౮. పఠమదుట్ఠదోససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౮౦. అట్ఠమే పాకారేన చ పరిక్ఖిత్తన్తి సమ్బన్ధో. గోపురట్టాలకయుత్తన్తి ఏత్థ పాకారేసు యుద్ధత్థాయ కతో వఙ్కసణ్ఠానో సరక్ఖేపఛిద్దసహితో పతిస్సయవిసేసో అట్టాలకో నామ.

సోళసవిధస్సాతి చతూహి మగ్గేహి పచ్చేకం చతూసు సచ్చేసు కత్తబ్బస్స పరిఞ్ఞాపహానసచ్ఛికిరియాభావనాసఙ్ఖాతస్స సోళసవిధస్స. తే గారవేనాతి తే కిలన్తరూపా భిక్ఖూ భత్తుద్దేసకట్ఠానే సన్నిపతితానం భిక్ఖూనం పురతో అత్తనో కిలన్తసరీరం దస్సేత్వా ఉద్దిసాపనే గారవేన, లజ్జాయాతి అత్థో. తేరసపీతి భత్తుద్దేసకసేనాసనగాహాపకభణ్డాగారికచీవరపటిగ్గాహకచీవరభాజకయాగుభాజకఫలభాజకఖజ్జభాజకఅప్పమత్తకవిస్సజ్జకసాటియగాహాపకపత్తగాహాపకఆరామికపేసకసామణేరపేసకసమ్ముతీనం వసేన తేరసపి.

పాళియం ‘‘అపిసూ’’తి ఇదం ‘‘అపిచా’’తి ఇమినా సమానత్థో నిపాతో. ఏవం సబ్బపదేసూతి పీఠాదీసు సేనాసనసాధారణేసు, కతికసణ్ఠానపవేసనిక్ఖమనకాలాదీసు పన విసుం విసుం అధిట్ఠహిత్వా కథాపేతీతి వేదితబ్బం. అయఞ్హి నిమ్మితానం ధమ్మతాతి అనియమేత్వా నిమ్మితానం వసేన వుత్తం, నియమేత్వా పన ‘‘ఏత్తకా ఇదఞ్చిదఞ్చ కథేన్తు, ఏత్తకా తుణ్హీ భవన్తు, నానాప్పకారం ఇరియాపథం, కిరియఞ్చ కప్పేన్తు, నానావణ్ణసణ్ఠానవయోనియమా చ హోన్తూ’’తి పరికమ్మం కత్వా సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠాయ అధిట్ఠితే ఇచ్ఛితిచ్ఛితప్పకారా అఞ్ఞమఞ్ఞమ్పి విసదిసావ హోన్తి. అవత్థుకవచనన్తి నిరత్థకవచనం.

౩౮౩. ఏకచారికభత్తన్తి అతిమనాపత్తా సబ్బేసమ్పి పటిలాభత్థాయ విసుం ఠితికాయ పాపేతబ్బభత్తం. తద్ధితవోహారేనాతి చత్తారి పమాణమస్స చతుక్కన్తి ఏవం తద్ధితవోహారేన. భవోతి భవితబ్బో. అతీతం దివసభాగన్తి తస్మిఞ్ఞేవ దివసే సలాకదానక్ఖణం సన్ధాయ వుత్తం. హియ్యోతి ఇమస్స అజ్జ ఇచ్చేవ అత్థో. తేనేవాహంసు ‘‘స్వే అమ్హే’’తిఆది. పధూపాయన్తాతి పునప్పునం ఉప్పజ్జనకోధవసేన పధూపాయన్తా. పాళియం కిస్స మన్తి కేన కారణేన మయాతి అత్థో.

౩౮౪. ‘‘సరసి త్వ’’న్తి ఇదం ఏకం వాక్యం కత్వా, ‘‘కత్తా’’తి ఇదఞ్చ కత్తరి రితుపచ్చయన్తం కత్వా, ‘‘అసీ’’తి అజ్ఝాహారపదేన సహ ఏకవాక్యం కత్వా, ‘‘ఏవరూప’’న్తి ఇదం, ‘‘యథాయం భిక్ఖునీ ఆహా’’తి ఇదఞ్చ ద్వీసు వాక్యేసు పచ్చేకం యోజేతబ్బన్తి దస్సేతుం ‘‘అథ వా’’తిఆదిమాహ. ఉజుకమేవాతి త్వా-పచ్చయన్తవసేన పఠమం అత్థగ్గహణం ఉజుకన్తి అధిప్పాయో.

దుతియో దబ్బ-సద్దో పణ్డితాదివచనోతి ఆహ ‘‘న ఖో దబ్బ దబ్బా పణ్డితా’’తి. నిబ్బేఠేన్తీతి దోసతో మోచేన్తి. వినయలక్ఖణే తన్తిన్తి వినయవినిచ్ఛయలక్ఖణవిసయే ఆగమం ఠపేన్తో. పాళియం యతో అహన్తిఆదీసు యస్మిం కాలే అహం జాతో, తతో పభుతి సుపినన్తేనపి మేథునం ధమ్మం నాభిజానామి, న చ తస్స మేథునధమ్మస్స పటిసేవితా అహోసిన్తి అత్థో దట్ఠబ్బో. తేనాహ ‘‘సుపినన్తేనపీ’’తిఆది. ఇదాని ఏకవాక్యవసేన యోజనం దస్సేతుం ‘‘అథ వా’’తిఆది వుత్తం. న ఘటతీతి యస్మా ఖీణాసవస్స వచనేన ఏతిస్సా వచనం న సమేతి, తఞ్చ న ఘటనం యస్మా పుబ్బే భిక్ఖూసు పసిద్ధాయ ఏవ అచ్చన్తదుస్సీలతాయ ఏవ అహోసి, తస్మా మేత్తియం భిక్ఖునిం నాసేథాతి అధిప్పాయో.

చర పిరేతి చర గచ్ఛ పిరే పర అమామక త్వం. వినస్సాతి అదస్సనం గచ్ఛ. అకారికాతి అమూలకేన చోదనాయ న కారికా. కారకో హోతీతి ‘‘అయ్యేనమ్హి దూసితా’’తి ఇమాయ పటిఞ్ఞాయ యది నాసితా, తదా థేరో భిక్ఖునీదూసకత్తసిద్ధితో తస్స దోసస్స కారకో హోతి. అకారకో హోతీతి తాయ కతపటిఞ్ఞం అనపేక్ఖిత్వా సామఞ్ఞతో ‘‘మేత్తియం భిక్ఖునిం నాసేథా’’తి భగవతా వుత్తత్తా అకారకో హోతి. యది హి థేరో కారకో భవేయ్య, అవస్సం తమేవ దోసం అపదిసిత్వా ఇమినా నామ కారణేన ‘‘మేత్తియం భిక్ఖునిం నాసేథా’’తి వత్తబ్బం సియా, తథా అవుత్తత్తా, ‘‘దబ్బఞ్చ అనుయుఞ్జథా’’తి అవత్వా ‘‘ఇమే చ భిక్ఖూ అనుయుఞ్జథా’’తి వుత్తత్తా చ సామత్థియతో మేత్తియాయ భిక్ఖునియా అఞ్ఞేన దోసేన నాసనారహతా, వత్థుస్స చ అమూలకభావో, థేరస్స అకారకభావో చ సిద్ధో హోతీతి అధిప్పాయో.

