౭. సఙ్ఘభేదకక్ఖన్ధకో

ఛసక్యపబ్బజ్జాకథాదివణ్ణనా

౩౩౦. సఙ్ఘభేదకక్ఖన్ధకే పాళియం అనుపియం నామాతి అనుపియా నామ. హేట్ఠా పాసాదాతి పాసాదతో హేట్ఠా హేట్ఠిమతలం, ‘‘హేట్ఠాపాసాద’’న్తిపి పాఠో. అభినేతబ్బన్తి వపితఖేత్తేసు పవేసేతబ్బం. నిన్నేతబ్బన్తి తతో నీహరితబ్బం. నిద్ధాపేతబ్బన్తి సస్సదూసకతిణాదీని ఉద్ధరితబ్బం. ఉజుం కారాపేతబ్బన్తి పుఞ్జం కారాపేతబ్బం, అయమేవ వా పాఠో.

౩౩౨. పరదత్తోతి పరేహి దిన్నపచ్చయేహి పవత్తమానో. మిగభూతేన చేతసాతి కత్థచి అలగ్గతాయ మిగస్స వియ జాతేన చిత్తేన.

౩౩౩. మనోమయం కాయన్తి ఝానమనేన నిబ్బత్తం బ్రహ్మకాయం, ‘‘కిం ను ఖో అహం పసాదేయ్యం, యస్మిం మే పసన్నే బహులాభసక్కారో ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి పఠమం ఉప్పన్నపరివితక్కస్స మన్దపరియుట్ఠానతాయ దేవదత్తస్స తస్మిం ఖణే ఝానపరిహాని నాహోసి, పచ్ఛా ఏవ అహోసీతి దట్ఠబ్బం. తేనాహ ‘‘సహ చిత్తుప్పాదా’’తిఆది. ద్వే వా తీణి వా మాగధకాని గామఖేత్తానీతి ఏత్థ మగధరట్ఠే ఖుద్దకం గామఖేత్తం గావుతమత్తం, మజ్ఝిమం పన దియడ్ఢగావుతమత్తం, మహన్తం అనేకయోజనమ్పి హోతి. తేసు మజ్ఝిమేన గామఖేత్తేన ద్వే వా ఖుద్దకేన తీణి వా గామఖేత్తాని, తస్స సరీరం తిగావుతప్పమాణో అత్తభావోతి వుత్తం హోతి.

౩౩౪. సత్థారోతి గణసత్థారో. నాస్సస్సాతి న ఏతస్స భవేయ్య. తన్తి సత్థారం. తేనాతి అమనాపేన. సమ్మన్నతీతి చీవరాదినా అమ్హాకం సమ్మానం కరోతి, పరేహి వా అయం సత్థా సమ్మానీయతీతి అత్థో.

౩౩౫. నాసాయ పిత్తం భిన్దేయ్యున్తి అచ్ఛపిత్తం వా మచ్ఛపిత్తం వా నాసాపుటే పక్ఖిపేయ్యుం. అస్సతరీతి వళవాయ కుచ్ఛిస్మిం గద్రభస్స జాతా. తస్సా హి గహితగబ్భాయ విజాయితుమసక్కోన్తియా ఉదరం ఫాలేత్వా పోతకం నీహరన్తి. తేనాహ ‘‘అత్తవధాయ గబ్భం గణ్హాతీ’’తి.

౩౩౯. పోత్థనికన్తి ఛురికం, ‘‘ఖర’’న్తిపి వుచ్చతి.

౩౪౨. మా కుఞ్జర నాగమాసదోతి హే కుఞ్జర బుద్ధనాగం వధకచిత్తేన మా ఉపగచ్ఛ. దుక్ఖన్తి దుక్ఖకారణత్తా దుక్ఖం. ఇతోతి ఇతో జాతితో. యతోతి యస్మా, యన్తస్స వా, గచ్ఛన్తస్సాతి అత్థో. మా చ మదోతి మదో తయా న కాతబ్బోతి అత్థో.

