౮. చీవరక్ఖన్ధకో

జీవకవత్థుకథాదివణ్ణనా

౩౨౯. చీవరక్ఖన్ధకే కమ్మవిపాకన్తి కమ్మపచ్చయఉతుచిత్తాహారసముట్ఠితం అప్పటిబాహియరోగం సన్ధాయ వుత్తం కమ్మజస్స రోగస్స అభావా.

౩౩౦. పాళియం సంయమస్సాతి సఙ్గహణస్స. అవిసజ్జనస్సాతి అత్థో ‘‘యో సంయమో సో వినాసో’’తిఆదీసు (పే. వ. ౨౩౭) వియ. ఏతస్స సంయమస్స ఫలం ఉపజానామాతి యోజనా. తమేవ ఫలం దస్సేన్తీ ఆహ ‘‘వరమేతం…పే… ఆసిత్త’’న్తి. కేచి పన ‘‘సంయమస్సాతి ఆనిసంసస్స, ఉపయోగత్థే చేతం సామివచన’’న్తి (సారత్థ. టీ. మహావగ్గ ౩.౩౨౯-౩౩౦) అత్థం వదన్తి.

౩౩౬. ఉస్సన్నదోసోతి సఞ్జాతపిత్తాదిదోసో. సబ్బత్థాతి సకలసరీరే.

౩౩౭. మహాపిట్ఠియకోజవన్తి హత్థిపిట్ఠియం అత్థరితబ్బతాయ ‘‘మహాపిట్ఠియ’’న్తి లద్ధసమఞ్ఞం ఉణ్ణామయత్థరణం.

౩౩౮-౯. ఉపడ్ఢకాసినం ఖమమానన్తి అడ్ఢకాసిఅగ్ఘనకం. పాళియం కిం ను ఖోతి కతమం ను ఖో.

౩౪౦-౩౪౨. ఉపచారేతి సుసానస్స ఆసన్నే పదేసే. ఛడ్డేత్వా గతాతి కిఞ్చి అవత్వా ఏవ ఛడ్డేత్వా గతా, ఏతేన ‘‘భిక్ఖూ గణ్హన్తూ’’తి ఛడ్డితే ఏవ అకామా భాగదానం విహితం, కేవలం ఛడ్డితే పన కతికాయ అసతి ఏకతో బహూసు పవిట్ఠేసు యేన గహితం, తేన అకామభాగో న దాతబ్బోతి దస్సేతి. సమానా దిసా పురత్థిమాదిభేదా ఏతేసన్తి సదిసాతి ఆహ ‘‘ఏకదిసాయ వా ఓక్కమింసూ’’తి. ధురవిహారట్ఠానేతి విహారస్స సమ్ముఖట్ఠానే.

జీవకవత్థుకథాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

భణ్డాగారసమ్ముతిఆదికథావణ్ణనా

౩౪౩. విహారమజ్ఝేతి సబ్బేసం జాననత్థాయ వుత్తం. వణ్ణావణ్ణం కత్వాతి పటివీసప్పహోనకతాజాననత్థం హలిద్దియాదీహి ఖుద్దకమహన్తవణ్ణేహి యుత్తే సమే కోట్ఠాసే కత్వా. తేనాహ ‘‘సమే పటివీసే ఠపేత్వా’’తి. ఇదన్తి సామణేరానం ఉపడ్ఢపటివీసదానం. ఫాతికమ్మన్తి పహోనకకమ్మం. యత్తకేన వినయాగతేన సమ్ముఞ్జనీబన్ధనాదిహత్థకమ్మేన విహారస్స ఊనకతా న హోతి, తత్తకం కత్వాతి అత్థో. సబ్బేసన్తి తత్రుప్పాదవస్సావాసికం గణ్హన్తానం సబ్బేసం భిక్ఖూనం, సామణేరానఞ్చ. భణ్డాగారికచీవరేపీతి అకాలచీవరం సన్ధాయ వుత్తం. ఏతన్తి ఉక్కుట్ఠియా కతాయ సమభాగదానం. విరజ్ఝిత్వా కరోన్తీతి కత్తబ్బకాలేసు అకత్వా యథారుచితక్ఖణే కరోన్తి.

