౬. కుటికారసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౩౪౨. ఛట్ఠే ఏత్తకేనాతి ఏత్తకేన దారుఆదినా. అపరిచ్ఛిన్నప్పమాణాయోతి అపరిచ్ఛిన్నదారుఆదిపమాణాయో. మూలచ్ఛేజ్జాయాతి పరసన్తకభావతో మోచేత్వా అత్తనో ఏవ సన్తకకరణవసేనాతి అత్థో. ఏవం యాచతో అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిదుక్కటఞ్చేవ దాసపటిగ్గహణదుక్కటఞ్చ హోతి ‘‘దాసిదాసపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతీ’’తి (దీ. ని. ౧.౧౦, ౧౯౪) వచనం నిస్సాయ అట్ఠకథాసు పటిక్ఖిత్తత్తా. సకకమ్మన్తి పాణవధకమ్మం. ఇదఞ్చ పాణాతిపాతదోసపరిహారాయ దుక్కటం వుత్తం, న విఞ్ఞత్తిపరిహారాయ. అనియమేత్వాపి న యాచితబ్బాతి సామీచిదస్సనత్థం వుత్తం, సుద్ధచిత్తేన పన హత్థకమ్మం యాచన్తస్స ఆపత్తి నామ నత్థి. యదిచ్ఛకం కారాపేతుం వట్టతీతి ‘‘హత్థకమ్మం యాచామి, దేథా’’తిఆదినా అయాచిత్వాపి వట్టతి. సకిచ్చపసుతమ్పి ఏవం కారాపేన్తస్స విఞ్ఞత్తి నత్థి ఏవ, సామీచిదస్సనత్థం పన విభజిత్వా వుత్తం.
సబ్బకప్పియభావదీపనత్థన్తి సబ్బసో కప్పియభావదీపనత్థం. మూలం దేథాతి వత్తుం వట్టతీతి ‘‘మూలం దస్సామా’’తి పఠమం వుత్తత్తా విఞ్ఞత్తి వా మూలన్తి వచనస్స కప్పియాకప్పియవత్థుసామఞ్ఞవచనత్తేపి నిట్ఠితభతికిచ్చానం దాపనతో అకప్పియవత్థుసాదియనం వా న హోతీతి కత్వా వుత్తం. అనజ్ఝావుత్థకన్తి అపరిగ్గహితం.
మఞ్చ…పే… చీవరాదీని కారాపేతుకామేనాపీతిఆదీసు చీవరం కారాపేతుకామస్స అఞ్ఞాతకఅప్పవారితతన్తవాయేహి హత్థకమ్మయాచనవసేన వాయాపనే విఞ్ఞత్తిపచ్చయా దుక్కటాభావేపి చీవరవాయాపనసిక్ఖాపదేన యథారహం పాచిత్తియదుక్కటాని హోన్తీతి వేదితబ్బం. అకప్పియకహాపణాది న దాతబ్బన్తి కప్పియముఖేన లద్ధమ్పి హత్థకమ్మకరణత్థాయ ఇమస్స కహాపణం దేహీతి వత్వా దానం న వట్టతీతి వుత్తం. పుబ్బే కతకమ్మస్స దాపనే కిఞ్చాపి దోసో న దిస్సతి, తథాపి అసారుప్పమేవాతి వదన్తి. కతకమ్మత్థాయపి కాతబ్బకమ్మత్థాయపి కప్పియవోహారేన పరియాయతో భతిం దాపేన్తస్స నత్థి దోసో. వత్తన్తి చారిత్తం, ఆపత్తి న హోతీతి అధిప్పాయో.