అత్తనో సుత్తన్తి ‘‘సకాయ పటిఞ్ఞాయా’’తి ఇమినా పక్ఖేపవచనేన సహితం కూటసుత్తం. థేరో కారకో హోతీతి ఏత్థ అయమధిప్పాయో – ‘‘సకాయ పటిఞ్ఞాయా’’తి అవత్వా సామఞ్ఞతో ‘‘మేత్తియం భిక్ఖునిం నాసేథా’’తి ఓతిణ్ణవత్థుస్మింయేవ తస్సా నాసనా విహితాతి తుమ్హాకం వాదే థేరో కారకో హోతి, ‘‘సకాయ పటిఞ్ఞాయా’’తి పన వుత్తే పుబ్బేయేవ సిద్ధస్స పారాజికస్స సుచికాయ అస్సా సకాయ పటిఞ్ఞాయ నాసేథాతి సిజ్ఝనతో అమ్హాకం వాదే థేరో అకారకో హోతీతి. మహావిహారవాసీనమ్పి పన ‘‘సకాయ పటిఞ్ఞాయా’’తి వుత్తే ఓతిణ్ణవత్థుస్మింయేవ తస్సా నాసనా విహితా హోతి, న సామఞ్ఞతోతి అధిప్పాయో. ఏత్థాతి ఇమేసు ద్వీసు వాదేసు, సుత్తేసు వా. యం పచ్ఛా వుత్తన్తి మహావిహారవాసీహి యం వుత్తం, తం యుత్తన్తి అత్థో. విచారితం హేతన్తి ఏతం పచ్ఛిమస్స యుత్తత్తం విచారితం, ‘‘తత్ర సఙ్ఘాదిసేసో వుట్ఠానగామినీ…పే… అసుద్ధతాయేవ నాసేసీ’’తి వక్ఖమాననయేన వినిచ్ఛితన్తి అత్థో. ‘‘భిక్ఖునిం అనుద్ధంసేతి దుక్కట’’న్తి ఇమినా మహాఅట్ఠకథావాదో దస్సితో.

తత్రాతి తేసు దుక్కటపాచిత్తియేసు. దుక్కటన్తి వుత్తమహాఅట్ఠకథావాదస్స అధిప్పాయం దస్సేత్వా ‘‘పాచిత్తియ’’న్తి పవత్తస్స కురున్దివాదస్స అధిప్పాయం దస్సేతుం ‘‘పచ్ఛిమనయేపీ’’తిఆది వుత్తం. వచనప్పమాణతోతి విసంవాదనాధిప్పాయే సమానేపి అనుద్ధంసనాదివిసేసే సఙ్ఘాదిసేసాదినో విధాయకవచనబలేనాతి అత్థో. భిక్ఖుస్స పన భిక్ఖునియా దుక్కటన్తి భిక్ఖునిం అనుద్ధంసేన్తస్స భిక్ఖుస్స దుక్కటం.

ఏవం ద్వీసుపి అట్ఠకథావచనేసు అధిప్పాయం విభావేత్వా ఇదాని పచ్ఛిమే పాచిత్తియవాదే దోసం దస్సేత్వా పురిమదుక్కటవాదమేవ పతిట్ఠాపేతుం ‘‘తత్ర పనా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ విసున్తి సమ్పజానముసావాదే పాచిత్తియతో (పాచి. ౧) విసుం పాచిత్తియం వుత్తం, తత్థ అనన్తోగధభావాతి అధిప్పాయో. తస్మాతి యస్మా అమూలకానుద్ధంసనే విసుఞ్ఞేవ పాచిత్తియం పఞ్ఞత్తం, తస్మా పురిమనయోతి దుక్కటవాదో. ఏవం అన్తరా పవిట్ఠం దుక్కటపాచిత్తియవాదం దస్సేత్వా ఇదాని పాకటమేవ అత్థం విభావేతుం ‘‘తథా భిక్ఖునీ’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ తథాతి యథా భిక్ఖుస్స భిక్ఖుం, భిక్ఖునిఞ్చ అనుద్ధంసేన్తస్స సఙ్ఘాదిసేసదుక్కటాని వుత్తాని, తథాతి అత్థో. ఏతేహి నాసనా నత్థీతి సామఞ్ఞతో వుత్తం, దుక్కటేన ఇమిస్సా పన నాసనా నత్థీతి అధిప్పాయో. దుస్సీలాతి పారాజికా.

౩౮౬. ఆకారనానత్తేనాతి దూసితాకారస్స, దూసకాకారస్స చ నానత్తేన. అనభిరద్ధోతి అతుట్ఠో. తేనాహ ‘‘న సుఖితో’’తి. న పసాదితోతి అనుప్పాదితప్పసాదో. ఖీల-సద్దో థద్ధభావవచనో, కచవరపరియాయో చ హోతీతి ఆహ ‘‘చిత్త…పే… ఖీల’’న్తి. నప్పతీతోతి పీతిసుఖాదీహి న అభిగతో న ఉపగతో. తేనాహ ‘‘న అభిసటో’’తి.

యేన దుట్ఠోతి చ కుపితోతి చ వుత్తోతి ఏత్థ యేన దుట్ఠోతి చ వుత్తో యేన కుపితోతి చ వుత్తో, తం మాతికాయఞ్చ పదభాజనే (పారా. ౩౮౬) చ వుత్తం ఉభయమ్పేతన్తి యోజేతబ్బం. ద్వీహీతి ‘‘తేన చ కోపేన, తేన చ దోసేనా’’తి వుత్తకోపదోసపదేహి ద్వీహి, అత్థతో పన ద్వీహిపి దోసోవ దస్సితోతి ఆహ ‘‘సఙ్ఖారక్ఖన్ధమేవ దస్సేతీ’’తి. యాయాతి అనత్తమనతాయ.