ఏత్తకేన మమ చీవరం పహోతీతి ద్వాదసగ్ఘనకేనేవ మమ చీవరం పరిపుణ్ణం హోతి, న తతో ఊనేనాతి సబ్బం గహేతుకామోతి అత్థో.

భణ్డాగారసమ్ముతిఆదికథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

చీవరరజనకథాదివణ్ణనా

౩౪౪. ఏవఞ్హి కతేతి వట్టాధారస్స అన్తో రజనోదకం, బహి ఛల్లికఞ్చ కత్వా వియోజనే కతే. న ఉత్తరతీతి కేవలం ఉదకతో ఫేణుట్ఠానాభావా న ఉత్తరతి. రజనకుణ్డన్తి పక్కరజనట్ఠపనకం మహాఘటం.

౩౪౫. అనువాతాదీనం దీఘపత్తానన్తి ఆయామతో, విత్థారతో చ అనువాతం. ఆది-సద్దేన ద్విన్నం ఖన్ధానం అన్తరా మాతికాకారేన ఠపితపత్తఞ్చ ‘‘దీఘపత్త’’న్తి దట్ఠబ్బం. ఆగన్తుకపత్తన్తి దిగుణచీవరస్స ఉపరి అఞ్ఞం పట్టం అప్పేన్తి, తం సన్ధాయ వుత్తం. తం కిర ఇదాని న కరోన్తి.

౩౪౬. పాళియం నన్దిముఖియాతి తుట్ఠిముఖియా, పసన్నదిసాముఖాయాతి అత్థో.

౩౪౮. అచ్ఛుపేయ్యన్తి పతిట్ఠపేయ్యం. హతవత్థకానన్తి పురాణవత్థానం. అనుద్ధరిత్వావాతి అగ్గళే వియ దుబ్బలట్ఠానం అనపనేత్వావ.

౩౪౯-౩౫౧. విసాఖవత్థుమ్హి కల్లకాయాతి అకిలన్తకాయా. గతీతి ఞాణగతి అధిగమో. అభిసమ్పరాయోతి ‘‘సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతీ’’తిఆదినా (సం. ని. ౫.౧౦౪౮) వుత్తో ఞాణాభిసమ్పరాయో, మగ్గఞాణయుత్తేహి గన్తబ్బగతివిసేసోతి అత్థో. తం భగవా బ్యాకరిస్సతి. ‘‘దదాతి దాన’’న్తి ఇదం అన్నపానవిరహితానం సేసపచ్చయానం దానవసేన వుత్తం. సోవగ్గికన్తి సగ్గసంవత్తనికం.

౩౫౯. అట్ఠపదకచ్ఛన్నేనాతి అట్ఠపదకసఙ్ఖాతజూతఫలకలేఖాసణ్ఠానేన.

౩౬౨. పాళియం నదీపారం గన్తున్తి భిక్ఖునో నదీపారగమనం హోతీతి అత్థో. అగ్గళగుత్తియేవ పమాణన్తి ఇమేహి చతూహి నిక్ఖేపకారణేహి ఠపేన్తేనపి అగ్గళగుత్తివిహారే ఏవ ఠపేతుం వట్టతీతి అధిప్పాయో. నిస్సీమాగతన్తి వస్సానసఙ్ఖాతం కాలసీమం అతిక్కన్తం, తం వస్సికసాటికచీవరం న హోతీతి అత్థో.

చీవరరజనకథాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

సఙ్ఘికచీవరుప్పాదకథావణ్ణనా

౩౬౩. పఞ్చ మాసేతి అచ్చన్తసంయోగే ఉపయోగవచనం. వడ్ఢిం పయోజేత్వా ఠపితఉపనిక్ఖేపతోతి వస్సావాసికస్సత్థాయ దాయకేహి వడ్ఢిం పయోజేత్వా ఠపితఉపనిక్ఖేపతో. ‘‘ఇధ వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్సా’’తి ఇదం అభిలాపమత్తం. ఇధ-సద్దం పన వినా ‘‘వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్స దేమా’’తి వుత్తేపి సో ఏవ నయో. అనత్థతకథినస్సాపి పఞ్చ మాసే పాపుణాతీతి వస్సావాసికలాభవసేన ఉప్పన్నత్తా అనత్థతకథినస్సాపి వుత్థవస్సస్స పఞ్చ మాసే పాపుణాతి. వక్ఖతి హి ‘‘చీవరమాసతో పట్ఠాయ యావ హేమన్తస్స పచ్ఛిమో దివసో, తావ వస్సావాసికం దేమాతి వుత్తే కథినం అత్థతం వా హోతు అనత్థతం వా, అతీతవస్సంవుత్థానమేవ పాపుణాతీ’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౩౭౯). తతో పరన్తి పఞ్చమాసతో పరం, గిమ్హానస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయాతి అత్థో. ‘‘కస్మా? పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నత్తా’’తి ఇదం ‘‘ఉదాహు అనాగతవస్సే’’తి ఇమస్సానన్తరం దట్ఠబ్బం. పోత్థకేసు పన ‘‘అనత్థతకథినస్సాపి పఞ్చ మాసే పాపుణాతీ’’తి ఇమస్సానన్తరం ‘‘కస్మా పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నత్తా’’తి ఇదం లిఖన్తి, తం పమాదలిఖితం పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నం సన్ధాయ ‘‘అనత్థతకథినస్సాపీ’’తి వత్తబ్బతో. వుత్థవస్సే హి సన్ధాయ ‘‘అనత్థతకథినస్సాపీ’’తి వుత్తం, న చ పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నం వుత్థవస్సస్సేవ పాపుణాతీతి సమ్ముఖీభూతానం సబ్బేసమ్పి పాపుణనతో. తేనేవ వక్ఖతి ‘‘సచే పన గిమ్హానం పఠమదివసతో పట్ఠాయ ఏవం వదతి, తత్ర సమ్ముఖీభూతానం సబ్బేసం పాపుణాతి. కస్మా? పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నత్తా’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౧౭౯).

దుగ్గహితానీతి అగ్గహితాని. సఙ్ఘికానేవాతి అత్థో. ఇతోవాతి థేరానం దాతబ్బతోవ, ఇదానేవాతి వా అత్థో.

సఙ్ఘికచీవరుప్పాదకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఉపనన్దసక్యపుత్తవత్థుకథావణ్ణనా

౩౬౪. ‘‘సత్తాహవారేన అరుణమేవ ఉట్ఠాపేతీ’’తి ఇదం నానాసీమావిహారేసు కత్తబ్బనయేన ఏకస్మిమ్పి విహారే ద్వీసు సేనాసనేసు నివుత్థభావదస్సనత్థం వుత్తం, అరుణుట్ఠాపనేనేవ తత్థ వుత్థో హోతి, న పన వస్సచ్ఛేదపరిహారాయ. అన్తోఉపచారసీమాయపి యత్థ కత్థచి అరుణం ఉట్ఠాపేన్తో అత్తనా గహితసేనాసనం అప్పవిట్ఠోపి వుత్థవస్సో ఏవ హోతి, గహితసేనాసనే పన నివుత్థో నామ న హోతి, తత్థ చ అరుణుట్ఠాపనే పన సతి హోతి. తేనాహ ‘‘పురిమస్మిం బహుతరం నివసతి నామా’’తి, ఏతేన చ ఇతరస్మిం సత్తాహవారేనాపి అరుణుట్ఠాపనే సతి ఏవ అప్పకతరం నివసతి నామ హోతి, నాసతీతి దీపితం హోతి. నానాలాభేహీతి విసుం విసుం నిబద్ధవస్సావాసికలాభేహి. నానూపచారేహీతి నానాపరిక్ఖేపనానాద్వారేహి. ఏకసీమావిహారేహీతి ద్విన్నం విహారానం ఏకేన పాకారేన పరిక్ఖిత్తత్తా ఏకాయ ఉపచారసీమాయ అన్తోగతేహి ద్వీహి విహారేహి. సేనాసనగ్గాహో పటిప్పస్సమ్భతీతి పఠమం గహితో పటిప్పస్సమ్భతి. తత్థాతి యత్థ సేనాసనగ్గాహో పటిప్పస్సద్ధో, తత్థ.