కప్పియం కారాపేత్వా పటిగ్గహేతబ్బానీతి సాఖాయ మక్ఖికబీజనేన పణ్ణాదిచ్ఛేదే బీజగామకోపనస్స చేవ తత్థ లగ్గరజాదిఅప్పటిగ్గహితస్స చ పరిహారత్థాయ వుత్తం. తదుభయాసఙ్కాయ అసతి తథా అకరణే దోసో నత్థి. నదీయాదీసు ఉదకస్స అపరిగ్గహితతాయ ‘‘ఆహరాతి వత్తుం వట్టతీ’’తి వుత్తం. ‘‘న ఆహటం పరిభుఞ్జితు’’న్తి వచనతో విఞ్ఞత్తియా ఆపన్నం దుక్కటం దేసేత్వాపి తం వత్థుం పరిభుఞ్జన్తస్స పున పరిభోగే దుక్కటమేవ, పఞ్చన్నమ్పి సహధమ్మికానం న వట్టతి. ‘‘అలజ్జీహి పన భిక్ఖూహి వా సామణేరేహి వా హత్థకమ్మం న కారేతబ్బ’’న్తి సామఞ్ఞతో వుత్తత్తా అత్తనో అత్థాయ యంకిఞ్చి హత్థకమ్మం కారేతుం న వట్టతి. యం పన అలజ్జీ నివారియమానోపి బీజనాదిం కరోతి, తత్థ దోసో నత్థి. చేతియకమ్మాదీని పన తేహి కారాపేతుం వట్టతి. ఏత్థ చ ‘‘అలజ్జీహి సామణేరేహీ’’తి వుత్తత్తా ‘‘సఞ్చిచ్చ ఆపత్తిం ఆపజ్జతీ’’తిఆది (పరి. ౩౫౯) అలజ్జీలక్ఖణం ఉక్కట్ఠవసేన ఉపసమ్పన్నే పటిచ్చ ఉపలక్ఖణతో వుత్తన్తి తంలక్ఖణవిరహితానం సామణేరాదీనం లిఙ్గత్థేనకగోత్రభుపరియోసానానం భిక్ఖుపటిఞ్ఞానం దుస్సీలానమ్పి సాధారణవసేన అలజ్జితాలక్ఖణం యథావిహితపటిపత్తియం సఞ్చిచ్చ అతిట్ఠనమేవాతి గహేతబ్బం.
ఆహరాపేన్తస్స దుక్కటన్తి విఞ్ఞత్తిక్ఖణే విఞ్ఞత్తిపచ్చయా, పటిలాభక్ఖణే గోణానం సాదియనపచ్చయా చ దుక్కటం. గోణఞ్హి అత్తనో అత్థాయ అవిఞ్ఞత్తియా లద్ధమ్పి సాదితుం న వట్టతి ‘‘హత్థిగవస్సవళవపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతీ’’తి (దీ. ని. ౧.౧౦, ౧౯౪) వుత్తత్తా. తేనేవాహ ‘‘ఞాతిపవారితట్ఠానతోపి మూలచ్ఛేజ్జాయ యాచితుం న వట్టతీ’’తి. ఏత్థ చ విఞ్ఞత్తిదుక్కటాభావేపి అకప్పియవత్థుయాచనేపి పటిగ్గహణేపి దుక్కటమేవ. రక్ఖిత్వాతి చోరాదిఉపద్దవతో రక్ఖిత్వా. జగ్గిత్వాతి తిణదానాదీహి పోసేత్వా.
ఞాతిపవారితట్ఠానే పన వట్టతీతి సకటస్స సమ్పటిచ్ఛితబ్బత్తా మూలచ్ఛేజ్జవసేన యాచితుం వట్టతి. తావకాలికం వట్టతీతి ఉభయత్థాపి వట్టతీతి అత్థో. వాసిఆదీని పుగ్గలికానిపి వట్టన్తీతి ఆహ ‘‘ఏస నయో వాసీ’’తిఆది. వల్లిఆదీసు చ పరపరిగ్గహితేసు చ ఏసేవ నయోతి యోజేతబ్బం. ‘‘గరుభణ్డప్పహోనకేసుయేవా’’తి ఇదం విఞ్ఞత్తిం సన్ధాయ వుత్తం. అదిన్నాదానే పన తిణసలాకం ఉపాదాయ పరపరిగ్గహితం థేయ్యచిత్తేన గణ్హతో అవహారో ఏవ, భణ్డగ్ఘేన కారేతబ్బో. వల్లిఆదీసూతి ఏత్థ ఆది-సద్దేన పాళిఆగతానం (పారా. ౩౪౯) వేళుఆదీనం సఙ్గహో. తత్థ యస్మిం పదేసే హరితాలజాతిహిఙ్గులాది అప్పకమ్పి మహగ్ఘం హోతి, తత్థ తం తాలపక్కపమాణతో ఊనమ్పి గరుభణ్డమేవ, విఞ్ఞాపేతుఞ్చ న వట్టతి.
