పవారణక్ఖన్ధకకథావణ్ణనా

౨౬౩౩. ‘‘పవారణా’’తి ఇదం ‘‘చాతుద్దసీ’’తిఆదీహి పచ్చేకం యోజేతబ్బం. తస్మిం తస్మిం దినే కాతబ్బా పవారణా అభేదోపచారేన తథా వుత్తా. సామగ్గీ ఉపోసథక్ఖన్ధకకథావణ్ణనాయ వుత్తసరూపావ. సామగ్గిపవారణం కరోన్తేహి చ పఠమం పవారణం ఠపేత్వా పాటిపదతో పట్ఠాయ యావ కత్తికచాతుమాసిపుణ్ణమా ఏత్థన్తరే కాతబ్బా, తతో పచ్ఛా వా పురే వా న వట్టతి. తేవాచీ ద్వేకవాచీతి ‘‘సుణాతు మే, భన్తే…పే… తేవాచికం పవారేయ్య, ద్వేవాచికం పవారేయ్య, ఏకవాచికం పవారేయ్యా’’తి తం తం ఞత్తిం ఠపేత్వా కాతబ్బా పవారణా వుచ్చతి.

౨౬౩౪. తీణి కమ్మాని ముఞ్చిత్వా, అన్తేనేవ పవారయేతి ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, పవారణకమ్మాని, అధమ్మేన వగ్గం పవారణకమ్మం…పే… ధమ్మేన సమగ్గం పవారణకమ్మ’’న్తి (మహావ. ౨౧౨) వత్వా ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యదిదం అధమ్మేన వగ్గం పవారణకమ్మం, న, భిక్ఖవే, ఏవరూపం పవారణకమ్మం కాతబ్బం…పే… తత్ర, భిక్ఖవే, యదిదం ధమ్మేన సమగ్గం పవారణకమ్మం, ఏవరూపం, భిక్ఖవే, పవారణకమ్మం కాతబ్బ’’న్తిఆదివచనతో (మహావ. ౨౧౨) తీణి అకత్తబ్బాని పవారణకమ్మాని ముఞ్చిత్వా కాతుం అనుఞ్ఞాతేన చతుత్థేన పవారణకమ్మేన పవారేయ్యాతి అత్థో. తస్స విభాగేకదేసం ‘‘పఞ్చ యస్మిం పనావాసే’’తిఆదినా వక్ఖతి.

౨౬౩౫. పుబ్బకిచ్చం సమాపేత్వాతి –

‘‘సమ్మజ్జనీ పదీపో చ, ఉదకం ఆసనేన చ;

పవారణాయ ఏతాని, ‘పుబ్బకరణ’న్తి వుచ్చతి.

‘‘ఛన్దపారిసుద్ధిఉతుక్ఖానం, భిక్ఖుగణనా చ ఓవాదో;

పవారణాయ ఏతాని, ‘పుబ్బకిచ్చ’న్తి వుచ్చతీ’’తి. –

వుత్తం నవవిధం పుబ్బకిచ్చం నిట్ఠాపేత్వా.

పత్తకల్లే సమానితేతి –

‘‘పవారణా యావతికా చ భిక్ఖూ కమ్మప్పత్తా,

సభాగాపత్తియో చ న విజ్జన్తి;

వజ్జనీయా చ పుగ్గలా తస్మిం న హోన్తి,

‘పత్తకల్ల’న్తి వుచ్చతీ’’తి. –

వుత్తే చతుబ్బిధే పత్తకల్లే సమోధానితే పరిసమాపితే.

ఞత్తిం ఠపేత్వాతి ‘‘సుణాతు మే, భన్తే సఙ్ఘో, అజ్జ పవారణా, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో పవారేయ్యా’’తి (మహావ. ౨౧౦) ఏవం సబ్బసఙ్గాహికవసేన చ ‘‘తేవాచికం పవారేయ్యా’’తి చ దానాదికరణేన యేభుయ్యేన రత్తియా ఖేపితాయ చ రాజాదిఅన్తరాయే సతి చ తదనురూపతో ‘‘ద్వేవాచికం, ఏకవాచికం, సమానవస్సికం పవారేయ్యా’’తి చ ఞత్తిం ఠపేత్వా, తాసం విసేసో అట్ఠకథాయం దస్సితోయేవ. యథాహ –

‘‘ఏవఞ్హి వుత్తే తేవాచికఞ్చ ద్వేవాచికఞ్చ ఏకవాచికఞ్చ పవారేతుం వట్టతి, సమానవస్సికం న వట్టతి. ‘తేవాచికం పవారేయ్యా’తి వుత్తే పన తేవాచికమేవ వట్టతి, అఞ్ఞం న వట్టతి, ‘ద్వేవాచికం పవారేయ్యా’తి వుత్తే ద్వేవాచికఞ్చ తేవాచికఞ్చ వట్టతి, ఏకవాచికఞ్చ సమానవస్సికఞ్చ న వట్టతి. ‘ఏకవాచికం పవారేయ్యా’తి వుత్తే పన ఏకవాచికద్వేవాచికతేవాచికాని వట్టన్తి, సమానవస్సికమేవ న వట్టతి. ‘సమానవస్సిక’న్తి వుత్తే సబ్బం వట్టతీ’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౨౧౦).

కాతబ్బాతి థేరేన భిక్ఖునా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో ‘‘సఙ్ఘం, ఆవుసో, పవారేమి దిట్ఠేన వా…పే… తతియమ్పి ఆవుసో, సఙ్ఘం పవారేమి దిట్ఠేన వా…పే… పస్సన్తో పటికరిస్సామీ’’తి (మహావ. ౨౧౦) వుత్తనయేన కాతబ్బా. నవకేన భిక్ఖునా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా…పే… తతియమ్పి, భన్తే, సఙ్ఘం పవారేమి దిట్ఠేన వా…పే… పస్సన్తో పటికరిస్సామీతి (మహావ. ౨౧౦) వుత్తనయేన కాతబ్బా.

౨౬౩౬. థేరేసు పవారేన్తేసు యో పన నవో, సో సయం యావ పవారేతి, తావ ఉక్కుటికం నిసీదేయ్యాతి యోజనా.

౨౬౩౭. చత్తారో వా తయోపి వా ఏకావాసే ఏకసీమాయం వసన్తి చే, ఞత్తిం వత్వా ‘‘సుణన్తు మే, ఆయస్మన్తో, అజ్జ పవారణా, యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, మయం అఞ్ఞమఞ్ఞం పవారేయ్యామా’’తి (మహావ. ౨౧౬) గణఞత్తిం ఠపేత్వా పవారేయ్యున్తి యోజనా.

పవారేయ్యున్తి ఏత్థ థేరేన భిక్ఖునా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా తే తయో వా ద్వే వా భిక్ఖూ ఏవమస్సు వచనీయా ‘‘అహం, ఆవుసో, ఆయస్మన్తే పవారేమి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదన్తు మం ఆయస్మన్తో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సామి. దుతియమ్పి…పే… తతియమ్పి అహం, ఆవుసో, ఆయస్మన్తే పవారేమి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదన్తు మం ఆయస్మన్తో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సామీ’’తి (మహావ. ౨౧౬) పవారేతబ్బం. నవేనపి ‘‘అహం, భన్తే, ఆయస్మన్తే పవారేమి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదన్తు మం ఆయస్మన్తో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సామి. దుతియమ్పి…పే… తతియమ్పి అహం, భన్తే, ఆయస్మన్తే పవారేమి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదన్తు మం ఆయస్మన్తో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సామీ’’తి పవారేతబ్బం.

౨౬౩౮. అఞ్ఞమఞ్ఞం పవారేయ్యుం, వినా ఞత్తిం దువే జనా. తేసు థేరేన ‘‘అహం, ఆవుసో, ఆయస్మన్తం పవారేమి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదతు మం ఆయస్మా అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సామి. దుతియమ్పి…పే… తతియమ్పి అహం, ఆవుసో, ఆయస్మన్తం పవారేమి…పే… పటికరిస్సామీ’’తి (మహావ. ౨౧౭) పవారేతబ్బం. నవేనపి ‘‘అహం, భన్తే, ఆయస్మన్తం పవారేమి…పే… వదతు మం ఆయస్మా అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సామి. దుతియమ్పి…పే… తతియమ్పి అహం, భన్తే, ఆయస్మన్తం పవారేమి…పే… పటికరిస్సామీ’’తి పవారేతబ్బం.

అధిట్ఠేయ్యాతి పుబ్బకిచ్చం సమాపేత్వా ‘‘అజ్జ మే పవారణా చాతుద్దసీ’’తి వా ‘‘పన్నరసీ’’తి వా వత్వా ‘‘అధిట్ఠామీ’’తి అధిట్ఠేయ్య. యథాహ ‘‘అజ్జ మే పవారణాతి ఏత్థ సచే చాతుద్దసికా హోతి, ‘అజ్జ మే పవారణా చాతుద్దసీ’తి, సచే పన్నరసికా, ‘అజ్జ మే పవారణా పన్నరసీ’తి ఏవం అధిట్ఠాతబ్బ’’న్తి (మహావ. అట్ఠ. ౨౧౮), ఇమినా సబ్బసఙ్గాహాదిఞత్తీసు చ తస్మిం తస్మిం దివసే సో సో వోహారో కాతబ్బోతి దీపితమేవ.

సేసా సఙ్ఘపవారణాతి పఞ్చహి, అతిరేకేహి వా భిక్ఖూహి కత్తబ్బా పవారణా సఙ్ఘపవారణా.

౨౬౩౯. పవారితేతి పఠమపవారణాయ పవారితే. అనాగతోతి కేనచి అన్తరాయేన పురిమికాయ చ పచ్ఛిమికాయ చ వస్సూపనాయికాయ వస్సం అనుపగతో. అవుత్థోతి పచ్ఛిమికాయ ఉపగతో. వుత్తఞ్హి ఖుద్దసిక్ఖావణ్ణనాయ ‘‘అవుత్థోతి పచ్ఛిమికాయ ఉపగతో అపరినిట్ఠితత్తా ‘అవుత్థో’తి వుచ్చతీ’’తి. పారిసుద్ధిఉపోసథం కరేయ్యాతి యోజనా. ఏత్థ ‘‘తేసం సన్తికే’’తి సేసో.

౨౬౪౦-౧. యస్మిం పనావాసే పఞ్చ వా చత్తారో వా తయో వా సమణా వసన్తి, తే తత్థ ఏకేకస్స పవారణం హరిత్వాన సచే అఞ్ఞమఞ్ఞం పవారేన్తి, ఆపత్తి దుక్కటన్తి యోజనా.

సేసన్తి ‘‘అధమ్మేన సమగ్గ’’న్తిఆదికం వినిచ్ఛయం. ఇధాతి ఇమస్మిం పవారణాధికారే. బుధోతి వినయధరో. ఉపోసథే వుత్తనయేనాతి ఉపోసథవినిచ్ఛయే వుత్తక్కమేన. నయేతి జానేయ్య.

౨౬౪౨. సమ్పాదేతత్తనో సుచిన్తి అత్తనో ఉపోసథం సమ్పాదేతి. సబ్బం సాధేతీతి ఉపోసథాదిసబ్బం కమ్మం నిప్ఫాదేతి. నత్తనోతి అత్తనో ఉపోసథం న నిప్ఫాదేతి.

౨౬౪౩. తస్మాతి యస్మా అత్తనో సుచిం న సాధేతి, తస్మా. ఉభిన్నన్తి అత్తనో చ సఙ్ఘస్స చ. కిచ్చసిద్ధత్థమేవిధాతి ఉపోసథాదికమ్మనిప్పజ్జనత్థం ఇధ ఇమస్మిం ఉపోసథకమ్మాదిపకరణే. పారిసుద్ధిపీతి ఏత్థ పి-సద్దేన పవారణా సఙ్గహితా. తేనేవ వక్ఖతి ‘‘ఛన్దం వా పారిసుద్ధిం వా, గహేత్వా వా పవారణ’’న్తి.

ఛన్దపారిసుద్ధిపవారణం దేన్తేన సచే సాపత్తికో హోతి, ఆపత్తిం దేసేత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఛన్దాదిహారకో భిక్ఖు వత్తబ్బో ‘‘ఛన్దం దమ్మి, ఛన్దం మే హర, ఛన్దం మే ఆరోచేహీ’’తి (మహావ. ౧౬౫), ‘‘పారిసుద్ధిం దమ్మి, పారిసుద్ధిం మే హర, పారిసుద్ధిం మే ఆరోచేహీ’’తి (మహావ. ౧౬౪), ‘‘పవారణం దమ్మి, పవారణం మే హర, పవారణం మే ఆరోచేహి, మమత్థాయ పవారేహీ’’తి (మహావ. ౨౧౩).

౨౬౪౪. ‘‘ఛన్దో ఏకేనా’’తి పదచ్ఛేదో. ఏకేన బహూనమ్పి ఛన్దో హాతబ్బో, తథా పారిసుద్ధి హాతబ్బా. పి-సద్దేన పవారణా హాతబ్బాతి యోజనా. పరమ్పరాహటో ఛన్దోతి బహూనం వా ఏకస్స వా ఛన్దాదిహారకస్స హత్థతో అన్తరా అఞ్ఞేన గహితా ఛన్దపారిసుద్ధిపవారణా. విసుద్ధియా న గచ్ఛతి అనవజ్జభావాయ న పాపుణాతి బిళాలసఙ్ఖలికఛన్దాదీనం సఙ్ఘమజ్ఝం అగమనేన వగ్గభావకరణతో.

ఏత్థ చ యథా బిళాలసఙ్ఖలికాయ పఠమవలయం దుతియవలయం పాపుణాతి, న తతియం, ఏవమిమేపి ఛన్దాదయో దాయకేన యస్స దిన్నా, తతో అఞ్ఞత్థ న గచ్ఛతీతి బిళాలసఙ్ఖలికాసదిసత్తా ‘‘బిళాలసఙ్ఖలికా’’తి వుత్తా. బిళాలసఙ్ఖలికాగ్గహణఞ్చేత్థ యాసం కాసఞ్చి సఙ్ఖలికానం ఉపలక్ఖణమత్తన్తి దట్ఠబ్బం.

౨౬౪౫-౬. ఛన్దం వా పారిసుద్ధిం వా పవారణం వా గహేత్వా ఛన్దాదిహారకో సఙ్ఘమప్పత్వా సచే సామణేరాదిభావం పటిజానేయ్య వా విబ్భమేయ్య వా మరేయ్య వా, తం సబ్బం ఛన్దాదిభావం నాహటం హోతి, సఙ్ఘం పత్వా ఏవం సియా సామణేరాదిభావం పటిజానన్తో, విబ్భన్తో, కాలకతో వా భవేయ్య, తం సబ్బం హటం ఆనీతం హోతీతి యోజనా.

తత్థ సామణేరాదిభావం వా పటిజానేయ్యాతి ‘‘అహం సామణేరో’’తిఆదినా భూతం సామణేరాదిభావం కథేయ్య, పచ్ఛా సామణేరభూమియం పతిట్ఠహేయ్యాతి అత్థో. ఆది-సద్దేన అన్తిమవత్థుం అజ్ఝాపన్నో గహితో.

౨౬౪౭. సఙ్ఘం పత్వాతి అన్తమసో తంతంకమ్మప్పత్తస్స చతువగ్గాదిసఙ్ఘస్స హత్థపాసం పత్వాతి అత్థో. పమత్తోతి పమాదం సతిసమ్మోసం పత్తో. సుత్తోతి నిద్దూపగతో. ఖిత్తచిత్తకోతి యక్ఖాదీహి విక్ఖేపమాపాదితచిత్తో. నారోచేతీతి అత్తనో ఛన్దాదీనం ఆహటభావం ఏకస్సాపి భిక్ఖునో న కథేతి. సఞ్చిచ్చాతి సఞ్చేతేత్వా జానన్తోయేవ అనాదరియో నారోచేతి, దుక్కటం హోతి.

౨౬౪౮. యే తేతి యే తే భిక్ఖూ థేరా వా నవా వా మజ్ఝిమా వా. విపస్సనాతి సహచరియేన సమథోపి గయ్హతి. సమథవిపస్సనా చ ఇధ తరుణాయేవ అధిప్పేతా, తస్మా విపస్సనాయుత్తాతి ఏత్థ తరుణాహి సమథవిపస్సనాహి సమన్నాగతాతి అత్థో. రత్తిన్దివన్తి అచ్చన్తసంయోగే ఉపయోగవచనం. అతన్దితాతి అనలసా.

‘‘రత్తిన్దివ’’న్తి ఏత్థ రత్తి-సద్దేన రత్తియాయేవ గహణం, ఉదాహు ఏకదేసస్సాతి ఆహ ‘‘పుబ్బరత్తాపరరత్త’’న్తి. పుబ్బా చ సా రత్తి చాతి పుబ్బరత్తి, పఠమయామో, అపరా చ సా రత్తి చాతి అపరరత్తి, పచ్ఛిమయామో, పుబ్బరత్తి చ అపరరత్తి చాతి సమాహారద్వన్దే సమాసన్తే అ-కారపచ్చయం కత్వా ‘‘పుబ్బరత్తాపరరత్త’’న్తి వుత్తం. ఇధాపి అచ్చన్తసంయోగే ఉపయోగవచనం. మజ్ఝిమయామే కాయదరథవూపసమనత్థాయ సుపనం అనుఞ్ఞాతన్తి తం వజ్జేత్వా పురిమపచ్ఛిమయామేసు నిరన్తరభావనానుయోగో కాతబ్బోతి దస్సనత్థమేవ వుత్తం. విపస్సనా పరాయనా సమథవిపస్సనావ పరం అయనం పతిట్ఠా ఏతేసన్తి విపస్సనాపరాయనా, సమథవిపస్సనాయ యుత్తపయుత్తా హోన్తీతి వుత్తం హోతి.

౨౬౪౯. లద్ధో ఫాసువిహారో యేహి తే లద్ధఫాసువిహారా, తేసం. ఫాసువిహారోతి చ సుఖవిహారస్స మూలకారణత్తా తరుణా సమథవిపస్సనా అధిప్పేతా, పటిలద్ధతరుణసమథవిపస్సనానన్తి అత్థో. సియా న పరిహానితి పరిహాని నామ ఏవం కతే న భవేయ్య.

కత్తికమాసకేతి చీవరమాససఙ్ఖాతే కత్తికమాసే పవారణాయ సఙ్గహో వుత్తోతి యోజనా. గాథాబన్ధవసేన ‘‘సఙ్గాహో’’తి దీఘో కతో, పవారణాసఙ్గహో వుత్తోతి అత్థో. యథాహ –

‘‘పవారణాసఙ్గహో చ నామాయం విస్సట్ఠకమ్మట్ఠానానం థామగతసమథవిపస్సనానం సోతాపన్నాదీనఞ్చ న దాతబ్బో. తరుణసమథవిపస్సనాలాభినో పన సబ్బే వా హోన్తు, ఉపడ్ఢా వా, ఏకపుగ్గలో వా, ఏకస్సపి వసేన దాతబ్బోయేవ. దిన్నే పవారణాసఙ్గహే అన్తోవస్సే పరిహారోవ హోతి, ఆగన్తుకా తేసం సేనాసనం గహేతుం న లభన్తి. తేహిపి ఛిన్నవస్సేహి న భవితబ్బం, పవారేత్వా పన అన్తరాపి చారికం పక్కమితుం లభన్తీ’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౨౪౧).

పవారణాసఙ్గహస్స దానప్పకారో పన పాళితో గహేతబ్బో.

పవారణక్ఖన్ధకకథావణ్ణనా.