ఉపనన్దసక్యపుత్తవత్థుకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

గిలానవత్థుకథావణ్ణనా

౩౬౫-౬. భూమియం పరిభణ్డం అకాసీతి గిలానేన నిపన్నభూమియం కిలిట్ఠట్ఠానం ధోవిత్వా హరితూపలిత్తం కారేసీతి అత్థో. భేసజ్జం యోజేతుం అసమత్థోతి పరేహి వుత్తవిధిమ్పి కాతుం అసమత్థో. పాళియం గిలానుపట్ఠాకానం చీవరదానే సామణేరానం తిచీవరాధిట్ఠానాభావా ‘‘చీవరఞ్చ పత్తఞ్చా’’తిఆది సబ్బత్థ వుత్తం. సచేపి సహస్సం అగ్ఘతి, గిలానుపట్ఠాకానఞ్ఞేవ దాతబ్బన్తి సమ్బన్ధో.

గిలానవత్థుకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

మతసన్తకకథాదివణ్ణనా

౩౬౯. అఞ్ఞన్తి చీవరపత్తతో అఞ్ఞం. అప్పగ్ఘన్తి అతిజిణ్ణాదిభావేన నిహీనం. తతోతి అవసేసపరిక్ఖారతో. సబ్బన్తి పత్తం, తిచీవరఞ్చ.

తత్థ తత్థ సఙ్ఘస్సేవాతి తస్మిం తస్మిం విహారే సఙ్ఘస్సేవ. పాళియం అవిస్సజ్జికం అవేభఙ్గికన్తి ఆగతానాగతస్స చాతుద్దిసస్స సఙ్ఘస్సేవ సన్తకం హుత్వా కస్సచి అవిస్సజ్జికం అవేభఙ్గికం భవితుం అనుజానామీతి అత్థో.

౩౭౧-౨. అక్కనాళమయన్తి అక్కదణ్డమయం. అక్కదుస్సానీతి అక్కవాకేన కతదుస్సాని, పోత్థకగతికాని దుక్కటవత్థుకానీతి అత్థో. దుపట్టచీవరస్స వా మజ్ఝేతి యం నిట్ఠితే తిపట్టచీవరం హోతి, తస్స మజ్ఝే పటలం కత్వా దాతబ్బానీతి అత్థో.

౩౭౪. ‘‘సన్తే పతిరూపే గాహకే’’తి వుత్తత్తా గాహకే అసతి అదత్వా భాజితేపి సుభాజితమేవాతి దట్ఠబ్బం.

౩౭౬. దక్ఖిణోదకం పమాణన్తి ‘‘ఏత్తకాని చీవరాని దస్సామీ’’తి పఠమం ఉదకం పాతేత్వా పచ్ఛా దేన్తి. తం యేహి గహితం, తే భాగినోవ హోన్తీతి అధిప్పాయో. పరసముద్దేతి జమ్బుదీపే. తమ్బపణ్ణిదీపఞ్హి ఉపాదాయేస ఏవం వుత్తో.

