౧. భూతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౮౯. దుతియవగ్గస్స పఠమే నిగ్గహేతుం అసక్కోన్తోతి సాఖట్ఠకవిమానే సాఖాయ ఛిజ్జమానాయ ఛిజ్జన్తే తత్థ అఛేదనత్థాయ దేవతాయ ఉపనీతం పుత్తం దిస్వాపి కుఠారినిక్ఖేపవేగం నివత్తేతుం అసక్కోన్తోతి అత్థో. రుక్ఖధమ్మేతి రుక్ఖస్స పవత్తియం. రుక్ఖానం వియ ఛేదనాదీసు అకుప్పనఞ్హి రుక్ఖధమ్మో నామ.

ఉప్పతితన్తి ఉప్పన్నం. భన్తన్తి ధావన్తం. వారయేతి నిగ్గణ్హేయ్య. ఇతరోతి ఉప్పన్నం కోధం అనిగ్గణ్హన్తో రాజఉపరాజాదీనం రస్మిమత్తగ్గాహకజనో వియ న ఉత్తమసారథీతి అత్థో. విసటం సప్పవిసన్తి సరీరే దాఠావణానుసారేన విత్థిణ్ణం బ్యాపేత్వా ఠితం కణ్హసప్పవిసం వియ. జహాతి ఓరపారన్తి పఞ్చోరమ్భాగియసఞ్ఞోజనాని తతియమగ్గేన జహాతి. ‘‘ఓరపార’’న్తి హి ఓరిమతీరం వుచ్చతి. అథ వా సోతి తతియమగ్గేన కోధం వినేత్వా ఠితో భిక్ఖు అరహత్తమగ్గేన ఓరపారం జహాతీతి అత్థో. తత్థ ఓరం నామ సకత్తభావో, అజ్ఝత్తికాని వా ఆయతనాని. పారం నామ పరఅత్తభావో, బాహిరాని వా ఆయతనాని. తదుభయే పన ఛన్దరాగం జహన్తో ‘‘జహాతి ఓరిమపార’’న్తి వుచ్చతి.

౯౦. భవన్తీతి వడ్ఢన్తి. అహువున్తీతి బభూవు. తేనాహ ‘‘జాతా వడ్ఢితా’’తి. భూతానం గామోతి మహాభూతానం హరితతిణాదిభావేన సమగ్గానం సమూహో. తబ్బినిముత్తస్స గామస్స అభావం దస్సేతుం ‘‘భూతా ఏవ వా గామో’’తి వుత్తం. పాతబ్య-సద్దస్స పా పానేతి ధాత్వత్థం సన్ధాయాహ ‘‘పరిభుఞ్జితబ్బతా’’తి. సా చ పాతబ్యతా ఛేదనాది ఏవ హోతీతి ఆహ ‘‘తస్సా…పే… భూతగామస్స జాతా ఛేదనాదిపచ్చయా’’తి.

౯౧. జాత-సద్దో ఏత్థ విజాతపరియాయోతి ‘‘పుత్తం విజాతా ఇత్థీ’’తిఆదీసు వియ పసూతవచనోతి ఆహ ‘‘పసూతానీ’’తి, నిబ్బత్తపణ్ణమూలానీతి అత్థో.

తాని దస్సేన్తోతి తాని బీజాని దస్సేన్తో. కారియదస్సనముఖేనేవ కారణఞ్చ గహితన్తి ఆహ ‘‘బీజతో నిబ్బత్తేన బీజం దస్సిత’’న్తి.

౯౨. ‘‘బీజతో సమ్భూతో భూతగామో బీజ’’న్తి ఇమినా ఉత్తరపదలోపేన ‘‘పదుమగచ్ఛతో నిబ్బత్తం పుప్ఫం పదుమ’’న్తిఆదీసు వియాయం వోహారోతి దస్సేతి. యం బీజం భూతగామో నామ హోతీతి నిబ్బత్తపణ్ణమూలం సన్ధాయ వదతి. యథారుతన్తి యథాపాఠం.

‘‘సఞ్చిచ్చా’’తి వుత్తత్తా సరీరే లగ్గభావం ఞత్వాపి ఉట్ఠహతి, ‘‘తం ఉద్ధరిస్సామీ’’తిసఞ్ఞాయ అభావతో వట్టతి. అనన్తక-గ్గహణేన సాసపమత్తికా గహితా, నామఞ్హేతం తస్సా సేవాలజాతియా. మూలపణ్ణానం అభావేన ‘‘అసమ్పుణ్ణభూతగామో నామా’’తి వుత్తం. సో బీజగామేన సఙ్గహితోతి. అవడ్ఢమానేపి భూతగామమూలకత్తా వుత్తం ‘‘అమూలకభూతగామే సఙ్గహం గచ్ఛతీ’’తి. నాళికేరస్స ఆవేణికం కత్వా వదతి.

సేలేయ్యకం నామ సిలాయ సమ్భూతా ఏకా గన్ధజాతి. పుప్ఫితకాలతో పట్ఠాయాతి వికసితకాలతో పభుతి. ఛత్తకం గణ్హన్తోతి వికసితం గణ్హన్తో. మకుళం పన రుక్ఖత్తచం అకోపేన్తేనపి గహేతుం న వట్టతి, ఫుల్లం వట్టతి. హత్థకుక్కుచ్చేనాతి హత్థచాపల్లేన.

‘‘పానీయం న వాసేతబ్బ’’న్తి ఇదం అత్తనో పివనపానీయం సన్ధాయ వుత్తం, అఞ్ఞేసం పన వట్టతి అనుగ్గహితత్తా. తేనాహ ‘‘అత్తనా ఖాదితుకామేనా’’తి. యేసం రుక్ఖానం సాఖా రుహతీతి మూలం అనోతారేత్వా పణ్ణమత్తనిగ్గమనమత్తేనపి వడ్ఢతి. తత్థ కప్పియమ్పి అకరోన్తో ఛిన్ననాళికేరవేళుదణ్డాదయో కోపేతుం వట్టతి.

‘‘చఙ్కమితట్ఠానం దస్సేస్సామీ’’తి వుత్తత్తా కేవలం చఙ్కమనాధిప్పాయేన వా మగ్గగమనాధిప్పాయేన వా అక్కమన్తస్స, తిణానం ఉపరి నిసీదనాధిప్పాయేన నిసీదన్తస్స చ దోసో నత్థి.

సమణకప్పేహీతి సమణానం కప్పియవోహారేహి, అబీజనిబ్బట్టబీజానిపి కప్పియభావతో ‘‘సమణకప్పానీ’’తి వుత్తాని. అబీజం నామ తరుణఅమ్బఫలాదీని. నిబ్బట్టేతబ్బం వియోజేతబ్బం బీజం యస్మిం, తం పనసాది నిబ్బట్టబీజం నామ. కప్పియన్తి వత్వావాతి పుబ్బకాలకిరియావసేన వుత్తేపి వచనక్ఖణేవ అగ్గిసత్థాదినా బీజగామే వణం కాతబ్బన్తి వచనతో పన పుబ్బే కాతుం న వట్టతి, తఞ్చ ద్విధా అకత్వా ఛేదనభేదనమేవ దస్సేతబ్బం. కరోన్తేన చ భిక్ఖునా ‘‘కప్పియం కరోహీ’’తి యాయ కాయచి భాసాయ వుత్తేయేవ కాతబ్బం. బీజగామపరిమోచనత్థం పున కప్పియం కారేతబ్బన్తి కారాపనస్స పఠమమేవ అధికతత్తా. ‘‘కటాహేపి కాతుం వట్టతీ’’తి వుత్తత్తా కటాహతో నీహతాయ మిఞ్జాయ వా బీజే వా యత్థ కత్థచి విజ్ఝితుం వట్టతి ఏవ. భూతగామో, భూతగామసఞ్ఞితా, వికోపనం వా వికోపాపనం వాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.

భూతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.