౨. భూతగామవగ్గో

౧. భూతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౮౯. దుతియవగ్గస్స పఠమే నిగ్గహేతుం అసక్కోన్తోతి సాఖట్ఠకవిమానే సాఖాయ ఛిజ్జమానాయ ఛిజ్జన్తే తత్థ అఛేదనత్థాయ దేవతాయ ఉపనీతం పుత్తం దిస్వాపి కుఠారినిక్ఖేపవేగం నివత్తేతుం అసక్కోన్తోతి అత్థో. రుక్ఖధమ్మేతి రుక్ఖస్స పవత్తియం. రుక్ఖానం వియ ఛేదనాదీసు అకుప్పనఞ్హి రుక్ఖధమ్మో నామ.

ఉప్పతితన్తి ఉప్పన్నం. భన్తన్తి ధావన్తం. వారయేతి నిగ్గణ్హేయ్య. ఇతరోతి ఉప్పన్నం కోధం అనిగ్గణ్హన్తో రాజఉపరాజాదీనం రస్మిమత్తగ్గాహకజనో వియ న ఉత్తమసారథీతి అత్థో. విసటం సప్పవిసన్తి సరీరే దాఠావణానుసారేన విత్థిణ్ణం బ్యాపేత్వా ఠితం కణ్హసప్పవిసం వియ. జహాతి ఓరపారన్తి పఞ్చోరమ్భాగియసఞ్ఞోజనాని తతియమగ్గేన జహాతి. ‘‘ఓరపార’’న్తి హి ఓరిమతీరం వుచ్చతి. అథ వా సోతి తతియమగ్గేన కోధం వినేత్వా ఠితో భిక్ఖు అరహత్తమగ్గేన ఓరపారం జహాతీతి అత్థో. తత్థ ఓరం నామ సకత్తభావో, అజ్ఝత్తికాని వా ఆయతనాని. పారం నామ పరఅత్తభావో, బాహిరాని వా ఆయతనాని. తదుభయే పన ఛన్దరాగం జహన్తో ‘‘జహాతి ఓరిమపార’’న్తి వుచ్చతి.

౯౦. భవన్తీతి వడ్ఢన్తి. అహువున్తీతి బభూవు. తేనాహ ‘‘జాతా వడ్ఢితా’’తి. భూతానం గామోతి మహాభూతానం హరితతిణాదిభావేన సమగ్గానం సమూహో. తబ్బినిముత్తస్స గామస్స అభావం దస్సేతుం ‘‘భూతా ఏవ వా గామో’’తి వుత్తం. పాతబ్య-సద్దస్స పా పానేతి ధాత్వత్థం సన్ధాయాహ ‘‘పరిభుఞ్జితబ్బతా’’తి. సా చ పాతబ్యతా ఛేదనాది ఏవ హోతీతి ఆహ ‘‘తస్సా…పే… భూతగామస్స జాతా ఛేదనాదిపచ్చయా’’తి.

౯౧. జాత-సద్దో ఏత్థ విజాతపరియాయోతి ‘‘పుత్తం విజాతా ఇత్థీ’’తిఆదీసు వియ పసూతవచనోతి ఆహ ‘‘పసూతానీ’’తి, నిబ్బత్తపణ్ణమూలానీతి అత్థో.

తాని దస్సేన్తోతి తాని బీజాని దస్సేన్తో. కారియదస్సనముఖేనేవ కారణఞ్చ గహితన్తి ఆహ ‘‘బీజతో నిబ్బత్తేన బీజం దస్సిత’’న్తి.

౯౨. ‘‘బీజతో సమ్భూతో భూతగామో బీజ’’న్తి ఇమినా ఉత్తరపదలోపేన ‘‘పదుమగచ్ఛతో నిబ్బత్తం పుప్ఫం పదుమ’’న్తిఆదీసు వియాయం వోహారోతి దస్సేతి. యం బీజం భూతగామో నామ హోతీతి నిబ్బత్తపణ్ణమూలం సన్ధాయ వదతి. యథారుతన్తి యథాపాఠం.