మతసన్తకకథాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

అట్ఠచీవరమాతికాకథావణ్ణనా

౩౭౯. పుగ్గలాధిట్ఠాననయేన వుత్తన్తి ‘‘సీమాయ దాన’’న్తిఆదినా వత్తబ్బే ‘‘సీమాయ దేతీ’’తిఆది పుగ్గలాధిట్ఠానేన వుత్తం. ‘‘అపిచా’’తిఆదినా పఠమలేడ్డుపాతభూతపరిక్ఖేపారహట్ఠానతో బహి దుతియలేడ్డుపాతోపి ఉపచారసీమా ఏవాతి దస్సేతి. ధువసన్నిపాతట్ఠానాదికమ్పి పరియన్తే ఠితమేవ గహేతబ్బం. లోకే గామసీమాదయో వియ లాభసీమా నామ విసుం పసిద్ధా నామ నత్థి, కేనాయం అనుఞ్ఞాతాతి ఆహ ‘‘నేవ సమ్మాసమ్బుద్ధేనా’’తిఆది. ఏతేన నాయం సాసనవోహారసిద్ధా, లోకవోహారసిద్ధా ఏవాతి దస్సేతి. ‘‘జనపదపరిచ్ఛేదో’’తి ఇదం లోకపసిద్ధసీమాసద్దత్థవసేన వుత్తం. పరిచ్ఛేదబ్భన్తరం పన సబ్బం జనపదసీమాతి గహేతబ్బం, జనపదో ఏవ జనపదసీమా. ఏవం రట్ఠసీమాదీసుపి. తేనాహ ‘‘ఆణాపవత్తిట్ఠాన’’న్తిఆది.

పథవీవేమజ్ఝే గతస్సాతి యావ ఉదకపరియన్తా ఖణ్డసీమత్తా వుత్తం, ఉపచారసీమాదీసు పన అబద్ధసీమాసు హేట్ఠాపథవియం సబ్బత్థ ఠితానం న పాపుణాతి, కూపాదిపవేసారహట్ఠానే ఠితానఞ్ఞేవ పాపుణాతీతి హేట్ఠా సీమాకథాయం వుత్తనయేన తంతంసీమట్ఠభావో వేదితబ్బో. చక్కవాళసీమాయ పన దిన్నం పథవీసన్ధారకఉదకట్ఠానేపి ఠితానం పాపుణాతి సబ్బత్థ చక్కవాళవోహారత్తా.

బుద్ధాధివుత్థోతి బుద్ధేన భగవతా నివుత్థో. పాకవట్టన్తి నిబద్ధదానం. వత్తతీతి పవత్తతి. తేహీతి యేసం సమ్ముఖే ఏస దేతి, తేహి భిక్ఖూహి. దుతియభాగే పన థేరాసనం ఆరుళ్హేతి యావ సఙ్ఘనవకా ఏకవారం సబ్బేసం భాగం దత్వా చీవరే అపరిక్ఖీణే పున సబ్బేసం దాతుం దుతియభాగే థేరస్స దిన్నేతి అత్థో. పంసుకూలికానమ్పి వట్టతీతి ఏత్థ ‘‘తుయ్హం దేమా’’తి అవుత్తత్తాతి కారణం వదన్తి. యది ఏవం ‘‘సఙ్ఘస్స దేమా’’తి వుత్తేపి వట్టేయ్య, ‘‘భిక్ఖూనం దేమ, థేరానం దేమ, సఙ్ఘస్స దేమా’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౩౭౯) వచనతో భేదో న దిస్సతి. వీమంసితబ్బమేత్థ కారణం.

