౩. ఓవాదవగ్గో

౧. ఓవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౪౪. తతియవగ్గస్స పఠమే తిరచ్ఛానభూతన్తి తిరోకరణభూతం, బాహిరభూతన్తి అత్థో. సమిద్ధోతి పరిపుణ్ణో. సహితత్థో అత్థయుత్తో. అత్థగమ్భీరతాదినా గమ్భీరో.

౧౪౫-౧౪౭. పరతోతి ఉత్తరి. కరోన్తోవాతి పరిబాహిరే కరోన్తో. విభఙ్గేతి ఝానవిభఙ్గే. చరణన్తి నిబ్బానగమనాయ పాదం.

యదస్సాతి యం అస్స. ధారేతీతి అవినస్సమానం ధారేతి. పరికథనత్థన్తి పకిణ్ణకకథావసేన పరిచ్ఛిన్నధమ్మకథనత్థం. తిస్సో అనుమోదనాతి సఙ్ఘభత్తాదీసు దానానిసంసప్పటిసంయుత్తా నిధికుణ్డసుత్తాది (ఖు. పా. ౮.౧ ఆదయో) -అనుమోదనా, గేహప్పవేసమఙ్గలాదీసు మఙ్గలసుత్తాది (ఖు. పా. ౫.౧ ఆదయో; సు. ని. మఙ్గలసుత్త) -అనుమోదనా, మతకభత్తాదిఅమఙ్గలేసు తిరోకుట్టాది (ఖు. పా. ౭.౧ ఆదయో; పే. వ. ౧౪ ఆదయో) -అనుమోదనాతి ఇమా తిస్సో అనుమోదనా. కమ్మాకమ్మవినిచ్ఛయోతి పరివారావసానే కమ్మవగ్గే (పరి. ౪౮౨ ఆదయో) వుత్తవినిచ్ఛయో. సమాధివసేనాతి సమథపుబ్బకవసేన. విపస్సనావసేన వాతి దిట్ఠివిసుద్ధిఆదికాయ సుక్ఖవిపస్సనాయ వసేన. అత్తనో సీలరక్ఖణత్థం అపరానపేక్ఖతాయ యేన కామం గన్తుం చతస్సో దిసా అరహతి, అస్స వా సన్తి, తాసు వా సాధూతి చాతుద్దిసో.

అభివినయేతి పాతిమోక్ఖసంవరసఙ్ఖాతే సంవరవినయే, తప్పకాసకే వా వినయపిటకే. వినేతున్తి సిక్ఖాపేతుం పకాసేతుం. పగుణా వాచుగ్గతాతి పాఠతో చ అత్థతో చ పగుణా ముఖే సన్నిధాపనవసేన వాచుగ్గతా కాతబ్బా. అత్థమత్తవసేనపేత్థ యోజనం కరోన్తి. అభిధమ్మేతి లక్ఖణరసాదివసేన పరిచ్ఛిన్నే నామరూపధమ్మే. పుబ్బే కిర మహాథేరా పరియత్తిఅనన్తరధానాయ ఏకేకస్స గణస్స దీఘనికాయాదిఏకేకధమ్మకోట్ఠాసం నియ్యాతేన్తా ‘‘తుమ్హే ఏతం పాళితో చ అట్ఠకథాతో చ పరిహరథ, సక్కోన్తా ఉత్తరిపి ఉగ్గణ్హథా’’తి ఏవం సకలధమ్మం గన్థవసేన నియ్యాతేన్తి, తత్థ తే చ భిక్ఖూ గన్థనామేన దీఘభాణకా మజ్ఝిమభాణకాతి వోహరీయన్తి, తే చ అత్తనో భారభూతం కోట్ఠాసం పరిచ్చజిత్వా అఞ్ఞం ఉగ్గహేతుం న లభన్తి. తం సన్ధాయాహ ‘‘సచే మజ్ఝిమభాణకో హోతీ’’తిఆది.