న చుదితకవసేనాతి యది చుదితకవసేనాపి అమూలకం అధిప్పేతం సియా, అమూలకం నామ అనజ్ఝాపన్నన్తి పదభాజనం వదేయ్యాతి అధిప్పాయో. యం పారాజికన్తి భిక్ఖునో అనురూపేసు ఏకూనవీసతియా పారాజికేసు అఞ్ఞతరం. పదభాజనే (పారా. ౩౮౬) పన భిక్ఖువిభఙ్గే ఆగతానేవ గహేత్వా ‘‘చతున్నం అఞ్ఞతరేనా’’తి వుత్తం. ఏతం ఇధ అప్పమాణన్తి ఏతం ఆపన్నానాపన్నతం ఇధానుద్ధంసనే ఆపత్తియా అనఙ్గం, ఆపత్తిం పన ఆపన్నే వా అనాపన్నే వా పుగ్గలే ‘‘అనాపన్నో ఏసో సుద్ధో’’తి సుద్ధసఞ్ఞాయ వా విమతియా వా చావనాధిప్పాయోవ ఇధ అఙ్గన్తి అధిప్పాయో.

తథేవాతి పసాదసోతేన, దిబ్బసోతేన వాతి ఇమమత్థం అతిదిసతి. దిట్ఠానుసారేనేవ సముప్పన్నా పరిసఙ్కావ దిట్ఠపరిసఙ్కితం నామ. ఏవం సేసేసుపి. ‘‘అదిస్వా వా’’తి ఇదం ఉక్కట్ఠవసేన వుత్తం, దిస్వా పక్కన్తేసుపి దోసో నత్థియేవ. ఇమేసన్తి ఇమేహి. కరిస్సన్తీతి తస్మిం ఖణే ఉప్పజ్జనాకారదస్సనం, పచ్ఛా పన ఏత్తకేన కాలేన కతం వాతి సఙ్కాయ చోదేతి. న హి కరిస్సన్తీతి చోదనా అత్థి. ‘‘అరిట్ఠం పీత’’న్తి ఇదం ముఖే సురాగన్ధవాయననిమిత్తదస్సనం. అరిట్ఠఞ్హి సురాసదిసవణ్ణగన్ధం కప్పియభేసజ్జం.

దిట్ఠం అత్థి సమూలకన్తిఆదీసు అజ్ఝాచారస్స సమ్భవాసమ్భవానం మూలామూలభావదస్సనం. అత్థి సఞ్ఞాసమూలకన్తిఆది పన దిట్ఠసఞ్ఞాయ సమ్భవాసమ్భవానం మూలామూలభావదస్సనం. దిస్వావ దిట్ఠసఞ్ఞీ హుత్వా చోదేతీతి ఏత్థ యం చోదేతి, తతో అఞ్ఞం పుగ్గలం వీతిక్కమన్తం, పటిచ్ఛన్నోకాసతో నిక్ఖమన్తం వా దిస్వా ‘‘అయం సో’’తి సఞ్ఞాయ చోదేన్తోపి సఙ్గయ్హతి. ఏస నయో సుతాదీసుపి. సమూలకేన వా సఞ్ఞాసమూలకేన వాతి ఏత్థ పారాజికమాపన్నం దిట్ఠాదిమూలకేన చ ‘‘అయం ఆపన్నో’’తి అసుద్ధసఞ్ఞాయ చోదేన్తో సమూలకేన చోదేతి నామ. సఞ్ఞాసమూలకత్తే ఏవ అనాపత్తిసమ్భవతో ఆపన్నే వా అనాపన్నే వా పుగ్గలే ఆపన్నసఞ్ఞీ దిట్ఠాదీసు, అదిట్ఠాదీసు వా మూలేసు దిట్ఠసుతాదిసఞ్ఞీ తేన దిట్ఠాదిమూలకేన తం పుగ్గలం చోదేన్తో సఞ్ఞాసమూలకేన చోదేతి నామ. ఇమేసం అనాపత్తి, వుత్తవిపరియాయేన ఆపత్తివారే అత్థో వేదితబ్బో.

సమీపే ఠత్వాతి హత్థవికారవచీఘోసానం చోదనావసేన పవత్తియమానానం దస్సనసవనూపచారే ఠత్వాతి అత్థో. కేచి పన ‘‘ద్వాదసహత్థబ్భన్తరే ఠత్వా’’తి (సారత్థ. టీ. ౨.౩౮౫-౩౮౬) వదన్తి, తం న యుత్తం. పరతో బ్యతిరేకతో అనాపత్తిం దస్సేన్తేన ‘‘దూతం వా పణ్ణం వా సాసనం వా పేసేత్వా’’తి ఏత్తకమేవ వుత్తం, న పన ‘‘ద్వాదసహత్థం ముఞ్చిత్వా చోదేన్తస్స సీసం న ఏతీ’’తి వుత్తం. వాచాయ వాచాయాతి సకిం ఆణత్తస్స సకలమ్పి దివసం వదతో వాచాయ వాచాయ చోదాపకస్సేవ ఆపత్తి. సోపీతి ఆణత్తోపి. తస్స చ ‘‘మయాపి దిట్ఠ’’న్తిఆదిం అవత్వాపి ‘‘అమూలక’’న్తి సఞ్ఞాయ చావనాధిప్పాయేన ‘‘త్వం పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపన్నోసీ’’తి ఇదమేవ వాచం పరస్స వచనం వియ అకత్వా సామఞ్ఞతో వదన్తస్సాపి సఙ్ఘాదిసేసో ఏవ. సతిపి పన అనుద్ధంసనాధిప్పాయే ‘‘అసుకేన ఏవం వుత్త’’న్తి పరేన వుత్తమేవ వదన్తస్స నత్థి సఙ్ఘాదిసేసో. సచే పన పరేన అవుత్తమ్పి వుత్తన్తి వదతి, ఆపత్తి ఏవ.

సమ్బహులా సమ్బహులే సమ్బహులేహి వత్థూహీతి ఏత్థ సమ్బహులేతి చుదితకబహుత్తనిద్దేసేన పురిమేసు తీసు వారేసు చుదితకబహుత్తేనాపి వారభేదసబ్భావం ఞాపేతి. ఏకస్మిఞ్హి చుదితకవత్థుచోదకభేదేన ఇదం చతుక్కం వుత్తం, చుదితకబహుత్తేనాపి చతుక్కన్తరం లబ్భతీతి అట్ఠకం హోతి ఏవ.

అమూలకచోదనాపసఙ్గేన సమూలకచోదనాలక్ఖణాదిం దస్సేతుం ‘‘చోదేతుం పన కో లభతీ’’తిఆది ఆరద్ధం. భిక్ఖుస్స సుత్వా చోదేతీతిఆది సుత్తం యస్మా యే చోదకస్స అఞ్ఞేసం విపత్తిం పకాసేన్తి, తేపి తస్మిం ఖణే చోదకభావే ఠత్వావ పకాసేన్తి, తేసఞ్చ వచనం గహేత్వా ఇతరోపి యస్మా చోదేతుఞ్చ అసమ్పటిచ్ఛన్తం తేహి తిత్థియసావకపరియోసానేహి పఠమచోదకేహి సమ్పటిచ్ఛాపేతుఞ్చ లభతి, తస్మా ఇధ సావకభావేన ఉద్ధటన్తి వేదితబ్బం.