‘‘సఞ్చిచ్చా’’తి వుత్తత్తా సరీరే లగ్గభావం ఞత్వాపి ఉట్ఠహతి, ‘‘తం ఉద్ధరిస్సామీ’’తిసఞ్ఞాయ అభావతో వట్టతి. అనన్తక-గ్గహణేన సాసపమత్తికా గహితా, నామఞ్హేతం తస్సా సేవాలజాతియా. మూలపణ్ణానం అభావేన ‘‘అసమ్పుణ్ణభూతగామో నామా’’తి వుత్తం. సో బీజగామేన సఙ్గహితోతి. అవడ్ఢమానేపి భూతగామమూలకత్తా వుత్తం ‘‘అమూలకభూతగామే సఙ్గహం గచ్ఛతీ’’తి. నాళికేరస్స ఆవేణికం కత్వా వదతి.

సేలేయ్యకం నామ సిలాయ సమ్భూతా ఏకా గన్ధజాతి. పుప్ఫితకాలతో పట్ఠాయాతి వికసితకాలతో పభుతి. ఛత్తకం గణ్హన్తోతి వికసితం గణ్హన్తో. మకుళం పన రుక్ఖత్తచం అకోపేన్తేనపి గహేతుం న వట్టతి, ఫుల్లం వట్టతి. హత్థకుక్కుచ్చేనాతి హత్థచాపల్లేన.

‘‘పానీయం న వాసేతబ్బ’’న్తి ఇదం అత్తనో పివనపానీయం సన్ధాయ వుత్తం, అఞ్ఞేసం పన వట్టతి అనుగ్గహితత్తా. తేనాహ ‘‘అత్తనా ఖాదితుకామేనా’’తి. యేసం రుక్ఖానం సాఖా రుహతీతి మూలం అనోతారేత్వా పణ్ణమత్తనిగ్గమనమత్తేనపి వడ్ఢతి. తత్థ కప్పియమ్పి అకరోన్తో ఛిన్ననాళికేరవేళుదణ్డాదయో కోపేతుం వట్టతి.

‘‘చఙ్కమితట్ఠానం దస్సేస్సామీ’’తి వుత్తత్తా కేవలం చఙ్కమనాధిప్పాయేన వా మగ్గగమనాధిప్పాయేన వా అక్కమన్తస్స, తిణానం ఉపరి నిసీదనాధిప్పాయేన నిసీదన్తస్స చ దోసో నత్థి.

సమణకప్పేహీతి సమణానం కప్పియవోహారేహి, అబీజనిబ్బట్టబీజానిపి కప్పియభావతో ‘‘సమణకప్పానీ’’తి వుత్తాని. అబీజం నామ తరుణఅమ్బఫలాదీని. నిబ్బట్టేతబ్బం వియోజేతబ్బం బీజం యస్మిం, తం పనసాది నిబ్బట్టబీజం నామ. కప్పియన్తి వత్వావాతి పుబ్బకాలకిరియావసేన వుత్తేపి వచనక్ఖణేవ అగ్గిసత్థాదినా బీజగామే వణం కాతబ్బన్తి వచనతో పన పుబ్బే కాతుం న వట్టతి, తఞ్చ ద్విధా అకత్వా ఛేదనభేదనమేవ దస్సేతబ్బం. కరోన్తేన చ భిక్ఖునా ‘‘కప్పియం కరోహీ’’తి యాయ కాయచి భాసాయ వుత్తేయేవ కాతబ్బం. బీజగామపరిమోచనత్థం పున కప్పియం కారేతబ్బన్తి కారాపనస్స పఠమమేవ అధికతత్తా. ‘‘కటాహేపి కాతుం వట్టతీ’’తి వుత్తత్తా కటాహతో నీహతాయ మిఞ్జాయ వా బీజే వా యత్థ కత్థచి విజ్ఝితుం వట్టతి ఏవ. భూతగామో, భూతగామసఞ్ఞితా, వికోపనం వా వికోపాపనం వాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.

భూతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. అఞ్ఞవాదకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౯౪. దుతియే అఞ్ఞం వచనన్తి యం దోసవిభావనత్థం పరేహి వుత్తవచనం తం తస్స అననుచ్ఛవికేన అఞ్ఞేన వచనేన పటిచరతి.