తత్థ హేట్ఠిమా వా తయో వగ్గాతి మహావగ్గతో హేట్ఠిమా సగాథకవగ్గో (సం. ని. ౧.౧ ఆదయో), నిదానవగ్గో (సం. ని. ౨.౧ ఆదయో), ఖన్ధవగ్గోతి (సం. ని. ౩.౧ ఆదియో) ఇమే తయో వగ్గా. తికనిపాతతో పట్ఠాయ హేట్ఠాతి ఏకకనిపాతదుకనిపాతే సన్ధాయ వుత్తం. ధమ్మపదమ్పి సహ వత్థునా జాతకభాణకేన అత్తనో జాతకేన సద్ధిం ఉగ్గహేతబ్బం. తతో ఓరం న వట్టతీతి మహాపచ్చరివాదస్స అధిప్పాయో. తతో తతోతి దీఘనికాయాదితో. ఉచ్చినిత్వా ఉగ్గహితం సద్ధమ్మస్స ఠితియా, భిక్ఖునోపి పుబ్బాపరానుసన్ధిఆదికుసలతాయ చ న హోతీతి ‘‘తం న వట్టతీ’’తి పటిక్ఖిత్తం. అభిధమ్మే కిఞ్చి ఉగ్గహేతబ్బన్తి న వుత్తన్తి ఏత్థ యస్మా వినయే కుసలత్తికాదివిభాగో, సుత్తన్తేసు సమథవిపస్సనామగ్గో చ అభిధమ్మపాఠం వినా న విఞ్ఞాయతి, అన్ధకారే పవిట్ఠకాలో వియ హోతి, తస్మా సుత్తవినయానం గహణవసేన అభిధమ్మగ్గహణం వుత్తమేవాతి విసుం న వుత్తన్తి వేదితబ్బం. యథా ‘‘భోజనం భుఞ్జితబ్బ’’న్తి వుత్తే ‘‘బ్యఞ్జనం ఖాదితబ్బ’’న్తి అవుత్తమ్పి వుత్తమేవ హోతి తదవినాభావతో, ఏవంసమ్పదమిదం దట్ఠబ్బం.

పరిమణ్డలపదబ్యఞ్జనాయాతి పరిమణ్డలాని పరిపుణ్ణాని పదేసు సిథిలధనితాదిబ్యఞ్జనాని యస్సం, తాయ. పురస్స ఏసాతి పోరీ, నగరవాసీనం కథాతి అత్థో. అనేలగళాయాతి ఏత్థ ఏలాతి ఖేళం తగ్గళనవిరహితాయ. కల్యాణవాక్కరణోతి ఏత్థ వాచా ఏవ వాక్కరణం, ఉదాహరణఘోసో. కల్యాణం మధురం వాక్కరణమస్సాతి కల్యాణవాక్కరణో. ఉపసమ్పన్నాయ మేథునేనేవ అభబ్బో హోతి, న సిక్ఖమానాసామణేరీసూతి ఆహ ‘‘భిక్ఖునియా కాయసంసగ్గం వా’’తిఆది.

౧౪౮. గరుకేహీతి గరుకభణ్డేహి. ఏకతోఉపసమ్పన్నాయాతి ఉపయోగత్థే భుమ్మవచనం. భిక్ఖూనం సన్తికే ఉపసమ్పన్నా నామ పరివత్తలిఙ్గా వా పఞ్చసతసాకియానియో వా. ఏతా పన ఏకతోఉపసమ్పన్నా ఓవదన్తస్స పాచిత్తియమేవ.

౧౪౯. న నిమన్తితా హుత్వా గన్తుకామాతి నిమన్తితా హుత్వా భోజనపరియోసానే గన్తుకామా న హోన్తి, తత్థేవ వసితుకామా హోన్తీతి అత్థో. యతోతి భిక్ఖునుపస్సయతో. యాచిత్వాతి ‘‘తుమ్హేహి ఆనీతఓవాదేనేవ మయమ్పి వసిస్సామా’’తి యాచిత్వా. తత్థాతి తస్మిం భిక్ఖునుపస్సయే. అభిక్ఖుకావాసే వస్సం వసన్తియా పాచిత్తియం, అపగచ్ఛన్తియా దుక్కటం.