దూతం వాతిఆదీసు ‘‘త్వం ఏవం గన్త్వా చోదేహీ’’తి దూతం వా పేసేత్వా యో చోదేతుం సక్కోతి, తస్స పణ్ణం, మూలసాసనం వా పేసేత్వా. సమయేనాతి పకతియా జాననక్ఖణే.

గరుకానం ద్విన్నన్తి పారాజికసఙ్ఘాదిసేసానం. మిచ్ఛాదిట్ఠి నామ ‘‘నత్థి దిన్న’’న్తిఆదినయప్పవత్తా (మ. ని. ౧.౪౪౫; ౨.౯౪, ౯౫, ౨౨౫; ౩.౯౧, ౧౧౬, ౧౩౬; సం. ని. ౩.౨౧౦) దసవత్థుకా దిట్ఠి, సస్సతుచ్ఛేదసఙ్ఖాతం అన్తం గణ్హాపకదిట్ఠి అన్తగ్గాహికా నామ. ఆజీవహేతు పఞ్ఞత్తానం ఛన్నన్తి ఆజీవహేతుపి ఆపజ్జితబ్బానం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మపారాజికం (పారా. ౧౯౫), సఞ్చరిత్తే (పారా. ౩౦౧, ౩౦౨) సఙ్ఘాదిసేసో, ‘‘యో తే విహారే వసతి, సో అరహా’’తి (పారా. ౨౨౦) పరియాయేన థుల్లచ్చయం, భిక్ఖుస్స పణీతభోజనవిఞ్ఞత్తియా పాచిత్తియం (పాచి. ౨౫౭), భిక్ఖునియాపణీతభోజనవిఞ్ఞత్తియా పాటిదేసనీయం (పాచి. ౧౨౩౬), సూపోదనవిఞ్ఞత్తియా (పాచి. ౬౧౨-౬౧౩) దుక్కటన్తి ఇమేసం పరివారే (పరి. ౨౮౭) వుత్తానం ఛన్నం. న హేతా ఆపత్తియో ఆజీవహేతు ఏవ పఞ్ఞత్తా సఞ్చరిత్తాదీనం అఞ్ఞథాపి ఆపజ్జితబ్బతో. ఆజీవహేతుపి ఏతాసం ఆపజ్జనం సన్ధాయ ఏవం వుత్తం, ఆజీవహేతుపి పఞ్ఞత్తానన్తి అత్థో. న కేవలఞ్చ ఏతా ఏవ, అఞ్ఞాపి అదిన్నాదానకులదూసనపాణవధవేజ్జకమ్మాదివసేన ఆజీవహేతు ఆపజ్జితబ్బాపి సన్తి, తా పన ఆపత్తిసభఆగతాయ పారాజికాదీసు ఛసు ఏవ సఙ్గయ్హన్తీతి విసుం న వుత్తాతి వేదితబ్బా.

ఏత్తావతా పన సీసం న ఏతీతి సఙ్ఘాదిసేసం సన్ధాయ వుత్తం, చోదనా పన కతా ఏవ హోతి. తింసానీతి తింసం ఏతేసమత్థీతి తింసాని, తింసాధికానీతి వుత్తం హోతి. నవుతానీతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో.

అత్తాదానం ఆదాతుకామేనాతి ఏత్థ అత్తనా ఆదాతబ్బతో దిట్ఠాదిమూలకేహి గహేతబ్బతో పరస్స విప్ఫన్దితుం అదత్వా పగ్గణ్హనతో అత్తాదానన్తి చోదనా వుచ్చతి, తం ఆదాతుకామేన, చోదనం కత్తుకామేనాతి అత్థో.

ఉబ్బాహికాయాతి ఉబ్బహన్తి వియోజేన్తి ఏతాయ అలజ్జీనం తజ్జనిం వా కలహం వాతి ఉబ్బాహికా, సఙ్ఘసమ్ముతి, తాయ. వినిచ్ఛిననం నామ తాయ సమ్మతభిక్ఖూహి వినిచ్ఛననమేవ. అలజ్జుస్సన్నాయ హి పరిసాయ సమథక్ఖన్ధకే (చూళవ. ౨౨౭) ఆగతేహి దసఙ్గేహి సమన్నాగతా ద్వే తయో భిక్ఖూ తత్థేవ వుత్తాయ ఞత్తిదుతియకమ్మవాచాయ సమ్మన్నితబ్బా, తేహి చ సమ్మతేహి విసుం వా నిసీదిత్వా, తస్సా ఏవ వా పరిసాయ ‘‘అఞ్ఞేహి న కిఞ్చి కథేతబ్బ’’న్తి సావేత్వా తం అధికరణం వినిచ్ఛితబ్బం.

కిమ్హీతి కిస్మిం వత్థుస్మిం, కతరవిపత్తియన్తి అత్థో. ‘‘కిమ్హి నం నామా’’తి ఇదం ‘‘కతరాయ విపత్తియా ఏతం చోదేసీ’’తి యాయ కాయచి విఞ్ఞాయమానాయ భాసాయ వుత్తేపి చోదకస్స వినయే అపకతఞ్ఞుతాయ ‘‘సీలాచారదిట్ఠిఆజీవవిపత్తీసు కతరాయాతి మం పుచ్ఛతీ’’తి ఞాతుం అసక్కోన్తస్స పుచ్ఛా, న పన కిమ్హీతిఆదిపదత్థమత్తం అజానన్తస్స. న హి అనువిజ్జకో చోదకం బాలం అపరిచితభాసాయ ‘‘కిమ్హి న’’న్తి పుచ్ఛతి. ‘‘కిమ్హి నమ్పి న జానాసీ’’తి ఇదమ్పి వచనమత్తం సన్ధాయ వుత్తం న హోతి, ‘‘కతరవిపత్తియా’’తి వుత్తే ‘‘అసుకాయ విపత్తియా’’తి వత్తుమ్పి న జానాసీతి వచనస్స అధిప్పాయమేవ సన్ధాయ వుత్తన్తి గహేతబ్బం. తేనేవ వక్ఖతి ‘‘బాలస్స లజ్జిస్స నయో దాతబ్బో’’తి వత్వా చ ‘‘కిమ్హి నం చోదేసీతి సీలవిపత్తియా’’తిఆది అధిప్పాయప్పకాసనమేవ నయదానం వుత్తం, న పన కిమ్హి-నం-పదానం పరియాయమత్తదస్సనం. న హి బాలో ‘‘కతరవిపత్తియం నం చోదేసీ’’తి ఇమస్స వచనస్స అత్థే ఞాతేపి విపత్తిప్పభేదనం, అత్తనా చోదియమానం విపత్తిసరూపఞ్చ జానితుం సక్కోతి, తస్మా తేనేవ అజాననేన అలజ్జీ అపసాదేతబ్బో. ‘‘కిమ్హి న’’న్తి ఇదమ్పి ఉపలక్ఖణమత్తం, అఞ్ఞేన వా యేన కేనచి ఆకారేన అవిఞ్ఞుతం పకాసేత్వా విస్సజ్జేతబ్బోవ.

‘‘దుమ్మఙ్కూనం పుగ్గలానం నిగ్గహాయా’’తిఆదివచనతో (పారా. ౩౯; పరి. ౨) ‘‘అలజ్జీనిగ్గహత్థాయ…పే… పఞ్ఞత్త’’న్తి వుత్తం. ఏహితీతి హి-కారో ఏత్థ ఆగమో దట్ఠబ్బో, ఆగమిస్సతీతి అత్థో. దిట్ఠసన్తానేనాతి దిట్ఠనియామేన. అలజ్జిస్స పటిఞ్ఞాయ ఏవ కాతబ్బన్తి వచనపటివచనక్కమేనేవ దోసే ఆవిభూతేపి అలజ్జిస్స ‘‘అసుద్ధోహ’’న్తి దోససమ్పటిచ్ఛనపఅఞ్ఞాయ ఏవ ఆపత్తియా కాతబ్బన్తి అత్థో. కేచి పన ‘‘అలజ్జిస్స ఏతం నత్థీతి సుద్ధపటిఞ్ఞాయ ఏవ అనాపత్తియా కాతబ్బన్తి అయమేత్థ అత్థో సఙ్గహితో’’తి వదన్తి, తం న యుత్తం అనువిజ్జకస్సేవ నిరత్థకత్తాపత్తితో చోదకేనేవ అలజ్జిపటిఞ్ఞాయ ఠాతబ్బతో. దోసాపగమపటిఞ్ఞా ఏవ హి ఇధ పటిఞ్ఞాతి అధిప్పేతా. తేనేవ వక్ఖతి ‘‘ఏతమ్పి నత్థీతి పటిఞ్ఞం న దేతీ’’తిఆది (పారా. అట్ఠ. ౨.౩౮౫-౩౮౬).

తదత్థదీపనత్థన్తి అలజ్జిస్స దోసే ఆవిభూతేపి తస్స దోసాపగమపటిఞ్ఞాయ ఏవ కాతబ్బతాదీపనత్థం. వివాదవత్థుసఙ్ఖాతే అత్థే పచ్చత్థికా అత్థపచ్చత్థికా. సఞ్ఞం దత్వాతి నేసం కథాపచ్ఛేదత్థం, అభిముఖకరణత్థఞ్చ సద్దం కత్వా. వినిచ్ఛినితుం అననుచ్ఛవికోతి ‘‘అసుద్ధో’’తి సఞ్ఞాయ చోదకపక్ఖే పవిట్ఠత్తా అనువిజ్జకభావతో బహిభూతత్తా అనువిజ్జితుం అసక్కుణేయ్యతం సన్ధాయ వుత్తం. సన్దేహే ఏవ హి సతి అనువిజ్జితుం సక్కా, అసుద్ధదిట్ఠియా పన సతి చుదితకేన వుత్తం సబ్బం అసచ్చతోపి పటిభాతి, కథం తత్థ అనువిజ్జనా సియాతి.

‘‘తథా నాసితకోవ భవిస్సతీ’’తి ఇమినా వినిచ్ఛయం అదత్వా సఙ్ఘతో వియోజనం నామ లిఙ్గనాసనా వియ అయమ్పి ఏకో నాసనప్పకారోతి దస్సేతి. విరద్ధం హోతీతి సఞ్చిచ్చ ఆపత్తిం సహసా ఆపన్నో హోతి. ‘‘ఆదితో పట్ఠాయ అలజ్జీ నామ నత్థీ’’తి ఇదం ‘‘పక్ఖానురక్ఖణత్థాయ పటిఞ్ఞం న దేతీ’’తి ఇమస్స అలజ్జిలక్ఖణసమ్భవస్స కారణవచనం. పటిచ్ఛాదితకాలతో పట్ఠాయ అలజ్జీ నామ ఏవ, పురిమో లజ్జిభావో న రక్ఖతీతి అత్థో. పటిఞ్ఞం న దేతీతి సచే మయా కతదోసం వక్ఖామి, మయ్హం అనువత్తకా భిజ్జిస్సన్తీతి పటిఞ్ఞం న దేతి. ఠానే న తిట్ఠతీతి లజ్జిట్ఠానే న తిట్ఠతి, కాయవాచాసు వీతిక్కమో హోతి ఏవాతి అధిప్పాయో. తేనాహ ‘‘వినిచ్ఛయో న దాతబ్బో’’తి, పుబ్బే పక్ఖికానం పటిఞ్ఞాయ వూపసమితస్సాపి అధికరణస్స దువూపసన్తతాయ అయమ్పి తథా నాసితకోవ భవిస్సతీతి అధిప్పాయో.

చుదితకచోదకేసు పటిపత్తిం ఞత్వాతి ‘‘తుమ్హే అమ్హాకం వినిచ్ఛయేన తుట్ఠా భవిస్సథా’’తిఆదినా వుత్తం చుదితకచోదకేసు అనువిజ్జకేన పటిపజ్జితబ్బకమ్మం ఞత్వా. వినిచ్ఛయో మజ్ఝేతి ఆపత్తీతి వా అనాపత్తీతి వా వినిచ్ఛయపరియోసానఅనువిజ్జనానం మజ్ఝం నామాతి అత్థో.

