భిక్ఖునిక్ఖన్ధకకథావణ్ణనా

౨౯౫౨. వివరిత్వాన చీవరం అపనేత్వా.

౨౯౫౩. యం కిఞ్చి సమ్పయోజేన్తియాతి యం కిఞ్చి అనాచారం కరోన్తియా. తతోతి తేన అనాచారసఙ్ఖాతేన అసద్ధమ్మేన. భాసన్తియాతి వాచాయ భాసన్తియా.

౨౯౫౪-౬. దీఘన్తి ఏకపరిక్ఖేపతో దీఘం. విలీవేన చ పట్టేనాతి సణ్హేహిపి విలీవేహి కతపట్టేన. చమ్మపట్టేనాతి చమ్మమయపట్టేన. దుస్సపట్టేనాతి సేతవత్థేన. దుస్సవేణియాతి దుస్సేన గణ్ఠితవేణియా. దుస్సవట్టియాతి దుస్సేన కతవట్టియా. న ఫాసుకా నమేతబ్బాతి మజ్ఝిమస్స తనుభావత్థాయ గామదారికా వియ ఫాసులికా న నామేతబ్బా. జఘనన్తి ముత్తకరణప్పదేసం. అట్ఠికాదినాతి గోజాణుట్ఠికాదినా. న ఘంసాపేయ్యాతి న ఘట్టాపేయ్య. ‘‘అట్ఠికాదినా’’తి ఇదం ‘‘న ఘంసాపేయ్యా’’తి ఇమినా చ ‘‘కోట్టాపేతీ’’తి ఇమినా కిరియాపదేన చ సమ్బన్ధితబ్బం.

౨౯౫౭. ‘‘కోట్టాపేతీ’’తి ఇదం ‘‘హత్థం వా’’తిఆదీహి ఉపయోగన్తపదేహి పచ్చేకం యోజేతబ్బం. హత్థన్తి అగ్గబాహం. హత్థకోచ్ఛన్తి పిట్ఠిహత్థం. పాదన్తి జఙ్ఘం.

౨౯౫౮. న ముఖం లిమ్పితబ్బన్తి ఛవిపసాదకరేన తిలసాసపకక్కాదినా అనేకవిధేన లిమ్పనేన న లిమ్పితబ్బం. న చుణ్ణేతబ్బన్తి ముఖచుణ్ణలేపనం న కాతబ్బం. మనోసిలాయ ముఖం లఞ్జన్తియా ఆపత్తి సియాతి యోజనా.

౨౯౫౯. అఙ్గరాగో న కాతబ్బోతి హలిద్దికుఙ్కుమాదీహి సరీరచ్ఛవిరాగో న కాతబ్బో. అవఙ్గం న చ కాతబ్బన్తి అఞ్జనం బహి అక్ఖికోటియా లేఖం ఠపేత్వా న అఞ్జితబ్బం. న కాతబ్బం విసేసకన్తి గణ్డపదేసే విచిత్రసణ్ఠానం విసేసకం వత్తభఙ్గం న కాతబ్బం.

౨౯౬౦. ఓలోకనకతోతి వాతపానతో. రాగాతి కామరాగేన. ఓలోకేతున్తి అన్తరవీథిం విలోకేతుం, సాలోకే న చ ఠాతబ్బన్తి యోజనా. సాలోకే ద్వారం వివరిత్వా ఉపడ్ఢకాయం దస్సేన్తీహి న ఠాతబ్బం. సనచ్చన్తి నటసమజ్జం.

౨౯౬౧. గణికం వుట్ఠాపేన్తియా వేసిం వుట్ఠాపేన్తియా. ‘‘విక్కిణన్తియా’’తి ఇదం ‘‘సుర’’న్తిఆదీహి ఉపయోగన్తపదేహి పచ్చేకం యోజేతబ్బం.

౨౯౬౩. న చేవుపట్ఠాపేతబ్బోతి అత్తనో వేయ్యావచ్చం నేవ కారాపేతబ్బో. తిరచ్ఛానగతోపి దాసో వా దాసీ వా తిరచ్ఛానగతోపి కమ్మకరో వా న చేవ ఉపట్ఠాపేతబ్బో నేవ అత్తనో వేయ్యావచ్చం కారాపేతబ్బో. అపి-సద్దేన పగేవ మనుస్సభూతోతి దీపేతి.

