చూళసఙ్గామం

అనువిజ్జకస్స పటిపత్తివణ్ణనా

౩౬౫. తత్ర హీతి తస్మిం సన్నిపాతే. అత్తపచ్చత్థికాతి లజ్జిపేసలస్స చోదకపాపగరహీపుగ్గలస్స అనత్థకామా వేరీపుగ్గలా. సాసనపచ్చత్థికాతి అత్తనో అనాచారానుగుణం బుద్ధవచనం పకాసేన్తో తణ్హాగతికా, దిట్ఠిగతికా చ. అజ్ఝోగాహేత్వాతి అలజ్జిఅభిభవనవసేన సఙ్ఘమజ్ఝం పవిసిత్వా. సో సఙ్గామావచరోతి సో చోదకో సఙ్గామావచరో నామ. దిట్ఠసుతముతమ్పి రాజకథాదికన్తి దిట్ఠసుతవసేనేవ రాజచోరాదికథం, ముతవసేనపి అన్నాదికథఞ్చ అకథేన్తేనాతి యోజేతబ్బం. కప్పియాకప్పియనిస్సితా వాతిఆదీసు రూపారూపపటిచ్ఛేదపదేన సకలఅభిధమ్మత్థపిటకత్తం దస్సేతి. సమథాచారాదీహి పటిసంయుత్తన్తి సకలసుత్తన్తపిటకత్తం. తత్థ సమథాచారో నామ సమథభావనాక్కమో. తథా విపస్సనాచారో. ఠాననిసజ్జవత్తాదినిస్సితాతి సఙ్ఘమజ్ఝాదీసు గరుచిత్తీకారం పచ్చుపట్ఠపేత్వా ఠానాదిక్కమనిస్సితా చేవ చుద్దసమహావత్తాదివత్తనిస్సితా చ, ఆది-సద్దేన అప్పిచ్ఛతాదినిస్సితా చాతి అత్థో. పఞ్హే ఉప్పన్నేతి కేనచి ఉప్పన్నే పఞ్హే పుచ్ఛితే. ఇదఞ్చ ఉపలక్ఖణమత్తం, యం కిఞ్చి ఉపట్ఠితం ధమ్మం భాసస్సూతి అధిప్పాయో.

కులపదేసో నామ ఖత్తియాదిజాతియమ్పి కాసికరాజకులాదికులవిసేసో. ఏతమేవాహ ‘‘కులపదేసో ఖత్తియకులాదివసేనేవ వేదితబ్బో’’తి. సన్నిపాతమణ్డలేతి అత్తనో అనువిజ్జమానప్పకారం సఙ్ఘస్స ఞాపనత్థం ఉట్ఠాయ సఙ్ఘసన్నిపాతమజ్ఝే ఇతో చితో చ పరేసం ముఖం ఓలోకేన్తేన న చరితబ్బం. యథానిసిన్నేనేవ ధమ్మవినయానుగుణం వినిచ్ఛయం యథా సబ్బే సుణన్తి, తథా వత్తబ్బన్తి అత్థో.

పాళియం అచణ్డికతేనాతి అకతచణ్డభావేన, అఫరుసేనాతి అత్థో. ‘‘హితానుకమ్పినా’’తి ఏతేన మేత్తాపుబ్బభాగో వుత్తో. ‘‘కారుణికేన భవితబ్బ’’న్తి ఇమినా అప్పనాప్పత్తకరుణా వుత్తా. ‘‘హితపరిసక్కినా’’తి ఇమినా కరుణాపుబ్బభాగో. తేనాహ ‘‘కరుణా చ కరుణాపుబ్బభాగో చ ఉపట్ఠాపేతబ్బోతి అయం పదద్వయేపి అధిప్పాయో’’తి. లజ్జియాతి లజ్జినీ.

అనుయోగవత్తం కథాపేత్వాతి ‘‘కాలేన వక్ఖామీ’’తిఆదినా (పరి. ౩౬౨) వుత్తవత్తం. అనుయుఞ్జనాచారక్కమేనేవ అనుయుఞ్జనం అనుయోగవత్తం నామ, తం కథాపేత్వా తేనేవ కమేన అనుయుఞ్జాపేత్వాతి అత్థో. ఉజుమద్దవేనాతి ఏత్థ అజ్ఝాహరితబ్బపదం దస్సేతి ‘‘ఉపచరితబ్బో’’తి. ‘‘ధమ్మేసు చ పుగ్గలేసు చా’’తి ఇదం ‘‘మజ్ఝత్తేన భవితబ్బ’’న్తి పకతేన సమ్బన్ధితబ్బన్తి ఆహ ‘‘ధమ్మేసు చ పుగ్గలేసు చ…పే… మజ్ఝత్తోతి వేదితబ్బో’’తి. యఞ్హి యత్థ కత్థచి కత్తబ్బం, తం తత్థ అతిక్కమన్తో మజ్ఝత్తో నామ న హోతి, ధమ్మేసు చ గారవో కత్తబ్బో. పుగ్గలేసు పన మేత్తాభావేన పక్ఖపాతగారవో. తస్మా ఇమం విధిం అనతిక్కన్తోవ తేసు మజ్ఝత్తోతి వేదితబ్బో.