ఇమాసు కతరాపత్తి పరిహరితబ్బాతి చోదనం పరిహరన్తో ఆహ ‘‘సా రక్ఖితబ్బా’’తి. సా వస్సానుగమనమూలికా ఆపత్తి రక్ఖితబ్బా, ఇతరాయ అనాపత్తికారణం అత్థీతి అధిప్పాయో. తేనాహ ‘‘ఆపదాసు హీ’’తిఆది.

ఓవాదత్థాయాతి ఓవాదే యాచనత్థాయ. ద్వే తిస్సోతి ద్వీహి తీహి, కరణత్థే చేతం పచ్చత్తవచనం. పాసాదికేనాతి పసాదజనకేన కాయకమ్మాదినా. సమ్పాదేతూతి తివిధం సిక్ఖం సమ్పాదేతు. అసమ్మతతా, భిక్ఖునియా పరిపుణ్ణూపసమ్పన్నతా, ఓవాదవసేన అట్ఠగరుధమ్మదానన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.

ఓవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. అత్థఙ్గతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౫౩. దుతియే కోకనదన్తి పదుమవిసేసం, తం కిర బహుపత్తం వణ్ణసమ్పన్నం. అయఞ్హేత్థ అత్థో – యథా కోకనదసఙ్ఖాతం పదుమం, ఏవం ఫుల్లముఖపదుమం అవీతగుణగన్ధం నిమ్మలే అన్తలిక్ఖే ఆదిచ్చం వియ చ అత్తనో తేజసా తపన్తం తతో ఏవ విరోచమానం అఙ్గేహి నిచ్ఛరణకజుతియా అఙ్గీరసం సమ్మాసమ్బుద్ధం పస్సాతి. రజోహరణన్తి సరీరే రజం పుఞ్ఛతీతి రజోహరణన్తి పుఞ్ఛనచోళస్స నామం. ఓభాసవిస్సజ్జనపుబ్బకా భాసితగాథా ఓభాసగాథా నామ. విసుద్ధిమగ్గాదీసు (విసుద్ధి. ౨.౩౮౬) పన ‘‘రాగో రజో న చ పన రేణు వుచ్చతీ’’తిఆది ఓభాసగాథా వుత్తా, న పనేసా ‘‘అధిచేతసో’’తి గాథా. అయఞ్చ చూళపన్థకత్థేరస్స ఉదానగాథాతి ఉదానపాళియం నత్థి, ఏకుదానియత్థేరస్స (థేరగా. ౧.౬౭ ఏకుదానియత్థేరగాథావణ్ణనా) నాయం ఉదానగాథాతి తత్థ వుత్తం. ఇధ పన పాళియా ఏవ వుత్తత్తా థేరస్సాపి ఉదానగాథాతి గహేతబ్బం. ఇధ చ అగరుధమ్మేనాపి ఓవదతో పాచిత్తియమేవ. అత్థఙ్గతసూరియతా, పరిపుణ్ణూపసమ్పన్నతా, ఓవదనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.

అత్థఙ్గతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. భిక్ఖునుపస్సయసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౬౨. తతియం ఉత్తానమేవ. ఉపస్సయూపగమనం, పరిపుణ్ణూపసమ్పన్నతా, సమయాభావో, గరుధమ్మేహి ఓవదనన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.

భిక్ఖునుపస్సయసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. ఆమిససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౬౪. చతుత్థే ఆమిసనిరపేక్ఖమ్పి ఆమిసహేతు ఓవదతీతిసఞ్ఞాయ భణన్తస్సపి అనాపత్తి సచిత్తకత్తా సిక్ఖాపదస్స. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. ఉపసమ్పన్నతా, ధమ్మేన లద్ధసమ్ముతితా, అనామిసన్తరతా, అవణ్ణకామతాయ ఏవం భణనన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.

ఆమిససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౬౯. పఞ్చమం చీవరదానసిక్ఖాపదం ఉత్తానమేవ.

౬. చీవరసిబ్బనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౭౬. ఛట్ఠే కథినవత్తన్తి కథినమాసే చీవరం కరోన్తానం సబ్రహ్మచారీనం సహాయభావూపగమనం సన్ధాయ వుత్తం. వఞ్చేత్వాతి ‘‘తవ ఞాతికాయా’’తి అవత్వా ‘‘ఏకిస్సా భిక్ఖునియా’’తి ఏత్తకమేవ వత్వా ‘‘ఏకిస్సా భిక్ఖునియా’’తి సుత్వా తే అఞ్ఞాతికసఞ్ఞినో అహేసున్తి ఆహ ‘‘అకప్పియే నియోజితత్తా’’తి. అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా సన్తకతా, నివాసనపారుపనూపగతా, వుత్తనయేన సిబ్బనం వా సిబ్బాపనం వాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.

చీవరసిబ్బనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. సంవిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౮౩. సత్తమే పాళియం గచ్ఛామ భగిని గచ్ఛామాయ్యాతి భిక్ఖుపుబ్బకం సంవిధానం, ఇతరం భిక్ఖునిపుబ్బకం. ఏకద్ధానమగ్గన్తి ఏకతో అద్ధానసఙ్ఖాతం మగ్గం. హియ్యోతి సువే. పరేతి తతియే దివసే.

ద్విధా వుత్తప్పకారోతి పాదగమనే పక్ఖగమనేతి ద్విధా వుత్తప్పకారో. ఉపచారో న లబ్భతీతి యో పరిక్ఖిత్తాదిగామస్స ఏకలేడ్డుపాతాదిఉపచారో వుత్తో, సో ఇధ న లబ్భతి ఆసన్నత్తా. ఏతేన చ అన్తరఘరేయేవేత్థ గామోతి అధిప్పేతో, న సకలం గామఖేత్తం. తత్థాపి యత్థ ఉపచారో లబ్భతి, తత్థ ఉపచారోక్కమనే ఏవ ఆపత్తీతి దస్సేతి. తేనాహ ‘‘రతనమత్తన్తరో’’తిఆది. ఉపచారోక్కమనఞ్చేత్థ ఉపచారబ్భన్తరే పవిసనమేవ హోతి. తత్థ అప్పవిసిత్వాపి ఉపచారతో బహి అద్ధయోజనబ్భన్తరగతేన మగ్గేన గచ్ఛన్తోపి మగ్గస్స ద్వీసు పస్సేసు అద్ధయోజనబ్భన్తరగతం గామూపచారం సబ్బం ఓక్కమిత్వా గచ్ఛతిచ్చేవ వుచ్చతి. అద్ధయోజనతో బహి గతేన మగ్గేన గచ్ఛన్తో న గామూపచారగణనాయ కారేతబ్బో, అద్ధయోజనగణనాయేవ కారేతబ్బో. ఏవఞ్చ సతి అనన్తరసిక్ఖాపదే నావాయేవ గామతీరపస్సేన గచ్ఛన్తస్స గామూపచారగణనాయ ఆపత్తి సమత్థితా హోతి. న హి సక్కా నావాయ గామూపచారబ్భన్తరే పవిసితుం. తిణ్ణం మగ్గానం సమ్బన్ధట్ఠానం సిఙ్ఘాటకం. ఏత్థన్తరే సంవిదహితేతి ఏత్థ న కేవలం యథావుత్తరథికాదీసు ఏవ సంవిదహనే దుక్కటం, అన్తరామగ్గేపీతి అధిప్పాయో.

అద్ధయోజనం అతిక్కమన్తస్సాతి అసతి గామే అద్ధయోజనం అతిక్కమన్తస్స. యస్మిఞ్హి గామఖేత్తభూతేపి అరఞ్ఞే అద్ధయోజనబ్భన్తరే గామో న హోతి, తమ్పి ఇధ అగామకం అరఞ్ఞన్తి అధిప్పేతం, న విఞ్ఝాటవాదయో.