సాతి విఞ్ఞత్తి. పరికథాదీసు ‘‘సేనాసనం సమ్బాధ’’న్తిఆదినా (విసుద్ధి. ౧.౧౯) పరియాయేన కథనం పరికథా నామ. ఉజుకమేవ అకథేత్వా ‘‘భిక్ఖూనం కిం పాసాదో న వట్టతీ’’తిఆదినా (విసుద్ధి. ౧.౧౯) అధిప్పాయో యథావిభూతో హోతి, ఏవం భాసనం ఓభాసో నామ. సేనాసనాదిఅత్థం భూమిపరికమ్మాదికరణవసేన పచ్చయుప్పాదాయ నిమిత్తకరణం నిమిత్తకమ్మం నామ. ఉక్కమన్తీతి అపగచ్ఛన్తి.
౩౪౪. మణి కణ్ఠే అస్సాతి మణికణ్ఠో. దేవవణ్ణన్తి దేవత్తభావం.
౩౪౫. పాళియం పత్తేన మే అత్థోతి (పారా. ౩౪౫) అనత్థికమ్పి పత్తేన భిక్ఖుం ఏవం వదాపేన్తో భగవా సోత్థియా మన్తపదవసేన వదాపేసి. సోపి భిక్ఖు భగవతా ఆణత్తవచనం వదేమీతి అవోచ, తేనస్స ముసా న హోతి. అథ వా ‘‘పత్తేన మే అత్థో’’తి ఇదం ‘‘పత్తం దదన్తూ’’తి ఇమినా సమానత్థన్తి దట్ఠబ్బం. ఏస నయో మణినా మే అత్థోతి ఏత్థాపి. తస్మా అఞ్ఞేసమ్పి ఏవరూపం కథేన్తస్స, కథాపేన్తస్స చ వచనదోసో నత్థీతి గహేతబ్బం.
౩౪౯. ఉద్ధంముఖం లిత్తా ఉల్లిత్తా, ఛదనస్స అన్తో లిమ్పన్తా హి యేభుయ్యేన ఉద్ధంముఖా లిమ్పన్తి. తేనాహ ‘‘అన్తోలిత్తా’’తి. అధోముఖం లిత్తా అవలిత్తా. బహి లిమ్పన్తా హి యేభుయ్యేన అధోముఖా లిమ్పన్తి. తేనాహ ‘‘బహిలిత్తా’’తి.
బ్యఞ్జనం విలోమితం భవేయ్యాతి యస్మా ‘‘కారయమానేనా’’తి ఇమస్స హేతుకత్తువచనస్స ‘‘కరోన్తేనా’’తి ఇదం సుద్ధకత్తువచనం పరియాయవచనం న హోతి, తస్మా ‘‘కరోన్తేన వా కారాపేన్తేన వా’’తి కారయమానేనాతి బహుఉద్దేసపదానుగుణం కరణవచనేనేవ పదత్థం కత్వా నిద్దేసే కతే బ్యఞ్జనం విరుద్ధం భవేయ్య, తథా పన పదత్థవసేన అదస్సేత్వా సామత్థియతో సిద్ధమేవత్థం దస్సేతుం పచ్చత్తవసేన ‘‘కరోన్తో వా కారాపేన్తో వా’’తి పదభాజనం వుత్తన్తి అధిప్పాయో. తేనాహ ‘‘అత్థమత్తమేవా’’తిఆది. పదత్థతో, సామత్థియతో చ లబ్భమానం అత్థమత్తమేవాతి అత్థో. యఞ్హి కారయమానేన పటిపజ్జితబ్బం, తం కరోన్తేనాపి పటిపజ్జితబ్బమేవాతి ఇదమేత్థ సామత్థియం దట్ఠబ్బం.