౨౯౬౪. ‘‘సబ్బనీలాది’’న్తి ఇమినా –

‘‘సబ్బనీలకమఞ్జేట్ఠ-కణ్హలోహితపీతకే;

మహానామమహారఙ్గ-రత్తేసూ’’తి. (వి. వి. ౫౯౮) –

వుత్తాని అకప్పియచీవరాని సఙ్గహితాని. ‘‘నమతకం నామ ఏళకలోమేహి కతం అవాయిమం చమ్మఖణ్డపరిభోగేన పరిభుఞ్జితబ్బ’’న్తి (చూళవ. అట్ఠ. ౨౬౪) అట్ఠకథాయ వుత్తత్తా, గణ్ఠిపదే చ ‘‘సన్థరణసదిసో పిలోతికాహి కతో పరిక్ఖారవిసేసో’’తి వుత్తత్తా చ నిపజ్జాయ పరిభుఞ్జితబ్బో పరిక్ఖారవిసేసో నమతకం నామ.

౨౯౬౫. ఛన్నమ్పి పురిసబ్యఞ్జనం ‘‘ఏత్థా’’తి చిన్తేత్వా రాగచిత్తేన ఓలోకేన్తియా దుక్కటం హోతి. సబ్బన్తి వుత్తప్పకారం సబ్బం.

౨౯౬౬. భిక్ఖుం దూరతోవ పస్సిత్వా తస్స భిక్ఖునో దూరతో ఓక్కమిత్వాన మగ్గో దాతబ్బోతి యోజనా.

౨౯౬౭. భిక్ఖం చరన్తియా భిక్ఖునియా భిక్ఖుం పస్సిత్వా పన యేన భిక్ఖాయ చరతి, తం పత్తం నీహరిత్వా ఉపరి ఛాదేత్వా ఠితం సఙ్ఘాటిచీవరం అపనేత్వా ఉక్కుజ్జం ఉద్ధంముఖం కత్వా భిక్ఖునో దస్సేతబ్బన్తి యోజనా.

౨౯౬౮. ఉతునీనం భిక్ఖునీనం ఉతుకాలే సఞ్జాతపుప్ఫే కాలే సంవేల్లికం కాతుం కచ్ఛం బన్ధితుం మహేసినా కటిసుత్తకం అనుఞ్ఞాతన్తి యోజనా, ఇమినా అఞ్ఞస్మిం కాలే కటిసుత్తకం బన్ధితుం న వట్టతీతి దీపేతి. యథాహ – ‘‘న, భిక్ఖవే, భిక్ఖునియా సబ్బకాలం కటిసుత్తకం ధారేతబ్బం, యా ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉతునియా కటిసుత్తక’’న్తి (చూళవ. ౪౨౨).

౨౯౬౯. ఇత్థిపోసయుతన్తి ఇత్థీహి వా పురిసేహి వా ఇత్థిపురిసేహి వా యుత్తం. ఇత్థిపోసయుత్తం హత్థవట్టకమేవ వా. పాటఙ్కీతి పటపోట్టలికం.

౨౯౭౦. గరుధమ్మేతి సఙ్ఘాదిసేసే. మానత్తన్తి పక్ఖమానత్తం. సమ్మన్నిత్వాతి ఞత్తిదుతియాయ కమ్మవాచాయ సమ్మన్నిత్వా.

౨౯౭౧. యస్సా ఇత్థియా పబ్బజితకాలే గబ్భో వుట్ఠాతి విజాయతి యది, పుత్తో చే, తస్సాపి దారకమాతు యావ సో దారకో విఞ్ఞుతం పాపుణాతి, యావ ఖాదితుం, భుఞ్జితుం, నహాయితుఞ్చ అత్తనో ధమ్మతాయ సక్కోతి, తావ దుతియా భిక్ఖునీ తథా సమ్మన్నిత్వా దాతబ్బాతి యోజనా.

౨౯౭౨. సా పన మాతా భిక్ఖునీ అత్తనో పుత్తం పాయేతుం, భోజేతుం, మణ్డేతుం, ఉరే కత్వా సయితుఞ్చ లభతీతి యోజనా.

౨౯౭౩. దుతియికాయ భిక్ఖునియా దారకేన సహసేయ్యం ఠపేత్వా యథా అఞ్ఞేసు పురిసేసు వత్తితబ్బం పటిపజ్జితబ్బం, తథా ఏవ తస్మిం దారకే వత్తితబ్బన్తి యోజనా.

౨౯౭౪. విబ్భమేనేవాతి అత్తనో రుచియా సేతవత్థానం గహణేనేవ. యథాహ – ‘‘యస్మా సా విబ్భన్తా అత్తనో రుచియా ఖన్తియా ఓదాతాని వత్థాని నివత్థా, తస్మాయేవ సా అభిక్ఖునీ, న సిక్ఖాపచ్చక్ఖానేనా’’తి (చూళవ. అట్ఠ. ౪౩౪). ఇధాతి ఇమస్మిం సాసనే.