౧౮౫. రట్ఠభేదేతి రట్ఠవిలోపే. చక్కసమారుళ్హాతి ఇరియాపథచక్కం, సకటచక్కం వా సమారుళ్హా. ద్విన్నమ్పి సంవిదహిత్వా మగ్గప్పటిపత్తి, అవిసఙ్కేతం, సమయాభావో, అనాపదా, గామన్తరోక్కమనం వా అద్ధయోజనాతిక్కమో వాతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. ఏకతోఉపసమ్పన్నాదీహి సద్ధిం సంవిధాయ గచ్ఛన్తస్స పన మాతుగామసిక్ఖాపదేన ఆపత్తి.

సంవిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. నావాభిరుహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౮౯. అట్ఠమే ఏకం తీరం…పే… నిరన్తరన్తి నదితో అద్ధయోజనబ్భన్తరే పదేసే నివిట్ఠగామేహి నిరన్తరతా వుత్తా. ఏకం అగామకం అరఞ్ఞన్తి తథా నివిట్ఠగామాభావేన వుత్తం. అగామకతీరపస్సేనాతిఆది పన అతిరేకఅద్ధయోజనవిత్థతం నదిం సన్ధాయ వుత్తం. తతో ఊనవిత్థారాయ హి నదియా మజ్ఝేనాపి గమనే తీరద్వయస్సాపి అద్ధయోజనబ్భన్తరే గతత్తా గామన్తరగణనాయ, అద్ధయోజనగణనాయ చ ఆపత్తియో పరిచ్ఛిన్దితబ్బా. తేనేవ ‘‘యోజనవిత్థతా…పే… అద్ధయోజనగణనాయ పాచిత్తియానీ’’తి వుత్తం. తేనేవ హి యోజనతో ఊనాయ నదియా అద్ధయోజనబ్భన్తరగతతీరవసేనేవ ఆపత్తిగణనం వుత్తమేవ హోతి. ‘‘సబ్బఅట్ఠకథాసూ’’తిఆదినా వుత్తమేవత్థం సమత్థేతి. తత్థ కిఞ్చాపి సముద్దతళాకాదీసు పాచిత్తియం న వుత్తం, తథాపి కీళాపురేక్ఖారస్స తత్థ దుక్కటమేవాతి గహేతబ్బం, పఠమం కీళాపురేక్ఖారస్సాపి పచ్ఛా నావాయ నిద్దుపగతస్స, యోనిసో వా మనసి కరోన్తస్స గామన్తరోక్కమనాదీసుపి ఆపత్తిసమ్భవతో పణ్ణత్తివజ్జతా, తిచిత్తతా చస్స సిక్ఖాపదస్స వుత్తాతి వేదితబ్బం. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

నావాభిరుహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. పరిపాచితసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౯౭. నవమే పాళియం ‘‘సిక్ఖమానా…పే… పఞ్చ భోజనాని ఠపేత్వా సబ్బత్థ అనాపత్తీ’’తి ఇదం ఇమినా సిక్ఖాపదేన అనాపత్తిం సన్ధాయ వుత్తం. పఞ్చహి సహధమ్మికేహి కతవిఞ్ఞత్తిపరికథాదీహి ఉప్పన్నం పరిభుఞ్జన్తస్స దుక్కటమేవ. భిక్ఖునియా పరిపాచితతా, తథా జాననం, గిహిసమారమ్భాభావో, భోజనతా, తస్స అజ్ఝోహరణన్తి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని.

పరిపాచితసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. రహోనిసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౯౮. దసమే ఉపనన్దస్స చతుత్థసిక్ఖాపదేనాతి మాతుగామేన రహోనిసజ్జసిక్ఖాపదం సన్ధాయ వుత్తం, తం పన అచేలకవగ్గే పఞ్చమమ్పి ఉపనన్దం ఆరబ్భ పఞ్ఞత్తేసు చతుత్థత్తా ఏవం వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం.

రహోనిసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిట్ఠితో ఓవాదవగ్గో తతియో.