ఉద్దేసోతి సామిభావేన ఉద్దిసితబ్బో. సేతకమ్మన్తి సేతవణ్ణకరణత్థం సేతవణ్ణమత్తికాయ వా సుధాయ వా కతతనుకలేపో, తేన పన సహ మినియమానే పమాణాతిక్కన్తం హోతీతి సఙ్కానివారణత్థం ఆహ ‘‘అబ్బోహారిక’’న్తి. తేన పమాణాతిక్కన్తవోహారం న గచ్ఛతి కుటియా అనఙ్గత్తాతి అధిప్పాయో.
యథావుత్తస్స అత్థస్స వుత్తనయం దస్సేన్తేన ‘‘వుత్తఞ్హేత’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థ ‘‘ఆయామతో చ విత్థారతో చా’’తి అవత్వా ‘‘ఆయామతో వా విత్థారతో వా’’తి వికప్పత్థస్స వా-సద్దస్స వుత్తత్తా ఏకతోభాగే వడ్ఢితేపి ఆపత్తీతి పకాసితన్తి అధిప్పాయో. తిహత్థాతి పకతిహత్థేన తిహత్థా, ‘‘వడ్ఢకీహత్థేనా’’తిపి (సారత్థ. టీ. ౨.౩౪౮-౩౪౯) వదన్తి, తం ‘‘యత్థ…పే… అయం కుటీతి సఙ్ఖ్యం న గచ్ఛతీ’’తి ఇమినా విరుజ్ఝతి వడ్ఢకీహత్థేన తిహత్థాయపి కుటియా పమాణయుత్తస్స మఞ్చస్స సుఖేన పరివత్తనతో. ‘‘ఊనకచతుహత్థా వా’’తి ఇదఞ్చ పచ్ఛిమప్పమాణయుత్తస్స మఞ్చస్స అపరివత్తనారహం సన్ధాయ వుత్తం. యది హి పకతిహత్థేన చతుహత్థాయపి కుటియా పమాణయుత్తో మఞ్చో న పరివత్తతి, సా అకుటీయేవ, తస్మా మఞ్చపరివత్తనమత్తేనేవ పమాణన్తి గహేతబ్బం. పమాణయుత్తో మఞ్చోతి సబ్బపచ్ఛిమప్పమాణయుత్తో మఞ్చో. సో హి పకతివిదత్థియా నవవిదత్థికో, అట్ఠవిదత్థికో వా హోతి, తతో ఖుద్దకో మఞ్చో సీసూపధానం ఠపేత్వా పాదం పసారేత్వా నిపజ్జితుం న పహోతి. పమాణతో ఊనతరమ్పీతి ఉక్కట్ఠప్పమాణతో ఊనతరమ్పి, ఇదఞ్చ హేట్ఠిమప్పమాణయుత్తాయపి వత్థుదేసనా కాతబ్బా, న వాతి సన్దేహనివత్తనత్థం వుత్తం.
కలలలేపోతి కేనచి సిలేసేన కతలేపో, సేతరత్తాదివణ్ణకరణత్థం కతతమ్బమత్తికాదికలలలేపో వా. తేనాహ ‘‘అలేపో ఏవా’’తి. తేన తళాకాదీసు ఘనేన కలలేన కతబహలలేపో మత్తికాలేపనే ఏవ పవిసతి లేపవోహారగమనతోతి దస్సేతి. పిట్ఠసఙ్ఘాటో నామ ద్వారబాహసఙ్ఖాతో చతురస్సదారుసఙ్ఘాటో, యత్థ సఉత్తరపాసం కవాటం అపస్సాయ ద్వారం పిదహన్తి.
ఓలోకేత్వాపీతి అపలోకేత్వాపి, అపలోకనకమ్మవసేనాపీతి అత్థో, అపసద్దస్సాపి ఓఆదేసో కతోతి దట్ఠబ్బో.