౩౪౩. తికభోజనన్తి తీహి భుఞ్జితబ్బం భోజనం, తతో అధికేహి ఏకతో పటిగ్గహేత్వా భుఞ్జితుం న వట్టనకం గణభోజనపటిపక్ఖం భోజనన్తి అత్థో. కోకాలికోతిఆదీని దేవదత్తపరిసాయ గణపామోక్ఖానం నామాని. కప్పన్తి మహానిరయే ఆయుకప్పం, తం అన్తరకప్పన్తి కేచి. కేచి పన ‘‘అసఙ్ఖ్యేయ్యకప్ప’’న్తి.

ఛసక్యపబ్బజ్జాకథాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

సఙ్ఘభేదకకథావణ్ణనా

౩౪౫. పరస్స చిత్తం ఞత్వా కథనం ఆదేసనాపాటిహారియం. కేవలం ధమ్మదేసనా అనుసాసనీపాటిహారియం. తదుభయమ్పి ధమ్మీ కథా నామ. తాయ థేరో ఓవది. ఇద్ధివిధం ఇద్ధిపాటిహారియం నామ. తేన సహితా అనుసాసనీ ఏవ ధమ్మీ కథా. తాయ థేరో ఓవది.

‘‘థుల్లచ్చయం దేసాపేహీ’’తి ఇదం భేదపురేక్ఖారస్స ఉపోసథాదికరణే థుల్లచ్చయస్స ఉపోసథక్ఖన్ధకాదీసు పఠమమేవ పఞ్ఞత్తత్తా వుత్తం, ఇతరథా ఏతేసం ఆదికమ్మికత్తా అనాపత్తియేవ సియా.

౩౪౬. సరసీతి సరో. మహిం విక్రుబ్బతోతి మహిం దన్తేహి విలిఖన్తస్స. ఇదఞ్చ హత్థీనం సభావదస్సనం. నదీసూతి సరేసు. భిసం ఘసమానస్సాతి యోజనా. జగ్గతోతి యూథం పాలేన్తస్స.

౩౪౭. దూతేయ్యం గన్తున్తి దూతకమ్మం పత్తుం, దూతకమ్మం కాతున్తి అత్థో. సహితాసహితస్సాతి యుత్తాయుత్తస్స, యం వత్తుం, కాతుఞ్చ యుత్తం, తత్థ కుసలో. అథ వా అధిప్పేతానాధిప్పేతస్స వచనస్స కుసలో, బ్యఞ్జనమత్తే న తిట్ఠతి, అధిప్పేతత్థమేవ ఆరోచేతీతి అత్థో.

౩౫౦. గాథాసు జాతూతి ఏకంసేన. మా ఉదపజ్జథ మా హోతూతి అత్థో. పాపిచ్ఛానం యథాగతీతి పాపిచ్ఛానం పుగ్గలానం యాదిసీ గతి అభిసమ్పరాయో. తం అత్థజాతం. ఇమినాపి కారణేన జానాథాతి దేవదత్తస్స ‘‘పణ్డితో’’తిఆదినా ఉపరి వక్ఖమానాకారం దస్సేతి.

పమాదం అనుచిణ్ణోతి పమాదం ఆపన్నో. ఆసీసాయన్తి అవస్సంభావీఅత్థసిద్ధియం. సా హి ఇధ ఆసీసాతి అధిప్పేతా, న పత్థనా. ఈదిసే అనాగతత్థే అతీతవచనం సద్దవిదూ ఇచ్ఛన్తి.

దుబ్భేతి దుబ్భేయ్య. విసకుమ్భేనాతి ఏకేన విసపుణ్ణకుమ్భేన. సోతి సో పుగ్గలో. న పదూసేయ్య విసమిస్సం కాతుం న సక్కోతీతి అత్థో. భయానకోతి విపులగమ్భీరభావేన భయానకో. తేనాపి దూసేతుం న సక్కుణేయ్యతం దస్సేతి. వాదేనాతి దోసకథనేన. ఉపహింసతీతి బాధతి.

సఙ్ఘభేదకకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఉపాలిపఞ్హాకథావణ్ణనా

౩౫౧. న పన ఏత్తావతా సఙ్ఘో భిన్నో హోతీతి సలాకగ్గాహాపనమత్తేన సఙ్ఘభేదానిబ్బత్తితో వుత్తం. ఉపోసథాదిసఙ్ఘకమ్మే కతే ఏవ హి సఙ్ఘో భిన్నో హోతి. తత్థ చ ఉపోసథపవారణాసు ఞత్తినిట్ఠానేన, సేసకమ్మేసు అపలోకనాదికమ్మపరియోసానేన సఙ్ఘభేదో సమత్థోతి దట్ఠబ్బో.

‘‘అభబ్బతా న వుత్తా’’తి ఇదం ‘‘భిక్ఖవే, దేవదత్తేన పఠమం ఆనన్తరియకమ్మం ఉపచిత’’న్తిఆదినా ఆనన్తరియత్తం వదతా భగవతా తస్స అభబ్బతాసఙ్ఖాతా పారాజికతా న పఞ్ఞత్తా. ఏతేన ఆపత్తి వియ అభబ్బతాపి పఞ్ఞత్తిఅనన్తరమేవ హోతి, న తతో పురేతి దస్సేతి. ఇధ పన ఆదికమ్మికస్సపి అనాపత్తియా అవుత్తత్తా దేవదత్తాదయోపి న ముత్తాతి దట్ఠబ్బం.

తయో సతిపట్ఠానాతిఆదీసు తయో ఏవ సతిపట్ఠానా, న తతో పరన్తి ఏకస్స సతిపట్ఠానస్స పటిక్ఖేపోవ ఇధ అధమ్మో, న పన తిణ్ణం సతిపట్ఠానత్తవిధానం తస్స ధమ్మత్తా. ఏవం సేసేసుపి హాపనకోట్ఠాసేసు. వడ్ఢనేసు పన ఛ ఇన్ద్రియానీతి అనిన్ద్రియస్సపి ఏకస్స ఇన్ద్రియత్తవిధానమేవ అధమ్మో. ఏవం సేసేసుపి. న కేవలఞ్చ ఏతేవ, ‘‘చత్తారో ఖన్ధా, తేరసాయతనానీ’’తిఆదినా యత్థ కత్థచి విపరీతతో పకాసనం సబ్బం అధమ్మో. యాథావతో పకాసనఞ్చ సబ్బం ధమ్మోతి దట్ఠబ్బం. పకాసనన్తి చేత్థ తథా తథా కాయవచీపయోగసముట్ఠాపికా అరూపక్ఖన్ధావ అధిప్పేతా, ఏవమేత్థ దసకుసలకమ్మపథాదీసు అనవజ్జట్ఠేన సరూపతో ధమ్మేసు, అకుసలకమ్మపథాదీసు సావజ్జట్ఠేన సరూపతో అధమ్మేసు చ తదఞ్ఞేసు చ అబ్యాకతేసు యస్స కస్సచి కోట్ఠాసస్స భగవతా పఞ్ఞత్తక్కమేనేవ పకాసనం ‘‘ధమ్మో’’తి చ విపరీతతో పకాసనం ‘‘అధమ్మో’’తి చ దస్సితన్తి దట్ఠబ్బం. కామఞ్చేత్థ వినయాదయోపి యథాభూతతో, అయథాభూతతో చ పకాసనవసేన ధమ్మాధమ్మేసు ఏవ పవిసన్తి, వినయాదినామేన పన విసేసేత్వా విసుం గహితత్తా తదవసేసమేవ ధమ్మాధమ్మకోట్ఠాసే పవిసతీతి దట్ఠబ్బం.

ఇమం అధమ్మం ధమ్మోతి కరిస్సామాతిఆది ధమ్మఞ్చ అధమ్మఞ్చ యాథావతో ఞత్వావ పాపిచ్ఛం నిస్సాయ విపరీతతో పకాసేన్తస్సేవ సఙ్ఘభేదో హోతి, న పన తథాసఞ్ఞాయ పకాసేన్తస్సాతి దస్సనత్థం వుత్తం. ఏస నయో ‘‘అవినయం వినయోతి దీపేన్తీ’’తిఆదీసుపి. తత్థ నియ్యానికన్తి ఉక్కట్ఠన్తి అత్థో. ‘‘తథేవా’’తి ఇమినా ‘‘ఏవం అమ్హాకం ఆచరియకుల’’న్తిఆదినా వుత్తమత్థం ఆకడ్ఢతి.