౯౮. యదేతం అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరణవసేన పవత్తవచనం, తదేవ పుచ్ఛితమత్థం ఠపేత్వా అఞ్ఞం వదతి పకాసేతీతి అఞ్ఞవాదకన్తి ఆహ ‘‘అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరణస్సేతం నామ’’న్తి. తుణ్హీభూతస్సేతం నామన్తి తుణ్హీభావస్సేతం నామం, అయమేవ వా పాఠో. అఞ్ఞవాదకం ఆరోపేతున్తి అఞ్ఞవాదే ఆరోపేతుం. విహేసకన్తి విహేసకత్తం.

౯౯. పాళియం న ఉగ్ఘాటేతుకామోతి పటిచ్ఛాదేతుకామో.

౧౦౦. అనారోపితే అఞ్ఞవాదకేతి వుత్తదుక్కటం పాళియం ఆగతఅఞ్ఞేనఞ్ఞపటిచరణవసేన యుజ్జతి, అట్ఠకథాయం ఆగతనయేన పన ముసావాదేన అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరన్తస్స పాచిత్తియేన సద్ధిం దుక్కటం, ఆరోపితే ఇమినావ పాచిత్తియం. కేచి పన ‘‘ముసావాదపాచిత్తియేన సద్ధిం పాచిత్తియద్వయ’’న్తి వదన్తి, వీమంసితబ్బం. ఆదికమ్మికస్సపి ముసావాదే ఇమినావ అనాపత్తీతి దట్ఠబ్బం. ధమ్మకమ్మేన ఆరోపితతా, ఆపత్తియా వా వత్థునా వా అనుయుఞ్జియమానతా, ఛాదేతుకామతాయ అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరణం, తుణ్హీభావో చాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.

అఞ్ఞవాదకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. ఉజ్ఝాపనకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౦౩. తతియే చిన్తాయనత్థస్స ఝే-ధాతుస్స అనేకత్థతాయ ఓలోకనత్థసమ్భవతో వుత్తం ‘‘ఓలోకాపేన్తీ’’తి. ఛన్దాయాతి లిఙ్గవిపల్లాసోతి ఆహ ‘‘ఛన్దేనా’’తి.

౧౦౫. భిక్ఖుం లామకతో చిన్తాపనత్థం అఞ్ఞేసం తం అవణ్ణకథనం ఉజ్ఝాపనం నామ. అఞ్ఞేసం పన అవత్వా అఞ్ఞమఞ్ఞం సముల్లపనవసేన భిక్ఖునో దోసప్పకాసనం ఖియ్యనం నామాతి అయమేతేసం భేదో.

౧౦౬. అఞ్ఞం అనుపసమ్పన్నం ఉజ్ఝాపేతీతి అఞ్ఞేన అనుపసమ్పన్నేన ఉజ్ఝాపేతి. తస్స వా తం సన్తికేతి తస్స అనుపసమ్పన్నస్స సన్తికే తం సఙ్ఘేన సమ్మతం ఉపసమ్పన్నం ఖియ్యతి. ఇధాపి ముసావాదేన ఉజ్ఝాపనాదీనం సమ్భవతో దుక్కటట్ఠానాని చ ఆదికమ్మికస్స అనాపత్తి చ ఇమినా ఏవ సిక్ఖాపదేన వుత్తాతి వేదితబ్బం సబ్బత్థ ముసావాదపాచిత్తియస్స అనివత్తితో. ధమ్మకమ్మేన సమ్మతతా, ఉపసమ్పన్నతా, అగతిగమనాభావో, తస్స అవణ్ణకామతా, యస్స సన్తికే వదతి. తస్స ఉపసమ్పన్నతా, ఉజ్ఝాపనం వా ఖియ్యనం వాతి ఇమానేత్థ ఛ అఙ్గాని.

ఉజ్ఝాపనకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. పఠమసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౦. చతుత్థే అపఞ్ఞాతేతి అప్పసిద్ధే. ఇమం పన అట్ఠ మాసే మణ్డపాదీసు ఠపనసఙ్ఖాతం అత్థవిసేసం గహేత్వా భగవతా పఠమమేవ సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తన్తి అధిప్పాయం ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అట్ఠమాసే’’తిఆదివచనేన అనుపఞ్ఞత్తిసదిసేన పకాసేత్వా విసుం అనుపఞ్ఞత్తి న వుత్తా. పరివారే పనేతం అనుజాననవచనం అనుపఞ్ఞత్తిట్ఠానన్తి ‘‘ఏకా అనుపఞ్ఞత్తీ’’తి (పరి. ౬౫-౬౭) వుత్తం.

నవవాయిమోతి అధునా సుత్తేన వీతకచ్ఛేన పలివేఠితమఞ్చో. ఓనద్ధోతి కప్పియచమ్మేన ఓనద్ధో. తే హి వస్సేన సీఘం న నస్సన్తి. ‘‘ఉక్కట్ఠఅబ్భోకాసికో’’తి ఇదం తస్స సుఖపటిపత్తిదస్సనమత్తం, ఉక్కట్ఠస్సాపి పన చీవరకుటి వట్టతేవ. కాయానుగతికత్తాతి భిక్ఖునో తత్థేవ నిసీదనభావం దీపేతి, తేన చ వస్సభయేన సయం అఞ్ఞత్థ గచ్ఛన్తస్స ఆపత్తీతి దస్సేతి. అబ్భోకాసికానం తేమనత్థాయ నియమేత్వా దాయకేహి దిన్నమ్పి అత్తానం రక్ఖన్తేన రక్ఖితబ్బమేవ.

‘‘వలాహకానం అనుట్ఠితభావం సల్లక్ఖేత్వా’’తి ఇమినా గిమ్హానేపి మేఘే ఉట్ఠితే అబ్భోకాసే నిక్ఖిపితుం న వట్టతీతి దీపేతి. తత్ర తత్రాతి చేతియఙ్గణాదికే తస్మిం తస్మిం అబ్భోకాసే నియమేత్వా నిక్ఖిత్తా. మజ్ఝతో పట్ఠాయ పాదట్ఠానాభిముఖాతి యత్థ సమన్తతో సమ్మజ్జిత్వా అఙ్గణమజ్ఝే సబ్బదా కచవరస్స సఙ్కడ్ఢనేన మజ్ఝే వాలికా సఞ్చితా హోతి. తత్థ కత్తబ్బవిధిదస్సనత్థం వుత్తం. ఉచ్చవత్థుపాదట్ఠానాభిముఖం వా వాలికా హరితబ్బా. యత్థ వా పన కోణేసు వాలికా సఞ్చితా, తత్థ తతో పట్ఠాయ అపరదిసాభిముఖా హరితబ్బాతి కేచి అత్థం వదన్తి. కేచి పన ‘‘సమ్మట్ఠట్ఠానస్స పదవళఞ్జేన అవికోపనత్థాయ సయం అసమ్మట్ఠట్ఠానే ఠత్వా అత్తనో పాదాభిముఖం వాలికా హరితబ్బాతి వుత్త’’న్తి వదన్తి, తత్థ ‘‘మజ్ఝతో పట్ఠాయా’’తి వచనస్స పయోజనం న దిస్సతి.

౧౧౧. వఙ్కపాదతామత్తేన కుళీరపాదకస్స సేసేహి విసేసో, న అటనీసు పాదప్పవేసనవిసేసేనాతి దస్సేతుం ‘‘యో వా పన కోచీ’’తిఆది వుత్తం. తస్సాతి ఉపసమ్పన్నస్సేవ.

నిసీదిత్వా…పే… పాచిత్తియన్తి ఏత్థ మేఘుట్ఠానాభావం ఞత్వా ‘‘పచ్ఛా ఆగన్త్వా ఉద్ధరిస్సామీ’’తి ఆభోగేన గచ్ఛన్తస్స అనాపత్తి, తేన పునాగన్తబ్బమేవ. కప్పం లభిత్వాతి ‘‘గచ్ఛ, మా ఇధ తిట్ఠా’’తి వుత్తవచనం లభిత్వా.

ఆవాసికానంయేవ పలిబోధోతి ఆగన్తుకేసు కిఞ్చి అవత్వా నిసీదిత్వా ‘‘ఆవాసికా ఏవ ఉద్ధరిస్సన్తీ’’తి గతేసుపి ఆవాసికానమేవ పలిబోధో. మహాపచ్చరివాదే పన ‘‘ఇదం అమ్హాక’’న్తి అవత్వాపి నిసిన్నానమేవాతి అధిప్పాయో. ‘‘సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా’’తి వుత్తత్తా అనాణత్తియా పఞ్ఞాపితత్తాపి దుక్కటే కారణం వుత్తం. ఉస్సారకోతి సరభాణకో. సో హి ఉద్ధం ఉద్ధం పాళిపాఠం సారేతి పవత్తేతీతి ఉస్సారకోతి వుచ్చతి.

౧౧౨. వణ్ణానురక్ఖణత్థం కతాతి పటఖణ్డాదీహి సిబ్బిత్వా కతా. భూమియం అత్థరితబ్బాతి చిమిలికాయ సతి తస్సా ఉపరి, అసతి సుద్ధభూమియం అత్థరితబ్బా. ‘‘సీహచమ్మాదీనం పరిహరణేయేవ పటిక్ఖేపో’’తి ఇమినా మఞ్చపీఠాదీసు అత్థరిత్వా పున సంహరిత్వా ఠపనాదివసేన అత్తనో అత్థాయ పరిహరణమేవ న వట్టతి, భూమత్థరణాదివసేన పరిభోగో పన అత్తనో పరిహరణం న హోతీతి దస్సేతి. ఖన్ధకే హి ‘‘అన్తోపి మఞ్చే పఞ్ఞత్తాని హోన్తి, బహిపి మఞ్చే పఞ్ఞత్తాని హోన్తీ’’తి ఏవం అత్తనో అత్తనో అత్థాయ మఞ్చాదీసు పఞ్ఞపేత్వా పరిహరణవత్థుస్మిం –

‘‘న, భిక్ఖవే, మహాచమ్మాని ధారేతబ్బాని సీహచమ్మం బ్యగ్ఘచమ్మం దీపిచమ్మం. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౨౫౫) –

పటిక్ఖేపో కతో. తస్మా వుత్తనయేనేవేత్థ అధిప్పాయో దట్ఠబ్బో. దారుమయపీఠన్తి ఫలకమయపీఠమేవ. పాదకథలికన్తి అధోతపాదం యస్మిం ఘంసన్తా ధోవన్తి, తం దారుఫలకాది.

౧౧౩. ‘‘ఆగన్త్వా ఉద్ధరిస్సామీతి గచ్ఛతీ’’తి వుత్తత్తా అఞ్ఞేనపి కారణేన అనోతాపేన్తస్సపి ఆగమనే సాపేక్ఖస్స అనాపత్తి. తేనేవ మాతికాట్ఠకథాయం ‘‘మఞ్చాదీనం సఙ్ఘికతా, వుత్తలక్ఖణే దేసే సన్థరణం వా సన్థరాపనం వా, అపలిబుద్ధతా, ఆపదాయ అభావో, నిరపేక్ఖతా, లేడ్డుపాతాతిక్కమో’’తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. పఠమసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా) ఏవమేత్థ నిరపేక్ఖతాయ సద్ధిం ఛ అఙ్గాని వుత్తాని.

పఠమసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. దుతియసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౬. పఞ్చమే పావారో కోజవోతి పచ్చత్థరణత్థాయేవ ఠపితా ఉగ్గతలోమా అత్థరణవిసేసా. ఏత్తకమేవ వుత్తన్తి అట్ఠకథాసు వుత్తం. సేనాసనతోతి సబ్బపచ్ఛిమసేనాసనతో.

౧౧౭. కురున్దట్ఠకథాయం వుత్తమేవత్థం సవిసేసం కత్వా దస్సేతుం ‘‘కిఞ్చాపి వుత్తో’’తిఆది ఆరద్ధం. వత్తబ్బం నత్థీతి రుక్ఖమూలస్స పాకటత్తా వుత్తం. పలుజ్జతీతి వినస్సతి.

౧౧౮. యేన మఞ్చం వా పీఠం వా వీనన్తి, తం మఞ్చపీఠకవానం. సిలుచ్చయలేణన్తి పబ్బతగుహా. ‘‘ఆపుచ్ఛనం పన వత్త’’న్తి ఇమినా ఆపత్తి నత్థీతి దస్సేతి. వుత్తలక్ఖణసేయ్యా, తస్సా సఙ్ఘికతా, వుత్తలక్ఖణే విహారే సన్థరణం వా సన్థరాపనం వా, అపలిబుద్ధతా, ఆపదాయ అభావో, అనపేక్ఖస్స దిసాపక్కమనం, ఉపచారసీమాతిక్కమోతి ఇమానేత్థ సత్త అఙ్గాని.

దుతియసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. అనుపఖజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౯. ఛట్ఠే అనుపవిసిత్వాతి సమీపం పవిసిత్వా.

౧౨౨. ఉపచారం ఠపేత్వాతి దియడ్ఢహత్థూపచారం ఠపేత్వా. సఙ్ఘికవిహారతా, అనుట్ఠాపనీయభావజాననం, సమ్బాధేతుకామతా, ఉపచారే నిసీదనం వా నిపజ్జనం వాతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.

అనుపఖజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. నిక్కడ్ఢనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౨౬. సత్తమే కోట్ఠకానీతి ద్వారకోట్ఠకాని.

౧౨౮. ‘‘సకలసఙ్ఘారామతో నిక్కడ్ఢితుం న వట్టతీ’’తి ఇదం అననురూపతో వుత్తం. పాపగరహితాయ హి అకుపితచిత్తేన నిక్కడ్ఢాపేన్తస్స ఇమినా సిక్ఖాపదేన ఆపత్తి నత్థి ‘‘కుపితో అనత్తమనో’’తి వుత్తత్తా. అఞ్ఞాపేక్ఖా ఆపత్తి న దిస్సతి. పాళియం ‘‘అలజ్జిం నిక్కడ్ఢతీ’’తిఆదీసు చిత్తస్స లహుపరివత్తితాయ అన్తరన్తరా కోపే ఉప్పన్నేపి అనాపత్తి అలజ్జితాదిపచ్చయేనేవ నిక్కడ్ఢనస్స ఆరద్ధత్తా. సఙ్ఘికవిహారో, ఉపసమ్పన్నస్స భణ్డనకారకభావాదివినిముత్తతా, కోపేన నిక్కడ్ఢనం వా నిక్కడ్ఢాపనం వాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.

నిక్కడ్ఢనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. వేహాసకుటిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౨౯. అట్ఠమం ఉత్తానమేవ. సఙ్ఘికో విహారో, అసీసఘట్టవేహాసకుటి, హేట్ఠాపరిభోగతా, అపటాణిదిన్నే ఆహచ్చపాదకే నిసీదనం వా నిపజ్జనం వాతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.

వేహాసకుటిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. మహల్లకవిహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౩౫. నవమే ‘‘మహల్లకో నామ విహారో సస్సామికో’’తి వుత్తత్తా సఞ్ఞాచికాయ కుటియా అనాపత్తీతి వదన్తి. యస్సాతి విహారస్స. సా అపరిపూరూపచారాపి హోతీతి వివరియమానం కవాటం యం భిత్తిం ఆహనతి, సా సామన్తా కవాటవిత్థారప్పమాణా ఉపచారరహితాపి హోతీతి అత్థో. ఆలోకం వాతపానం సన్ధేతి ఘటయతీతి ఆలోకసన్ధీతి కవాటం వుచ్చతి. ద్వారవాతపానూపచారతో అఞ్ఞత్థ పునప్పునం లిమ్పనాదిం కరోన్తస్స పిణ్డగణనాయ పాచిత్తియం.

కేచి పన ‘‘పాళియం పాచిత్తియస్స అవుత్తత్తా దుక్కట’’న్తి వదన్తి. అధిట్ఠాతబ్బన్తి సంవిధాతబ్బం. హరితే ఠితో అధిట్ఠాతి. ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి హరితయుత్తే ఖేత్తే ఠత్వా ఛాదేన్తస్స దుక్కటన్తి అత్థో. కేచి పన ‘‘తాదిసే ఖేత్తే విహారం కరోన్తస్స దుక్కట’’న్తి వదన్తి, తం పాళియా న సమేతి.