౩౫౩. నిబద్ధగోచరట్ఠానమ్పీతి ఏత్థ గోచరాయ పక్కమన్తానం హత్థీనం నిబద్ధగమనమగ్గోపి సఙ్గయ్హతి. ఏతేసన్తి సీహాదీనం. గోచరభూమీతి ఆమిసగ్గహణట్ఠానం. న గహితాతి పటిక్ఖిపితబ్బభావేన న గహితా, న వారితాతి అత్థో. సీహాదీనఞ్హి గోచరగ్గహణట్ఠానం హత్థీనం వియ నిబద్ధం న హోతి, యత్థ పన గోమహింసాదిపాణకా సన్తి, దూరమ్పి తం ఠానం సీఘం గన్త్వా గోచరం గణ్హన్తి. తస్మా తేసం తం న వారితం, నిబద్ధగమనమగ్గోవ వారితో ఆసయతో గమనమగ్గస్స నిబద్ధత్తా. అఞ్ఞేసమ్పి వాళానన్తి అరఞ్ఞమహింసాదీనం. ఆరోగ్యత్థాయాతి నిరుపద్దవాయ. సేసానీతి పుబ్బణ్ణనిస్సితాదీని సోళస. తాని చ జనసమ్మద్దమహాసమ్మద్దకుటివిలోపసరీరపీళాదిఉపద్దవేహి సఉపద్దవానీతి వేదితబ్బాని. అభిహనన్తి ఏత్థాతి అబ్భాఘాతం. ‘‘వేరిఘర’’న్తి వుత్తమేవత్థం విభావేతుం ‘‘చోరానం మారణత్థాయ కత’’న్తి వుత్తం.
ధమ్మగన్ధికాతి ధమ్మేన దణ్డనీతియా హత్థపాదాదిచ్ఛిన్దనగన్ధికా. గన్ధికాతి చ యస్స ఉపరి హత్థాదిం ఠపేత్వా ఛిన్దన్తి, తాదిసం దారుఖణ్డఫలకాతి వుచ్చతి, తేన చ ఉపలక్ఖితం ఠానం. పాళియం రచ్ఛానిస్సితన్తి రథికానిస్సితం. చచ్చరనిస్సితన్తి చతున్నం రథికానం సన్ధినిస్సితం. సకటేనాతి ఇట్ఠకసుధాదిభణ్డాహరణసకటేన.
పాచినన్తి సేనాసనస్స భూమితో పట్ఠాయ యావ తలావసానం చినితబ్బవత్థుకం అధిట్ఠానం, యస్స ఉపరి భిత్తిథమ్భాదీని చ పతిట్ఠపేన్తి. తేనాహ ‘‘తతో పట్ఠాయా’’తిఆది. కిఞ్చాపి ఇధ పుబ్బపయోగసహపయోగానం అదిన్నాదానే వియ విసేసో నత్థి, తథాపి తేసం విభాగేన దస్సనం భిన్దిత్వా వా పున కాతబ్బాతి ఏత్థ కుటియా భేదేన పరిచ్ఛేదదస్సనత్థం కతం. తదత్థాయాతి తచ్ఛనత్థాయ. ఏవం కతన్తి అదేసితవత్థుకం పమాణాతిక్కన్తం వా కతం. పణ్ణసాలన్తి పణ్ణకుటియా తిణపణ్ణచుణ్ణస్స అపరిపతనత్థాయ అన్తో చ బహి చ లిమ్పన్తి, తం సన్ధాయేతం వుత్తం. తేనేవ వక్ఖతి ‘‘పణ్ణసాలం లిమ్పతీ’’తి.
అన్తోలేపేనేవ నిట్ఠాపేతుకామం సన్ధాయ ‘‘అన్తోలేపే వా’’తిఆది వుత్తం. బహిలేపే వాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. తస్మిన్తి ద్వారబన్ధే వా వాతపానే వా ఠపితేతి యోజేతబ్బం. తస్సోకాసన్తి తస్స ద్వారబన్ధాదిస్స ఓకాసభూతం ఛిద్దం. పున వడ్ఢేత్వాతి పుబ్బే ఠపితోకాసం ఖుద్దకం చే, తం ద్వారవాతపానచ్ఛిద్దభేదనేన పున వడ్ఢేత్వా. ఠపితేతి ద్వారబన్ధే వా గవక్ఖసఙ్ఘాటే వా ఆనేత్వా తస్మిం వడ్ఢితే వా అవడ్ఢితే వా ఛిద్దే పతిట్ఠాపితే. లేపో న ఘటీయతీతి సమన్తతో దిన్నో లేపో తథా ