౩. సముచ్చయక్ఖన్ధకో

సుక్కవిస్సట్ఠికథావణ్ణనా

౯౭. సముచ్చయక్ఖన్ధకే వేదయామహన్తి జానాపేమి అహం, ఆరోచేమీతిఅత్థో. అనుభవామీతిపిస్స అత్థం వదన్తి. పురిమం పన పసంసన్తి ఆరోపనవచనత్తా. ఆరోచేత్వా నిక్ఖిపితబ్బన్తి దుక్కటపరిమోచనత్థం వుత్తం. కేచి పన ‘‘తదహేవ పున వత్తం సమాదియిత్వా అరుణం ఉట్ఠాపేతుకామస్స రత్తిచ్ఛేదపరిహారత్థమ్పీ’’తి వదన్తి.

‘‘సభాగా భిక్ఖూ వసన్తీ’’తి వుత్తత్తా విసభాగానం వసనట్ఠానే వత్తం అసమాదియిత్వా బహి ఏవ కాతుమ్పి వట్టతీతి దట్ఠబ్బం. ‘‘ద్వే లేడ్డుపాతే అతిక్కమిత్వా’’తి ఇదం విహారే భిక్ఖూనం సజ్ఝాయాదిసద్దసవనూపచారవిజహనత్థం వుత్తం. ‘‘మహామగ్గతో ఓక్కమ్మా’’తి ఇదం మగ్గపటిపన్నానం భిక్ఖూనం ఉపచారాతిక్కమనత్థం వుత్తం. గుమ్బేన వాతిఆది దస్సనూపచారవిజహనత్థం.

‘‘సోపి కేనచి కమ్మేన పురే అరుణే ఏవ గచ్ఛతీ’’తి ఇమినా ఆరోచనాయ కతాయ సబ్బేసుపి భిక్ఖూసు విహారగతేసు ఊనే గణే చరణదోసో వా విప్పవాసదోసో వా న హోతి ఆరోచితత్తా సహవాసస్సాతి దస్సేతి. తేనాహ ‘‘అయఞ్చా’’ తిఆది. అబ్భానం కాతుం న వట్టతీతి కతమ్పి అకతమేవ హోతీతి అత్థో.

సుక్కవిస్సట్ఠికథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

పటిచ్ఛన్నపరివాసకథావణ్ణనా

౧౦౨. సుద్ధస్సాతి సభాగసఙ్ఘాదిసేసం అనాపన్నస్స, తతో వుట్ఠితస్స వా. అఞ్ఞస్మిన్తి సుద్ధన్తపరివాసవసేన ఆపత్తివుట్ఠానతో అఞ్ఞస్మిం ఆపత్తివుట్ఠానే. పాళియం ‘‘పటికస్సితో సఙ్ఘేన ఉదాయి భిక్ఖు అన్తరా ఏకిస్సా ఆపత్తియా…పే… మూలాయపటికస్సనా’’తి ఇదం కరణవసేన విపరిణామేత్వా మూలాయపటికస్సనాయ పటికస్సితోతి యోజేతబ్బం. అథ వా ‘‘మూలాయ పటికస్సనా ఖమతి సఙ్ఘస్సా’’తి ఉత్తరపదేన సహ పచ్చత్తవసేనేవ యోజేతుమ్పి వట్టతి.

‘‘ఉదాయిం భిక్ఖుం అన్తరా ఏకిస్సా ఆపత్తియా…పే… మూలాయ పటికస్సిత్వా’’తి ఏత్థ అన్తరా ఏకిస్సా ఆపత్తియా హేతుభూతాయ ఉదాయిం భిక్ఖుం మూలాయ పటికస్సిత్వా మూలదివసే ఆకడ్ఢిత్వా తస్సా అన్తరాపత్తియా సమోధానపరివాసం దేతూతి యోజనా. ఆవికారాపేత్వా విస్సజ్జేతబ్బోతి తస్స అతేకిచ్ఛభావం తేనేవ సఙ్ఘస్స పాకటం కారేత్వా లజ్జిగణతో వియోజనవసేన విస్సజ్జేతబ్బో.

సతం ఆపత్తియోతి కాయసంసగ్గాదివసేన ఏకదివసే ఆపన్నా సతం ఆపత్తియో. దససతన్తి సహస్సా ఆపత్తియో. రత్తిసతం ఛాదయిత్వానాతి యోజేతబ్బో. సబ్బపరివాసకమ్మవాచావసానేతి హేట్ఠా దస్సితానం ద్విన్నం సుద్ధన్తపరివాసానం, తిణ్ణం సమోధానపరివాసానఞ్చాతి ఇమేసం సబ్బేసం పరివాసానం కమ్మవాచాపరియోసానే. పురిమనయేనేవాతి పటిచ్ఛన్నపరివాసే వుత్తనయేన.

విహారూపచారతోపీతి బహిగామే భిక్ఖూనం విహారూపచారతోపి. ‘‘ద్వే లేడ్డుపాతా అతిక్కమితబ్బా’’తి ఇదం భిక్ఖూనం సవనూపచారాతిక్కమనం వుత్తం. గామస్సాతి న వుత్తన్తి గామస్స ఉపచారం ముఞ్చితుం వట్టతీతి న వుత్తం. తేన గామూపచారే ఠితాపి తత్థ దస్సనసవనూపచారే అతిక్కమిత్వా ఠితా భిక్ఖూ చ భిక్ఖునియో చ తస్సా రత్తిచ్ఛేదం న కరోన్తీతి దీపేతి.