సంవరో పహానం పటిసఙ్ఖాతి సంవరవినయో, పహానవినయో, పటిసఙ్ఖావినయో చ వుత్తో. తేనాహ ‘‘అయం వినయో’’తి. ‘‘పఞ్ఞత్తం అపఞ్ఞత్త’’న్తి దుకం ‘‘భాసితం అభాసిత’’న్తి దుకేన అత్థతో సమానమేవ, తథా దుట్ఠుల్లదుకం గరుకదుకేన. తేనేవ తేసం ‘‘చత్తారో సతిపట్ఠానా…పే… ఇదం అపఞ్ఞత్తం నామా’’తిఆదినా సదిసనిద్దేసో కతో. సావసేసాపత్తిన్తి అవసేససీలేహి సహితాపత్తిం. నత్థి ఏతిస్సం ఆపన్నాయం సీలావసేసాతి అనవసేసాపత్తి.

౩౫౪. పాళియం సమగ్గానఞ్చ అనుగ్గహోతి యథా సమగ్గానం సామగ్గీ న భిజ్జతి, ఏవం అనుగ్గహణం అనుబలప్పదానం.

౩౫౫. సియా ను ఖోతి సమ్భవేయ్య ను ఖో. తస్మిం అధమ్మదిట్ఠీతి అత్తనో ‘‘అధమ్మం ధమ్మో’’తి ఏతస్మిం దీపనే అయుత్తదిట్ఠి. భేదే అధమ్మదిట్ఠీతి ‘‘అధమ్మం ధమ్మో’’తి దీపేత్వా అనుస్సావనసలాకగ్గాహాపనాదినా అత్తానం ముఞ్చిత్వా చతువగ్గాదికం సఙ్ఘం ఏకసీమాయమేవ ఠితతో చతువగ్గాదిసఙ్ఘతో వియోజేత్వా ఏకకమ్మాదినిప్ఫాదనవసేన సఙ్ఘభేదకరణే అధమ్మదిట్ఠికో హుత్వాతి అత్థో. వినిధాయ దిట్ఠిన్తి యా తస్మిం ‘‘అధమ్మం ధమ్మో’’తి దీపనే అత్తనో అధమ్మదిట్ఠి ఉప్పజ్జతి, తం వినిధాయ పటిచ్ఛాదేత్వా ‘‘ధమ్మో ఏవాయ’’న్తి విపరీతతో పకాసేత్వాతి అత్థో. ఏవం సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో.

భేదే ధమ్మదిట్ఠీతి యథావుత్తనయేన సఙ్ఘభేదనే దోసో నత్థీతి లద్ధికో. అయం పన ‘‘అధమ్మం ధమ్మో’’తి దీపనే అధమ్మదిట్ఠికో హుత్వాపి తం దిట్ఠిం వినిధాయ కరణేన సఙ్ఘభేదకో అతేకిచ్ఛో జాతో. ఏవం భేదే వేమతికోతి ఇమస్స పన భేదే వేమతికదిట్ఠియా వినిధానమ్పి అత్థి. సేసం సమమేవ. తస్మిం ధమ్మదిట్ఠిభేదే అధమ్మదిట్ఠీతి అయం పన భేదే అధమ్మదిట్ఠిం వినిధాయ కతత్తా సఙ్ఘభేదకో అతేకిచ్ఛో జాతో. సుక్కపక్ఖే పన సబ్బత్థ ‘‘అధమ్మం ధమ్మో’’తిఆదిదీపనే వా భేదే వా ధమ్మదిట్ఠితాయ దిట్ఠిం అవినిధాయేవ కతత్తా సఙ్ఘభేదకోపి సతేకిచ్ఛో జాతో. తస్మా ‘‘అధమ్మం ధమ్మో’’తిఆదిదీపనే వా సఙ్ఘభేదే వా ఉభోసుపి వా అధమ్మదిట్ఠి వా వేమతికో వా హుత్వా తం దిట్ఠిం, విమతిఞ్చ వినిధాయ ‘‘ధమ్మో’’తి పకాసేత్వా వుత్తనయేన సఙ్ఘభేదం కరోన్తస్సేవ ఆనన్తరియం హోతీతి వేదితబ్బం.

ఉపాలిపఞ్హాకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

సఙ్ఘభేదకక్ఖన్ధకవణ్ణనానయో నిట్ఠితో.