అమూలకమ్పి సమూలకం కత్వా వదన్తీతి ఆహ ‘‘ద్వే మూలానీ’’తి. కాలేన వక్ఖామీతిఆదీసు ఓకాసం కారాపేత్వా వదన్తో కాలేన వదతి నామ. సలాకగ్గయాగుఅగ్గభిక్ఖాచారట్ఠానాదీసు చోదేన్తో అకాలేన వదతి నామ. దోసతో వుట్ఠాపేతుకామతాయ వదన్తో అత్థసంహితేన వదతి నామ. దోసన్తరోతి దోసచిత్తో. పన్నరససు ధమ్మేసూతి ‘‘పరిసుద్ధకాయసమఆచారతా, తథా వచీసమాచారతా, సబ్రహ్మచారీసు మేత్తచిత్తతా, బహుస్సుతతా, ఉభిన్నం పాతిమోక్ఖానం స్వాగతాదితా, కాలేన వక్ఖామీ’’తిఆదినా (పరి. ౩౬౨) వుత్తపఞ్చధమ్మా చ కారుఞ్ఞతా, హితేసితా, అనుకమ్పతా, ఆపత్తివుట్ఠానతా, వినయపురేక్ఖారతాతి (చూళవ. ౪౦౧) ఇమేసు పన్నరససు. తత్థ ‘‘కారుఞ్ఞతా’’తి ఇమినా కరుణా దస్సితా. హితేసితాతి హితగవేసనతా. అనుకమ్పతాతి తేన హితేన సంయోజనతా, ఇమేహి ద్వీహిపి మేత్తా దస్సితా. ఆపత్తివుట్ఠానతాతి సుద్ధన్తే పతిట్ఠాపనతా. వత్థుం చోదేత్వా సారేత్వా పటిఞ్ఞం ఆరోపేత్వా యథాపటిఞ్ఞాయ కమ్మకరణం వినయపురేక్ఖారతా నామ.

అధికరణట్ఠేనాతి అధికాతబ్బట్ఠేన, సమథేహి వూపసమేతబ్బట్ఠేనాతి అత్థో. తం నానత్తం దస్సేతున్తి ఇధ అనధిప్పేతమ్పి అత్థుద్ధారవసేన తం నానత్తం దస్సేతున్తి అధిప్పాయో. తేనేవ వక్ఖతి ‘‘సేసాని అత్థుద్ధారవసేన వుత్తానీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౩౮౫-౩౮౬). యం అధికిచ్చాతిఆదినా అధికరణసద్దస్స కమ్మసాధనతా వుత్తా.

గాహన్తి ‘‘అసుకం చోదేస్సామీ’’తి మనసా చోదనాకారస్స గహణం. చేతనన్తి ‘‘చోదేస్సామీ’’తి ఉప్పన్నచిత్తబ్యాపారసఙ్ఖాతం చిత్తకమ్మం. అక్ఖన్తిన్తి చుదితకస్స విపత్తిం దిస్వా ఉప్పన్నం కోధం అసహనం, తథా పవత్తం వా యం కిఞ్చి చిత్తచేతసికరాసిం. వోహారన్తి చోదనావసప్పవత్తవచనం. పణ్ణత్తిన్తి చోదనావసప్పవత్తం మనసా పరికప్పితం నామపణ్ణత్తిం. అత్తాదానం గహేత్వాతి చోదనం మనసా గహేత్వా. తం అధికరణన్తి తం గాహలక్ఖణం అధికరణం. నిరుజ్ఝతి చేతనాయ ఖణికత్తా, సా చ సమథప్పత్తా హోతీతి ఏవమేత్థ అనిట్ఠప్పసఙ్గో వేదితబ్బో. ఏవం ఉపరిపి ‘‘తుణ్హీ హోతీ’’తి ఇమినా వోహారవచనస్స నిరోధం దస్సేతి. తేనాహ ‘‘తం అధికరణం సమథప్పత్తం భవిస్సతీ’’తి. ‘‘తస్మా పణ్ణత్తి అధికరణ’’న్తి అట్ఠకథాసు కతసన్నిట్ఠానం దస్సేత్వా ఇదాని తస్సాపి ఏకచ్చేహి పటిక్ఖిత్తభావం దస్సేత్వా పున తమ్పి పటిసేధేత్వా అట్ఠకథాసు వుత్తపణ్ణత్తియా ఏవ అధికరణతం సమత్థేతుం ‘‘తం పనేత’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ తం పనేతన్తి పణ్ణత్తి అధికరణన్తి ఏతం గహణం విరుజ్ఝతీతి సమ్బన్ధో. పారాజికాదిఆపత్తి ఏకన్తఅకుసలసభావా వా అబ్యాకతసభావా వా హోతీతి సఞ్ఞాయ ‘‘మేథునధమ్మపారాజికాపత్తీ’’తిఆదికం సుత్తం పణ్ణత్తిఅధికరణవాదేన విరుజ్ఝతీతి దస్సేతుం ఉద్ధటం. తేనాహ ‘‘న హి తే…పే… అచ్చన్తఅకుసలత్తా’’తిఆది. తేతి అట్ఠకథాచరియా.

అమూలకఞ్చేవ తం అధికరణన్తి ఏత్థ అమూలకపారాజికమేవ అధికరణ-సద్దేన అధిప్పేతన్తి దస్సేతుం ‘‘యఞ్చేత’’న్తిఆది వుత్తం. యస్మా పనాతిఆది పన ఇధాధిప్పేతాయ అమూలకపారాజికాపత్తియా ఏవ పణ్ణత్తిభావో యుజ్జతీతి దస్సేతుం ఆరద్ధం. తత్థ యాయ పణ్ణత్తియాతి సభావతో పరిసుద్ధేపి పుగ్గలే ‘‘పారాజికో’’తిఆదినా చోదకేన పవత్తితం నామపణ్ణత్తిం సన్ధాయ వదతి. పఞ్ఞత్తోతి కథితో. అధికరణే పవత్తత్తాతి అవిజ్జమానేపి మనసా ఆరోపితమత్తే ఆపత్తాధికరణే వాచకభావేన పవత్తత్తా.

ఏవం నామపణ్ణత్తివసేన ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే ఆపత్తాధికరణస్స పఞ్ఞత్తిభావం దస్సేత్వా ఇదాని అత్థపణ్ణత్తివసేనాపి దస్సేతుం ‘‘యస్మా వాయ’’న్తిఆది వుత్తం. పఞ్ఞత్తిమత్తమేవాతి అవిజ్జమానస్స విజ్జమానాకారేన మనసా ఆరోపితఅత్థపణ్ణత్తిమత్తమేవాతి అత్థో. తఞ్చ ఖో ఇధేవాతి తఞ్చ యథావుత్తపరియాయేన పణ్ణత్తియా అధికరణత్తం ఇధేవ ఇమస్మిం ఏవ సిక్ఖాపదే. ఏకేతి కేచి. తం న యుత్తన్తి యం ఏకచ్చేహి అట్ఠకథాసు వుత్తం, అధికరణస్స పణ్ణత్తిభావం నిసేధేత్వా కుసలాదిపరమత్థభావం సాధేతుం ‘‘తం పనేతం మేథునధమ్మపారాజికాపత్తీ’’తిఆదినా పపఞ్చతో దస్సితో, తం న యుత్తన్తి అత్థో. తత్థ కారణమాహ ‘‘ఆదికమ్మికస్సా’’తిఆదినా, తేన చ తస్మిం వాదే యది ఆపత్తి నామ అకుసలా వా అబ్యాకతా వా భవేయ్య, కథం ఆదికమ్మికస్స అనాపత్తి భవేయ్య? తస్సాపి అకుసలాదీనం ఉప్పన్నత్తా భగవతో సిక్ఖాపదపఞ్ఞత్తితో పట్ఠాయ యావ ఆపత్తీతిపి న సక్కా వత్తుం, మేథునాదీసు అకుసలాదీనం సిక్ఖాపదపఞ్ఞత్తితో పుబ్బేపి సముప్పత్తితో. తతో ఏవ అనుపసమ్పన్నానమ్పి ఆపత్తిప్పసఙ్గో, గిలానాదీనం ఉప్పన్నత్తా అనుపఞ్ఞత్తియాపి అనాపత్తిఅభావప్పసఙ్గో చ సియా. అథ మతం ‘‘న కేవలం అకుసలాది ఏవ, అథ ఖో భగవతా పటిక్ఖిత్తభావం జానన్తస్స సముప్పజ్జమానా ఏవ అకుసలాదయో ఆపత్తీ’’తి, తమ్పి అసారం, సిక్ఖాపదపఞ్ఞత్తిం అజానిత్వా వీతిక్కమన్తస్స మేథునాదీసు అనాపత్తిప్పసఙ్గతో, అకుసలాదిసభావాయ చ ఆపత్తియా ఏకపయోగాదీసు ఏకత్తాదిపి న సియా. న హి సకలమ్పి దివసం ఇత్థిం కాయతో అమోచేత్వా ఫుసన్తస్స ఏకమేవాకుసలం ఉప్పజ్జతి, బహూ వా ఇత్థియో ఫుసిత్వా అపగచ్ఛన్తస్స బహూని, యేనాపత్తియా ఏకత్తం, బహుత్తం వా సియాతి ఏవమాదికం అయుత్తిం సఙ్గహేత్వా దస్సితన్తి వేదితబ్బం.

తత్థ వత్థుఞ్చాతి వీతిక్కమో. తఞ్హి ఆపత్తిసమ్ముతిపఞ్ఞాపనస్స ఓకాసట్ఠేన ‘‘వత్థూ’’తి వుచ్చతి. గోత్తన్తి అదిన్నాదానాదితో బుద్ధిసద్దనివత్తనట్ఠేన పరికప్పితసామఞ్ఞాకారో గోత్తం. నామన్తి అవిజ్జమాననామపఞ్ఞత్తి. తస్స పన పారాజికన్తి నామస్స అత్థభూతా ఆపత్తి అత్థపఞ్ఞత్తి ఏవాతి దట్ఠబ్బం. యం పన ‘‘వివాదాధికరణం సియా కుసల’’న్తిఆది (చూళవ. ౨౨౦; పరి. ౩౦౩), ‘‘ఆపత్తాధికరణం సియా అకుసల’’న్తిఆది (చూళవ. ౨౨౨) చ సుత్తం తేహి సముద్ధటం, తమ్పి న వివాదాదీనం కుసలాదిభావస్స పరియాయదేసితత్తాతి యం ఏత్థ వత్తబ్బం, తం హేట్ఠా పఠమపారాజికసముట్ఠానాదివణ్ణనాయ సారత్థదీపనియం విరద్ధట్ఠానసోధనత్థం విత్థారతో వుత్తన్తి తత్థేవ తం గహేతబ్బం, సారత్థదీపనీకారకస్స అకుసలాదిరూపావ ఆపత్తీతి లద్ధి, తేనేవ సో ఇధాపి ‘‘తస్మా పణ్ణత్తిఅధికరణన్తి అట్ఠకథాసు కతసన్నిట్ఠానం దస్సేత్వా ఇదాని తమ్పి న యుత్తన్తి దస్సేతుం ‘తం పనేత’న్తిఆదిమాహా’’తి (సారత్థ. టీ. ౨.౩౮౫-౩౮౬) ఏవం అత్తనో లద్ధిం అట్ఠకథాచరియస్సపి లద్ధిం కత్వా గన్థవిరోధమ్పి అనోలోకేత్వా దస్సేసి. న హేత్థ బుద్ధఘోసాచరియో అట్ఠకథావాదం అయుత్తన్తి దస్సేతుం ‘‘తం పనేత’’న్తిఆదిమారభి ‘‘పణ్ణత్తిమత్తమేవ ఆపత్తాధికరణన్తి వేదితబ్బ’’న్తి సయమేవ ఉపరి కథనతో, అథ ఖో దుల్లద్ధికానం ఏకచ్చానం తత్థ విప్పటిపత్తిం దస్సేత్వా పున తం పటిసేధేతుకామో ఆరభి, తేనేవ అన్తే ‘‘ఏకే’’తి వుత్తన్తి వేదితబ్బం. వివాదాదీనం కుసలాదికత్తే తంసమథానమ్పి తబ్భావో ఆపజ్జతి పరమత్థేసు పణ్ణత్తియా సమథాయోగాతి ఆహ ‘‘కుసలాదిసమథేహీ’’తి. పఞ్ఞత్తిసభావానమేవ చతున్నం అధికరణానం సమథేహి అధికరణీయతా, న పన కుసలాదిపరమత్థరూపానం తేసం తేసం ఖణికతాయ సయమేవ సమథప్పత్తితోతి హేట్ఠా సమత్థితమత్థం నిగమనవసేన దస్సేన్తేన ‘‘ఇతి ఇమినా అధికరణట్ఠేనా’’తి వుత్తం, తస్స యథావుత్తనయేన సమథేహి అధికరణీయతాయాతి అత్థో. ‘‘ఇధేకచ్చో’’తి ఇమినా ఇధాధిప్పేతం వివాదం నివత్తేతి.

అనువాదోతి విపత్తీహి ఉపవదనా చేవ చోదనా చ. తత్థ ఉపవదనా నామ గరహా, అక్కోసో చ. పఞ్చపీతి మాతికాపరియాపన్నాపత్తియో సన్ధాయ వుత్తం. కిచ్చయతాతి కత్తబ్బతా. సపదానుక్కమనిద్దేసస్సాతి ఏత్థ పదానుక్కమనిద్దేసోతి పదభాజనం వుచ్చతి, తేన సహితస్స సిక్ఖాపదస్సాతి అత్థో.

