౭. కథినక్ఖన్ధకో

కథినానుజాననకథావణ్ణనా

౩౦౬. కథినక్ఖన్ధకే సీసవసేనాతి పధానవసేన. కథినన్తి పఞ్చానిసంసే అన్తోకరణసమత్థతాయ థిరన్తి అత్థో. సో నేసం భవిస్సతీతి యుజ్జతీతి ‘‘సో తుమ్హాక’’న్తి అవత్వా ‘‘నేస’’న్తి వచనం యుజ్జతి. యే అత్థతకథినాతి న కేవలం తుమ్హాకమేవ, యే అఞ్ఞేపి అత్థతకథినా, తేసం భవిస్సతీతి అత్థో. అథ వా వోతి తదా సమ్ముఖీభూతేహి సద్ధిం అసమ్ముఖీభూతే చ అనాగతే చ భిక్ఖూ సబ్బే ఏకతో సమ్పిణ్డేత్వా వుత్తం, తుమ్హాకన్తి అత్థో. సో నేసన్తి ఏత్థ సో తేసన్తి యోజేతబ్బం. తేనాహ ‘‘అత్థతకథినానం వో, భిక్ఖవే, ఇమాని పఞ్చ కప్పిస్సన్తీ’’తి. మతకచీవరన్తి మతస్స చీవరం. ‘‘వుత్థవస్సవసేనా’’తి ఇదం పచ్ఛిమవస్సంవుత్థానమ్పి సాధారణన్తి ఆహ ‘‘పురిమికాయ వస్సం ఉపగన్త్వా పఠమపవారణాయ పవారితా లభన్తీ’’తి. ఉపగతా వా న లభన్తీతి పచ్ఛిమికాయ వుత్థవస్సేపి సన్ధాయ వుత్తం.

ఖలిమక్ఖితసాటకోతి అహతవత్థం సన్ధాయ వుత్తం. ‘‘అకాతుం న లబ్భతీ’’తి ఇమినా అనాదరియే సతి దుక్కటన్తి దీపేతి.

‘‘అపలోకేత్వా’’తి ఇదం అఞ్ఞేసం వస్సంవుత్థభిక్ఖూనం అదత్వా దాతుకామేహి కత్తబ్బవిధిదస్సనం. యది ఏవం కమ్మవాచాయ ఏవ దానం అవుత్తన్తి ఆహ ‘‘కమ్మవాచా పనా’’తిఆది. కథినచీవరం వియ కమ్మవాచాయ దాతుం న వట్టతీతి అపలోకేత్వావ దాతబ్బన్తి అధిప్పాయో.

౩౦౮. మహాభూమికన్తి మహావిసయం, చతువీసతిఆకారవన్తతాయ మహావిత్థారికన్తి వుత్తం హోతి. పఞ్చకన్తి పఞ్చఖణ్డం. ఏసేవ నయో సేసేసుపి. పఠమచిమిలికాతి కథినవత్థతో అఞ్ఞా అత్తనో పకతిచిమిలికా. కుచ్ఛిచిమిలికం కత్వా సిబ్బితమత్తేనాతి థిరజిణ్ణానం చిమిలికానం ఏకతో కత్వా సిబ్బనస్సేతం అధివచనన్తి వదన్తి. మహాపచ్చరియం, కురున్దియఞ్చ వుత్తవచనన్తి దస్సనం, బ్యఞ్జనతో ఏవ భేదో, న అత్థతోతి దస్సనత్థం కతన్తిపి వదన్తి. పిట్ఠిఅనువాతారోపనమత్తేనాతి దీఘతో అనువాతస్స ఆరోపనమత్తేన. కుచ్ఛిఅనువాతారోపనమత్తేనాతి పుథులతో అనువాతస్స ఆరోపనమత్తేన. రత్తినిస్సగ్గియేనాతి రత్తిఅతిక్కన్తేన.

౩౦౯. హతవత్థకసాటకేనాతి అతిజిణ్ణసాటకో. న హి తేనాతిఆదీసు తేన పరివారాగతపాఠేన ఇధ ఆనేత్వా అవుచ్చమానేన కథినత్థారకస్స జానితబ్బేసు న కిఞ్చి పరిహాయతి, తస్స సబ్బస్స ఇధేవ వుత్తత్తాతి అధిప్పాయో.

౩౧౦. మాతా వియాతి మాతికా, ఇవత్థే క-పచ్చయో దట్ఠబ్బో. తేన సిద్ధమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘మాతికాతి మాతరో’’తిఆది. అస్సాతి ఏతిస్సా మాతికాయ. పక్కమనన్తికో కథినుబ్భారో ఏవ హి సయం అత్తనో ఉప్పజ్జతీతి ఏవమభేదూపచారేన ‘‘మాతికా’’తి వుత్తో ఉబ్భారస్సేవ పక్కమనన్తే సముప్పత్తితో, తబ్బినిముత్తాయ చ మాతికాయ అభావా, తప్పకాసికాపి చేత్థ పాళి ‘‘మాతికా’’తి వత్తుం యుజ్జతి. సాపి హి పక్కమనన్తికుబ్భారప్పకాసనేన ‘‘పక్కమనన్తికా’’తి వుత్తా. ఏసేవ నయో సేసుబ్భారేసుపి. పక్కమనన్తి చేత్థ ఉపచారసీమాతిక్కమనం దట్ఠబ్బం.

కథినానుజాననకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఆదాయసత్తకకథావణ్ణనా

౩౧౧. ‘‘న పున ఆగమిస్స’’న్తి ఇదం ఆవాసపలిబోధుపచ్ఛేదకారణదస్సనం. పఞ్చసు హి చీవరమాసేసు యదా కదాచి న పచ్చేస్సన్తి చిత్తేన ఉపచారసీమాతిక్కమేన ఆవాసపలిబోధో ఛిజ్జతి. పచ్చేస్సన్తి బహిఉపచారగతస్స పన యత్థ కత్థచి న పచ్చేస్సన్తి చిత్తే ఉప్పన్నమత్తే ఛిజ్జతి. పఠమం చీవరపలిబోధో ఛిజ్జతీతి న పచ్చేస్సన్తి పక్కమనతో పురేతరమేవ చీవరస్స నిట్ఠితత్తా వుత్తం. ‘‘కతచీవరమాదాయా’’తి హి వుత్తం. అత్థతకథినస్స హి భిక్ఖునో యావ ‘‘సఙ్ఘతో వా దాయకకులాదితో వా చీవరం లభిస్సామీ’’తి చీవరాసా వా లద్ధవత్థానం సహాయసమ్పదాదియోగం లభిత్వా సఙ్ఘాటిఆదిభావేన ‘‘ఛిన్దిత్వా కరిస్సామీ’’తి కరణిచ్ఛా వా పవత్తతి, తావ చీవరపలిబోధో అనుపచ్ఛిన్నో ఏవ. యదా పన యథాపత్థితట్ఠానతో చీవరాదీనం సబ్బథా అలాభేన వా చీవరాసా చేవ లద్ధానం కత్వా నిట్ఠానేన వా నట్ఠవినట్ఠాదిభావేన వా చీవరే నిరపేక్ఖతాయ వా కరణిచ్ఛా చ విగచ్ఛతి, తదా చీవరపలిబోధో ఉపచ్ఛిన్నో హోతి.

సో చ ఇధ ‘‘కతచీవరం ఆదాయా’’తి వచనేన పకాసితో. ఏవం ఉపరి సబ్బత్థ పాళివచనక్కమం నిస్సాయ నేసం పఠమం, పచ్ఛా చ ఉపచ్ఛిజ్జనం వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. సబ్బథాపి చ ఇమేసం ఉభిన్నం పలిబోధానం ఉపచ్ఛేదేనేవ కథినుబ్భారో, న ఏకస్స. తేసఞ్చ పుబ్బాపరియేన, ఏకక్ఖణే చ ఉపచ్ఛిజ్జనం దస్సేతుం ఇమా అట్ఠ మాతికా ఠపితాతి వేదితబ్బా. అన్తోసీమాయన్తి చీవరనిట్ఠానక్ఖణేయేవ ఛిన్నత్తా వుత్తం. నేవిమం చీవరం కారేస్సన్తి చీవరే అపేక్ఖాయ విగతత్తా కరణపలిబోధస్సాపి ఉపచ్ఛిన్నతం దస్సేతి. యో పన అప్పిచ్ఛతాయ వా అనత్థికతాయ వా సబ్బథా చీవరం న సమ్పటిచ్ఛతి, తస్స బహిసీమాగతస్స సబ్బథాపి చీవరపలిబోధాభావేన న పచ్చేస్సన్తి సన్నిట్ఠానమత్తేన సన్నిట్ఠానన్తికో కథినుబ్భారో వేదితబ్బో. సో పనాతి పలిబోధుపచ్ఛేదో. అయం పనాతి ఆసావచ్ఛేదకో కథినుబ్భారో విసుం విత్థారేత్వా వుత్తో, ఇధ న వుత్తోతి సమ్బన్ధో.

అనాసాయ లభతీతి ‘‘యస్మిం కులే చీవరం లభిస్సామా’’తి ఆసా అనుప్పన్నపుబ్బా, తత్థ చీవరాసాయ అనుప్పన్నట్ఠానే యత్థ కత్థచి లభతీతి అత్థో. ఆసాయ న లభతీతి ఆసీసితట్ఠానే న లభతీతి అత్థో. ఇధ న వుత్తోతి ఇధ సవనన్తికానన్తరే న వుత్తో. తత్థాతి తస్మిం సీమాతిక్కన్తికే. సీమాతిక్కన్తికో నామ చీవరమాసానం పరియన్తదివససఙ్ఖాతాయ సీమాయ అతిక్కమనతో సఞ్జాతో. కేచి ‘‘బహిసీమాయ కాలాతిక్కమో సీమాతిక్కమో’’తి మఞ్ఞన్తి, తేసం అన్తోఉపచారే చీవరకాలాతిక్కమేపి కథినుబ్భారో అసమ్మతో నామ సియాతి న చేతం యుత్తం. తస్మా యత్థ కత్థచి కాలాతిక్కమో సీమాతిక్కమోతి వేదితబ్బో. ఏత్థ చ పాళియం ‘‘కతచీవరో’’తి ఇదం ఉపలక్ఖణమత్తం, అకతచీవరస్సపి కాలాతిక్కమేన సీమాతిక్కన్తికో హోతి, ద్వే చ పలిబోధా ఏకతో ఛిజ్జన్తి. ఏవం అఞ్ఞత్థాపి యథాసమ్భవం తంతం విసేసనాభావేపి కథినుబ్భారతా, పలిబోధుపచ్ఛేదప్పకారో చ వేదితబ్బో. ‘‘సహుబ్భారే ద్వేపి పలిబోధా అపుబ్బం అచరిమం ఛిజ్జన్తీ’’తి ఇదం అకతచీవరస్స పచ్చేస్సన్తి అధిట్ఠానసమ్భవపక్ఖం సన్ధాయ వుత్తం, తేసు అఞ్ఞతరాభావేపి సహుబ్భారోవ హోతి.

౩౧౨-౩౨౫. సమాదాయవారో ఆదాయవారసదిసోవ. ఉపసగ్గమేవేత్థ విసేసో. తేనాహ ‘‘పున సమాదాయవారేపి…పే… తేయేవ దస్సితా’’తి. విప్పకతచీవరే పక్కమనన్తికస్స అభావతో ‘‘యథాసమ్భవ’’న్తి వుత్తం. తేనేవ విప్పకతచీవరవారే ఛళేవ ఉబ్భారా వుత్తా, చీవరే హత్థగతే చ ఆసావచ్ఛేదికస్స అసమ్భవా, సో ఏతేసు వారేసు యత్థ కత్థచి న వుత్తో, విసుఞ్ఞేవ వుత్తో. విప్పకతవారే చేత్థ ఆదాయవారసమాదాయవారవసేన ద్వే ఛక్కవారా వుత్తా.

తతో పరం నిట్ఠానసన్నిట్ఠాననాసనన్తికానం వసేన తీణి తికాని దస్సితాని. తత్థ తతియత్తికే అనధిట్ఠితేనాతి ‘‘పచ్చేస్సం, న పచ్చేస్స’’న్తి ఏవం అనధిట్ఠితేన, న ఏవం మనసికత్వాతి అత్థో. తతియత్తికతో పన పరం ఏకం ఛక్కం దస్సితం. ఏవం తీణి తికాని, ఏకం ఛక్కఞ్చాతి పఠమం పన్నరసకం వుత్తం, ఇమినా నయేన దుతియపన్నరసకాదీని వేదితబ్బాని.

పాళియం ఆసాద్వాదసకే బహిసీమాగతస్స కథినుద్ధారేసు తేసమ్పి చీవరాసాదివసేన చీవరపలిబోధో యావ చీవరనిట్ఠానా తిట్ఠతీతి ఆహ ‘‘సో బహిసీమాగతో సుణాతి ‘ఉబ్భతం కిర తస్మిం ఆవాసే కథినన్తి…పే… సవనన్తికో కథినుద్ధారో’’’తి. ఏత్థ చ సవనక్ఖణే ఆవాసపలిబోధో పఠమం ఛిజ్జతి, నిట్ఠితే చీవరపలిబోధోతి వేదితబ్బో.

దిసంగమికనవకే దిసంగమికో పక్కమతీతి న పచ్చేస్సన్తి పక్కమతి, ఇమినా ఆవాసపలిబోధాభావో దస్సితో హోతి. తేనేవ వస్సంవుత్థావాసే పున గన్త్వా చీవరనిట్ఠాపితమత్తే నిట్ఠానన్తికో కథినుద్ధారో వుత్తో. ‘‘చీవరపటివిసం అపవిలాయమానో’’తి ఇమినా చీవరపలిబోధసమఙ్గికత్తమస్స దస్సేతి, అపవిలాయమానోతి ఆకఙ్ఖమానో. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

ఆదాయసత్తకకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

కథినక్ఖన్ధకవణ్ణనానయో నిట్ఠితో.