అనిక్ఖిత్తవత్తభిక్ఖూనం వుత్తనయేనేవాతి ఉపచారసీమాయ పవిట్ఠానం వసేన రత్తిచ్ఛేదం సన్ధాయ వుత్తం. తస్మిం గామేతి భిక్ఖునీనం నివాసనగామే. అత్తానం దస్సేత్వాతి యథా ఆరోచేతుం సక్కా, తథా దస్సేత్వా. ‘‘సమ్మన్నిత్వా దాతబ్బా’’తి ఇమినా సమ్మతాయ సహవాసేపి రత్తిచ్ఛేదో న హోతీతి దస్సేతి.

మూలాయపటికస్సితస్సాతి మూలాయపటికస్సితస్స పున పరివుత్థపరివాసస్సాతి అత్థో. తిస్సన్నన్తి మూలాపత్తియా సహ ద్విన్నం అన్తరాపత్తీనఞ్చ.

౧౦౮. సచే పటిచ్ఛన్నాతి నిక్ఖిత్తవత్తేనాపన్నాపత్తిం సన్ధాయ వుత్తం. పాళియం పఞ్చాహప్పటిచ్ఛన్నవారే అన్తరాపత్తికథాయం ‘‘ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఛారత్తం మానత్తం దాతబ్బ’’న్తి ఇదం మూలాయపటికస్సనాకమ్మవాచానన్తరమేవ దాతుం వుత్తం న హోతి. మూలాయపటికస్సితస్స పన పఞ్చదివసాని పరివసిత్వా యాచితస్స మానత్తచరణకాలే ఆపన్నాయ తతియాయ అన్తరాపత్తియా అప్పటిచ్ఛన్నాయ మానత్తదానం సన్ధాయ వుత్తం. ఏవఞ్చ దిన్నమానత్తస్స ఏకేన ఛారత్తేన పుబ్బే దిన్నమానత్తాహి తీహి ఆపత్తీహి సహ చతస్సన్నమ్పి ఆపత్తీనం మానత్తం చిణ్ణమేవ హోతి. ఇమినా పన నయేన అబ్భానారహకాలే ఆపన్నాయ అన్తరాపత్తియా, పక్ఖప్పటిచ్ఛన్నవారే అన్తరాపత్తీసు చ పటిపజ్జనం వేదితబ్బం. ‘‘ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నాదివసేన పఞ్చా’’తి ఇదం ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నాదీనం చతున్నం పచ్చేకపరివాసదానమానత్తదానఅబ్భానాని ఏకేకం కత్వా వుత్తం. ‘‘అన్తరాపత్తివసేన చతస్సో’’తి ఇదమ్పి మానత్తదానఅబ్భానాని తస్మిం తస్మిం మూలాయపటికస్సనే ఏకత్తం ఆరోపేత్వా వుత్తం.

పటిచ్ఛన్నపరివాసకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

సమోధానపరివాసకథావణ్ణనా

౧౨౫. ‘‘యస్మా పటిచ్ఛన్నా అన్తరాపత్తీ’’తి ఇదం సమోధానపరివాసదానస్స కారణవచనం, న పన చిణ్ణపరివుత్థదివసానం మక్ఖితభావస్స, అప్పటిచ్ఛన్నాయ అన్తరాపత్తియా మూలాయపటికస్సనే కతేపి తేసం మక్ఖితభావసమ్భవతో. తస్మా ‘‘మానత్తచిణ్ణదివసాపి పరివుత్థదివసాపి సబ్బే మక్ఖితావ హోన్తీ’’తి ఇమస్సానన్తరం ‘‘సమోధానపరివాసో చస్స దాతబ్బో’’తి ఏవమేత్థ యోజనా కాతబ్బా. తేనాహ ‘‘తేనేవా’’తిఆది.

సమోధానపరివాసకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

అగ్ఘసమోధానపరివాసకథావణ్ణనా

౧౩౪. ‘‘ఏకాపత్తిమూలకఞ్చా’’తి ఇమినా ‘‘ఏకా ఆపత్తి ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నా, ఏకా ఆపత్తి ద్వీహప్పటిచ్ఛన్నా’’తిఆదినయం దస్సేతి. అప్పటిచ్ఛన్నభావం దస్సేతున్తి అజాననాదినా పటిచ్ఛన్నాయపి ఆపత్తియా మానత్తారహతావచనేన అప్పటిచ్ఛన్నభావం దస్సేతుం. ‘‘ఏకస్స, ఆవుసో, మాసస్స భిక్ఖు మానత్తారహో’’తి (చూళవ. ౧౫౩) హి వుత్తం. ఏత్థ ఏకస్స అజాననపటిచ్ఛన్నమాసస్స పరివాసారహో న హోతి, కేవలం ఆపత్తియా అప్పటిచ్ఛన్నత్తా మానత్తారహో హోతీతి అధిప్పాయో. పాళియం మక్ఖధమ్మోతి మద్దితుకామతా. సఙ్ఘాదిసేసానం పరివాసదానాదిసబ్బవినిచ్ఛయస్స సముచ్చయత్తా పనేస సముచ్చయక్ఖన్ధకోతి వుత్తోతి వేదితబ్బో.

అగ్ఘసమోధానపరివాసకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

సముచ్చయక్ఖన్ధకవణ్ణనానయో నిట్ఠితో.