౧౩౬. ఉజుకమేవ ఛాదనన్తి ఛాదనముఖవట్టితో పట్ఠాయ యావ పిట్ఠివంసకూటాగారకణ్ణికాది, తావ ఇట్ఠకాదీహి ఉజుకం ఛాదనం. ఇమినా పన యేన సబ్బస్మిం విహారే ఏకవారం ఛాదితే తం ఛాదనం ఏకమగ్గన్తి గహేత్వా పాళియం ‘‘ద్వే మగ్గే’’తిఆది వుత్తం. పరియాయేన ఛాదనమ్పి ఇమినావ నయేన యోజేతబ్బన్తి వదన్తి, తం ‘‘పునప్పునం ఛాదాపేసీ’’తి ఇమాయ పాళియా చ ‘‘సబ్బమ్పి చేతం ఛదనం ఛదనూపరి వేదితబ్బ’’న్తి ఇమినా అట్ఠకథావచనేన చ సమేతి.

పాళియం ‘‘మగ్గేన ఛాదేన్తస్స పరియాయేన ఛాదేన్తస్సా’’తి ఇదఞ్చ ఇట్ఠకాదీహి, తిణపణ్ణేహి చ ఛాదనప్పకారభేదదస్సనత్థం వుత్తం. కేచి పన ‘‘పన్తియా ఛాదితస్స ఛదనస్స ఉపరి ఛదనముఖవట్టితో పట్ఠాయ ఉద్ధం ఉజుకమేవ ఏకవారం ఛాదనం ఏకమగ్గన్తి గహేత్వా ‘ద్వే మగ్గే’తిఆది వుత్తం, న పన సకలవిహారఛాదనం. ఏస నయో పరియాయేన ఛాదనేపీ’’తి వదన్తి, తం పాళిఅట్ఠకథాహి న సమేతి.

తతియాయ మగ్గన్తి ఏత్థ తతియాయాతి ఉపయోగత్థే సమ్పదానవచనం, తతియం మగ్గన్తి అత్థో. అయమేవ వా పాఠో. తిణపణ్ణేహి లబ్భతీతి తిణపణ్ణేహి ఛాదేత్వా ఉపరి ఉల్లిత్తావలిత్తకరణం సన్ధాయ వుత్తం. కేవలం తిణకుటియా హి అనాపత్తి వుత్తా. తిణ్ణం మగ్గానన్తి మగ్గవసేన ఛాదితానం తిణ్ణం ఛదనానం. తిణ్ణం పరియాయానన్తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. మహల్లకవిహారతా, అత్తనో వాసాగారతా, ఉత్తరి అధిట్ఠానన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.

మహల్లకవిహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. సప్పాణకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౪౦. దసమే మాతికాయం సప్పాణకఉదకం తిణేన వా మత్తికాయ వా సిఞ్చేయ్య, ఛడ్డేయ్యాతి అత్థో. అథ వా ఉదకం గహేత్వా బహి సిఞ్చేయ్య, తస్మిఞ్చ ఉదకే తిణం వా మత్తికం వా ఆహరిత్వా పక్ఖిపేయ్యాతి అజ్ఝాహరిత్వా అత్థో వేదితబ్బో. తేనాహ ‘‘సకటభారమత్తఞ్చేపీ’’తిఆది. ఇదన్తి తిణమత్తికపక్ఖిపనవిధానం. వుత్తన్తి మాతికాయం ‘‘తిణం వా మత్తికం వా’’తి ఏవం వుత్తం, అట్ఠకథాసు వా వుత్తం.

ఇదఞ్చ సిక్ఖాపదం బాహిరపరిభోగం సన్ధాయ వత్థువసేన వుత్తం అబ్భన్తరపరిభోగస్స విసుం వక్ఖమానత్తా. తదుభయమ్పి ‘‘సప్పాణక’’న్తి కత్వా వధకచిత్తం వినావ సిఞ్చనే పఞ్ఞత్తత్తా ‘‘పణ్ణత్తివజ్జ’’న్తి వుత్తం. వధకచిత్తే పన సతి సిక్ఖాపదన్తరేనేవ పాచిత్తియం, న ఇమినాతి దట్ఠబ్బం. ఉదకస్స సప్పాణకతా, ‘‘సిఞ్చనేన పాణకా మరిస్సన్తీ’’తి జాననం, తాదిసమేవ చ ఉదకం వినా వధకచేతనాయ కేనచిదేవ కరణీయేన తిణాదీనం సిఞ్చనన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.

సప్పాణకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిట్ఠితో సేనాసనవగ్గో దుతియో.

‘‘భూతగామవగ్గో’’తిపి ఏతస్సేవ నామం.