసేసనం.

పునపి కింవిసిట్ఠన్తి ఆహ ‘‘ధీర’’న్తి. ధీ వుచ్చతి పఞ్ఞా, తాయ ఈరతి వత్తతీతి ధీరో, తం. తాదిభావేన ఇన్దఖీలసినేరుఆదయో వియ అట్ఠలోకధమ్మసఙ్ఖాతేన భుసవాతేన అకమ్పియట్ఠేన, చతువేసారజ్జవసేన సదేవకే లోకే కేనచి అకమ్పనీయట్ఠేన చ ధీరం, ధితిసమ్పన్నన్తి అత్థో. ఇదమ్పి తస్సేవ విసేసనం.

వన్దిత్వాతి కాయవచీమనోద్వారేహి అభివాదేత్వాతి అత్థో, యథాభుచ్చగుణసంకిత్తనేన థోమేత్వా. సిరసాతి భత్తిభావనతుత్తమఙ్గేన కరణభూతేన. ఇమినా విసేసతో కాయపణామో దస్సితో, గుణసంకిత్తనేన వచీపణామో, ఉభయపణామేహి నానన్తరియకతాయ మనోపణామోపి దస్సితో చ హోతి.

జినన్తి దేవపుత్తకిలేసాభిసఙ్ఖారమచ్చుఖన్ధమారసఙ్ఖాతే పఞ్చవిధే మారే బలవిధమనసమఉచ్ఛేదపహానసహాయవేకల్లనిదానోపచ్ఛేదవిసయాతిక్కమవసేన పఞ్చహి ఆకారేహి జితవాతి జినో, తం.

‘‘ధమ్మ’’న్తి ఏతస్స నిబ్బచనాదివసేన అత్థవినిచ్ఛయో హేట్ఠా దస్సితోవ. అధమ్మవిద్ధంసన్తి ధమ్మసఙ్ఖాతస్స కుసలస్స పటిపక్ఖత్తా అధమ్మో వుచ్చతి అకుసలధమ్మో, తం అకుసలసఙ్ఖాతం అధమ్మం విద్ధంసేతి వినాసేతి పజహతి తదఙ్గవిక్ఖమ్భనసముచ్ఛేదపటిప్పస్సద్ధినిస్సరణప్పహానేనాతి అధమ్మవిద్ధంసో, సపరియత్తికో నవలోకుత్తరో ధమ్మో. పరియత్తి హి పఞ్చన్నం పహానానం మూలకారణత్తా ఫలూపచారేన తథా వుచ్చతి, తం అధమ్మవిద్ధంసం. ‘‘ధమ్మ’’న్తి ఏతస్స విసేసనం.

గణన్తి అట్ఠన్నం అరియపుగ్గలానం సమూహం, సఙ్ఘన్తి అత్థో. అఙ్గణనాసనన్తి అత్తనో నిస్సయం అఙ్గన్తి మత్థేన్తీతి అఙ్గణా, కిలేసా రాగదోసమోహా, తే అఙ్గణే నాసేతి యథాయోగం తదఙ్గవిక్ఖమ్భనసముచ్ఛేదపటిప్పస్సద్ధినిస్సరణప్పహానేహి పజహతీతి అఙ్గణనాసనో, తం. ‘‘గణ’’న్తి ఏతస్స విసేసనం.

౨. మయా వినయస్స యో సారో వినిచ్ఛయో రచితో, తస్స వినిచ్ఛయస్సాతి యోజనా. నత్థి తస్స ఉత్తరోతి అనుత్తరో, సబ్బేసు వినిచ్ఛయేసు, సబ్బేసం వా వినిచ్ఛయానం అనుత్తరో ఉత్తమో వినిచ్ఛయోతి సబ్బానుత్తరో, తం. ఉత్తరం పకరణం ఇదాని కరిస్సామీతి యోజనా.

౩. భణతోతి భణన్తస్స పగుణం వాచుగ్గతం కరోన్తస్స. పఠతోతి పఠన్తస్స వాచుగ్గతం సజ్ఝాయన్తస్స. పయుఞ్జతోతి తత్థ పకారేన యుఞ్జన్తస్స, తం అఞ్ఞేసం వాచేన్తస్స వా. సుణతోతి పరేహి వుచ్చమానం సుణన్తస్స. చిన్తయతోతి యథాసుతం అత్థతో, సద్దతో చ చిన్తేన్తస్స. ‘‘అబుద్ధస్స బుద్ధివడ్ఢన’’న్తి వత్తబ్బే గాథాబన్ధవసేన విభత్తిలోపో. అబుద్ధస్స బాలస్స వినయే అప్పకతఞ్ఞునో భిక్ఖుభిక్ఖునిజనస్స. బుద్ధివడ్ఢనం వినయవినిచ్ఛయే పఞ్ఞావుద్ధినిప్ఫాదకం. అథ వా బుద్ధస్స వినిచ్ఛయే కతపరిచయత్తా పఞ్ఞవతో జనస్స బుద్ధివడ్ఢనం బుద్ధియా పఞ్ఞాయ తిక్ఖవిసదభావాపాదనేన భియ్యోభావసాధకం. పరమం ఉత్తమం ఉత్తరం నామ పకరణం వదతో కథేన్తస్స మే మమ సన్తికా నిరతా వినిచ్ఛయే, తీసు సిక్ఖాసు వా విసేసేన రతా నిబోధథ జానాథ సుతమయఞాణం అభినిప్ఫాదేథాతి సోతుజనం సవనే నియోజేతి.