౨౯౭౫. గతాయాతి ఏత్థ ‘‘సకావాసా’’తి సేసో. యథాహ – ‘‘యా సా, భిక్ఖవే, భిక్ఖునీ సకావాసా తిత్థాయతనం సఙ్కన్తా, సా ఆగతా న ఉపసమ్పాదేతబ్బా’’తి. న కేవలం న ఉపసమ్పాదేతబ్బా, పబ్బజ్జమ్పి న లభతి. ఓదాతాని గహేత్వా విబ్భన్తా పన పబ్బజ్జామత్తం లభతి.

౨౯౭౬. వన్దనన్తి పాదే సమ్బాహేత్వా వన్దనం. సాదితుం వట్టతీతి ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సాదితు’’న్తి (చూళవ. ౪౩౪) అనుఞ్ఞాతత్తా వట్టతి. తత్రేకే ఆచరియా ‘‘సచే ఏకతో వా ఉభతో వా అవస్సుతా హోన్తి సారత్తా, యథావత్థుకమేవా’’తి వదన్తి. ఏకే ఆచరియా ‘‘నత్థి ఏత్థ ఆపత్తీ’’తి వదన్తీతి ఏవం ఆచరియవాదం దస్సేత్వా ‘‘ఇదం ఓదిస్స అనుఞ్ఞాతం వట్టతీ’’తి అట్ఠకథాసు వుత్తం, తం పమాణం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సాదితు’’న్తి (చూళవ. ౪౩౪) హి వచనేనేవ కప్పియం.

౨౯౭౭. యాయ కాయచి వచ్చకుటియా వచ్చో న కాతబ్బో, హేట్ఠా వివటే ఉద్ధం పటిచ్ఛన్నే పన వచ్చం కాతుం వట్టతి. హేట్ఠా వివటే ఉపరి పటిచ్ఛన్నేతి అట్ఠకథాయం ‘‘సచే కూపో ఖతో హోతి, ఉపరి పన పదరమత్తమేవ సబ్బదిసాసు పఞ్ఞాయతి, ఏవరూపేపి వట్టతీ’’తి (చూళవ. అట్ఠ. ౪౩౫) వుత్తం.

౨౯౭౮. సబ్బత్థాతి భిక్ఖునిఉపస్సయఅన్తరఘరాదిసబ్బట్ఠానేసు. గిలానాయాతి యస్సా వినా పల్లఙ్కం న ఫాసు హోతి. అడ్ఢపల్లఙ్కన్తి ఏకపాదం ఆభుజిత్వా కతపల్లఙ్కం. సో ఏకం పణ్హిం ఊరుమూలాసన్నం కత్వా ఇతరం దూరే కత్వా ఆభుజితపల్లఙ్కో నామ.

౨౯౭౯. నరతిత్థేతి పురిసానం నహానతిత్థే. యథాహ – ‘‘న, భిక్ఖవే, భిక్ఖునియా పురిసతిత్థే నహాయితబ్బం, యా నహాయేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, మహిలాతిత్థే నహాయితు’’న్తి (చూళవ. ౪౩౬).

౨౯౮౦. యా సమణీ గన్ధచుణ్ణేన వా వాసితమత్తియా వాసితకాయ మత్తికాయ వా పటిసోతే వా న్హాయేయ్య, తస్సా ఆపత్తి దుక్కటన్తి యోజనా. వాసితవిసేసనేన అవాసితా వట్టతీతి దీపేతి. యథాహ – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పకతిమత్తిక’’న్తి (చూళవ. ౪౩౬).

౨౯౮౧. అభుత్వాతి ఏత్థ ఆమిసఅగ్గం గహణమత్తమ్పి అకత్వా, పత్తచీవరం కతిపయదివసానిపి అపరిభుఞ్జిత్వాతి అత్థో. సచే అసప్పాయం, సబ్బమ్పి అపనేతుం వట్టతి.

౨౯౮౨. అనుపసమ్పన్నే అసన్తే సబ్బం భిక్ఖూహి పటిగ్గహితం వా అప్పటిగ్గహితం వా సన్నిధికతం వా సబ్బం అజ్ఝోహరణీయం భిక్ఖూహి పటిగ్గహాపేత్వా పరిభుఞ్జితుం భిక్ఖునీనం వట్టతీతి యోజనా. ‘‘భిక్ఖునీనం వట్టతీ’’తి ఇదం పకరణవసేన వుత్తం. భిక్ఖునీహిపి పటిగ్గహాపేత్వా భిక్ఖూనమ్పి తథావిధం పరిభుఞ్జితుం వట్టతి. యథాహ – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం సన్నిధిం భిక్ఖునీహి పటిగ్గాహాపేత్వా పరిభుఞ్జితు’’న్తి (చూళవ. ౪౨౧).

భిక్ఖునిక్ఖన్ధకకథావణ్ణనా.

ఇతి వినయత్థసారసన్దీపనియా వినయవినిచ్ఛయవణ్ణనాయ

ఖన్ధకకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.