౩౬౬. సంసన్దనత్థన్తి ఆపత్తి వా అనాపత్తి వాతి సంసయే జాతే సంసన్దిత్వా నిచ్ఛయకరణత్థం వుత్తన్తి అధిప్పాయో. అత్థదస్సనాయాతి సాధేతబ్బస్స ఆపత్తాదిఉపమేయ్యత్థస్స చోదకచుదితకే అత్తనో పటిఞ్ఞాయ ఏవ సరూపవిభావనత్థం. అత్థో జానాపనత్థాయాతి ఏవం విభావితో అత్థో చోదకచుదితకసఙ్ఘానం ఞాపనత్థాయ నిజ్ఝాపనత్థాయ, సమ్పటిచ్ఛాపనత్థాయాతి అత్థో. పుగ్గలస్స ఠపనత్థాయాతి చోదకచుదితకే అత్తనో పటిఞ్ఞాయ ఏవ ఆపత్తియం, అనాపత్తియం వా పతిట్ఠాపనత్థాయ. సారణత్థాయాతి పముట్ఠసరాపనత్థాయ. సవచనీయకరణత్థాయాతి దోసే సారితేపి సమ్పటిచ్ఛిత్వా పటికమ్మం అకరోన్తస్స సవచనీయకరణత్థాయ. ‘‘న తే అపసాదేతబ్బా’’తి ఇదం అధిప్పేతత్థదస్సనం. తత్థ అవిసంవాదకట్ఠానే ఠితా ఏవ న అపసాదేతబ్బా, న ఇతరేతి దట్ఠబ్బం.

అప్పచ్చయపరినిబ్బానత్థాయాతి ఆయతిం పటిసన్ధియా అకారణభూతపరినిబ్బానత్థాయ. పరినిబ్బానఞ్హి నామ ఖీణాసవానం సబ్బపచ్ఛిమా చుతిచిత్తకమ్మజరూపసఙ్ఖాతా ఖన్ధా, తే చ సబ్బాకారతో సముచ్ఛిన్నానుసయతాయ పునబ్భవాయ అనన్తరాదిపచ్చయా న హోన్తి అఞ్ఞేహి చ తణ్హాదిపచ్చయేహి విరహితత్తా. తస్మా ‘‘అప్పచ్చయపరినిబ్బాన’’న్తి వుచ్చతి. తన్తి విముత్తిఞాణదస్సనం. తేనేవాహ ‘‘తస్మి’’న్తి. వినయమన్తనాతి వినయవినిచ్ఛయో. సోతావధానన్తి సోతస్స ఓదహనం, సవనన్తి అత్థో. తేనాహ ‘‘యం ఉప్పజ్జతి ఞాణ’’న్తి. యథావుత్తాయ వినయసంవరాదికారణపరమ్పరాయ విముత్తియా ఏవ పధానత్తా సా పున చిత్తస్స విమోక్ఖోతి ఉద్ధటోతి ఆహ ‘‘అరహత్తఫలసఙ్ఖాతో విమోక్ఖో’’తి. అథ వా యో యం కిఞ్చి ధమ్మం అనుపాదియిత్వా పరినిబ్బానవసేన చిత్తస్స చిత్తసన్తతియా, తప్పటిబద్ధకమ్మజరూపసన్తతియా చ విమోక్ఖో విముచ్చనం అపునప్పవత్తివసేన విగమో, ఏతదత్థాయ ఏతస్స విగమస్సత్థాయ ఏవాతి ఏవం నిగమనవసేనపేత్థ అత్థో వేదితబ్బో.

౩౬౭. అనుయోగవత్తగాథాసు కుసలేన బుద్ధిమతాతి సమ్మాసమ్బుద్ధేన. కతన్తి నిబ్బత్తితం, పకాసితన్తి అత్థో. తేనేవాతిఆదీసు తేనేవ కతాకతస్స అజాననేవ పుబ్బాపరం అజాననస్స, అఞ్ఞస్సపి భిక్ఖునో యం కతాకతం హోతి, తమ్పి న జానాతీతి అత్థో. అత్తనో సదిసాయాతి యథావుత్తేహి దోసేహి యుత్తతాయ అత్తనా సదిసాయ.

అనువిజ్జకస్స పటిపత్తివణ్ణనా నిట్ఠితా.