పారుపితుం వట్టతీతి పంసుకూలికానం వట్టతి. భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునీనఞ్చ దమ్మీతి వుత్తే పన న మజ్ఝే భిన్దిత్వా దాతబ్బన్తి ఏత్థ యస్మా భిక్ఖునిపక్ఖే సఙ్ఘస్స పచ్చేకం అపరామట్ఠత్తా భిక్ఖునీనం గణనాయ భాగో దాతబ్బోతి దాయకస్స అధిప్పాయోతి సిజ్ఝతి, తథా దానఞ్చ భిక్ఖూపి గణేత్వా దిన్నే ఏవ యుజ్జతి. ఇతరథా హి కిత్తకం భిక్ఖూనం దాతబ్బం, కిత్తకం భిక్ఖునీనన్తి న విఞ్ఞాయతి, తస్మా ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్సా’’తి వుత్తవచనమ్పి ‘‘భిక్ఖూన’’న్తి వుత్తవచనసదిసమేవాతి ఆహ ‘‘భిక్ఖూ చ భిక్ఖునియో చ గణేత్వా దాతబ్బ’’న్తి. తేనాహ ‘‘పుగ్గలో …పే… భిక్ఖుసఙ్ఘగ్గహణేన అగ్గహితత్తా’’తి. భిక్ఖుసఙ్ఘ-సద్దేన భిక్ఖూనఞ్ఞేవ గహితత్తా, పుగ్గలస్స పన ‘‘తుయ్హఞ్చా’’తి విసుం గహితత్తా చ తత్థస్స అగ్గహితతా దట్ఠబ్బా, ‘‘భిక్ఖూనఞ్చ భిక్ఖునీనఞ్చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తట్ఠానసదిసత్తాతి అధిప్పాయో. పుగ్గలప్పధానో హేత్థ సఙ్ఘ-సద్దో దట్ఠబ్బో. కేచి పన ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘగ్గహణేన గహితత్తా’’తి (సారత్థ. టీ. మహావగ్గ ౩.౩౭౯) పాఠం లిఖన్తి, తం న సున్దరం తస్స విసుం లాభగ్గహణే కారణవచనత్తా. తథా హి విసుం సఙ్ఘగ్గహణేన గహితత్తాతి విసుం పుగ్గలస్సపి భాగగ్గహణే కారణం వుత్తం. యథా చేత్థ పుగ్గలస్స అగ్గహణం, ఏవం ఉపరి ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చా’’తిఆదీసుపి సఙ్ఘాది-సద్దేహి పుగ్గలస్స అగ్గహణం దట్ఠబ్బం. యది హి గహణం సియా, సఙ్ఘతోపి, విసుమ్పీతి భాగద్వయం లభేయ్య ఉభయత్థ గహితత్తా.

పూజేతబ్బన్తిఆది గిహికమ్మం న హోతీతి దస్సనత్థం వుత్తం. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స హరా’’తి ఇదం పిణ్డపాతహరణం సన్ధాయ వుత్తం. తేనాహ ‘‘భుఞ్జితుం వట్టతీ’’తి. ‘‘అన్తోహేమన్తే’’తి ఇమినా అనత్థతే కథినే వస్సానం పచ్ఛిమే మాసే దిన్నం పురిమవస్సంవుత్థానఞ్ఞేవ పాపుణాతి, తతో పరం హేమన్తే దిన్నం పచ్ఛిమవస్సంవుత్థానమ్పి వుత్థవస్సత్తా పాపుణాతి. హేమన్తతో పన పరం పిట్ఠిసమయే ‘‘వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్సా’’తి ఏవం వత్వా దిన్నం అనన్తరే వస్సే వా తతో పరేసు వా యత్థ కత్థచి తస్మిం వుత్థవస్సానం సబ్బేసం పాపుణాతి. యే పన సబ్బథా అవుత్థవస్సా, తేసం న పాపుణాతీతి దస్సేతి. సబ్బేసమ్పీతి హి తస్మిం భిక్ఖుభావే వుత్థవస్సానం సబ్బేసమ్పీతి అత్థో దట్ఠబ్బో. ‘‘వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్సా’’తి వుత్తత్తా సమ్ముఖీభూతానం సబ్బేసన్తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. అతీతవస్సన్తి అనన్తరాతీతవస్సం.

ఉద్దేసం గహేతుం ఆగతోతి ఉద్దేసే అగ్గహితేపి అన్తేవాసికోవాతి వుత్తం. గహేత్వా గచ్ఛన్తోతి పరినిట్ఠితఉద్దేసో హుత్వా గచ్ఛన్తో. ‘‘వత్తం కత్వా ఉద్దేసపరిపుచ్ఛాదీని గహేత్వా విచరన్తాన’’న్తి ఇదం ‘‘ఉద్దేసన్తేవాసికాన’’న్తి ఇమస్సేవ విసేసనం, తేన ఉద్దేసకాలే ఆగన్త్వా ఉద్దేసం గహేత్వా గన్త్వా అఞ్ఞత్థ నివసన్తే అనిబద్ధచారికే నివత్తేతి.

అట్ఠచీవరమాతికాకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

చీవరక్ఖన్ధకవణ్ణనానయో నిట్ఠితో.