౩౮౭. అస్సాతి కత్తుఅత్థే సామివచనన్తి ఆహ ‘‘ఏతేన చోదకేనా’’తిఆది. దిట్ఠమూలకే పనాతి ‘‘దిట్ఠస్స హోతి పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపజ్జన్తో’’తిఆది (పారా. ౩౮౭) పాళివారం సన్ధాయ వుత్తం. తత్థ ఇత్థియా సద్ధిం రహోనిసజ్జాదిదస్సనమత్తవసేన పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపజ్జన్తో పుగ్గలో తేన దిట్ఠో, న పన మగ్గేన మగ్గప్పటిపాదనాదిదస్సనవసేన. యది హి తేన సో తథా దిట్ఠో భవేయ్య, అసుద్ధసఞ్ఞీ ఏవాయం తస్మిం పుగ్గలే సియా, అసుద్ధసఞ్ఞాయ చ సుద్ధం వా అసుద్ధం వా చోదేన్తస్స సఙ్ఘాదిసేసో న సియా ‘‘అనాపత్తి సుద్ధే అసుద్ధదిట్ఠిస్స, అసుద్ధే అసుద్ధదిట్ఠిస్సా’’తిఆదివచనతో (పారా. ౩౯౦). తస్మా ఇత్థియా సద్ధిం రహోనిసజ్జాదిమత్తమేవ దిస్వాపి ‘‘సద్ధో కులపుత్తో, నాయం పారాజికం ఆపజ్జతీ’’తి తస్మిం సుద్ధసఞ్ఞిస్స వా వేమతికస్స వా ‘‘సుతో మయా పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపజ్జన్తో’’తిఆదినా నియమేత్వా చోదేన్తస్సేవ సఙ్ఘాదిసేసో, న అసుద్ధసఞ్ఞిస్స, తస్స పన దిట్ఠం సుతన్తి ముసావాదాదిపచ్చయా లహుకాపత్తి ఏవాతి వేదితబ్బం. యది పన సో తస్మిం సుద్ధదిట్ఠిచావనాధిప్పాయోపి దిట్ఠం రహోనిసజ్జాదిమత్తమేవ వదతి, అదిట్ఠం పన మగ్గేనమగ్గప్పటిపాదనాదిపారాజికవత్థుం వా ‘‘అస్సమణోసీ’’తిఆదికం వా న వదతి, తస్స అనాపత్తి. అధికం వదన్తస్స పన ఆపత్తియేవ ‘‘అదిట్ఠం దిట్ఠ’’న్తి (పారా. ౩౮౬-౩౮౭) వుత్తత్తా. యో పన దిట్ఠేన రహోనిసజ్జాదినా పఠమపారాజికేన అసుద్ధసఞ్ఞీ హుత్వా చావనాధిప్పాయో అదిన్నాదానం అజ్ఝాపజ్జన్తో ‘‘దిట్ఠో’’తి వా ‘‘సుతో’’తి వా ఆదిం వదతి, తస్సాపి న సఙ్ఘాదిసేసో అసుద్ధే అసుద్ధదిట్ఠితాయాతి కేచి వదన్తి. అఞ్ఞే పన ‘‘యేన పారాజికేన చోదేతి, తేన సుద్ధసఞ్ఞాభావా ఆపత్తియేవా’’తి వదన్తి, ఇదం యుత్తం. తథా హి వుత్తం మాతికాట్ఠకథాయం (కఙ్ఖా. అట్ఠ. దుట్ఠదోససిక్ఖాపదవణ్ణనా) ‘‘యేన పారాజికేన చోదేతి, తం ‘అయం అనజ్ఝాపన్నో’తి ఞత్వా చావనాధిప్పాయేన…పే… సఙ్ఘాదిసేసో’’తి. ఇమినా నయేన సుతాదిమూలకేసుపి వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. అఞ్ఞత్ర ఆగతేసూతి ఓమసవాదాదీసు ఆగతేసు. అవస్సుతోతి తీహిపి ద్వారేహి పారాజికవత్థుభూతదుచ్చరితానువస్సనేన తిన్తో. కసమ్బుజాతోతి కచవరభూతో, నిస్సారోతి అత్థో.

కోణ్ఠోతి చోరో, దుస్సీలోతి అత్థో. జేట్ఠబ్బతికోతి కాళకణ్ణిదేవీవతే నియుత్తో తిత్థియోతి వదతి, సా కిర కాళకణ్ణిసిరిదేవియా జేట్ఠాతి వుత్తా. యదగ్గేనాతి యేన కారణేన, యత్తకేనాతి అత్థో. తదగ్గేనాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. నో కప్పేతీతిఆది వేమతికభావదీపనత్థమేవ వుత్తన్తి మహాపదుమత్థేరస్స అధిప్పాయో.

౩౮౯. ఏత్థాతి చోదనాయం. తజ్జనీయాదికమ్మం కరిస్సామీతిఆపత్తియా చోదేన్తస్స అధిప్పాయో కమ్మాధిప్పాయో నామ. పరివాసదానాదిక్కమేన ఆపత్తితో వుట్ఠాపేతుం ఆపత్తియా చోదేన్తస్స అధిప్పాయో వుట్ఠానాధిప్పాయో. ఉపోసథం, పవారణం వా సఙ్ఘే కాతుం అదానత్థాయ ఆపత్తియా చోదయతో అధిప్పాయో ఉపోసథపవారణట్ఠపనాధిప్పాయో. అసమ్ముఖా…పే… దుక్కటన్తి అనుద్ధంసేన్తస్సపి అక్కోసన్తస్సపి దుక్కటం.

సబ్బత్థేవాతి సబ్బాసు అట్ఠకథాసు. ఉపోసథపవారణానం ఞత్తికమ్మభావతో ఞత్తియా వత్తమానాయ ఏవ ఉపోసథపవారణట్ఠపనం హోతి, న నిట్ఠితాయ, సా చ య్య-కారే పత్తే నిట్ఠితా నామ హోతీతి ఆహ ‘‘య్య-కారే పత్తే న లబ్భతీ’’తి.

అనుపాసకోతి ఉపాసకోపి సో భిక్ఖు న హోతి సరణగమనస్సాపి పటిప్పస్సద్ధత్తాతి వదన్తి. ‘‘అనోదిస్స ధమ్మం కథేన్తస్సా’’తి ఇమినా ఓదిస్స కథేన్తేన ఓకాసం కారేతబ్బన్తి దస్సేతి. ఆపత్తిం దేసేత్వాతి ఓకాసాకారాపనాపత్తిం దేసేత్వా. యం చోదేతి, తస్స ఉపసమ్పన్నోతి సఙ్ఖ్యుపగమనం, తస్మిం సుద్ధసఞ్ఞితా వేమతికతా వా, యేన పారాజికేన చోదేతి, తస్స దిట్ఠాదివసేన అమూలకతా, చావనాధిప్పాయేన ‘‘త్వం పారాజికో’’తిఆదినా నియమేత్వా సమ్ముఖా చోదనా చోదాపనా, తస్స తఙ్ఖణవిజాననన్తి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని.

పఠమదుట్ఠదోససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.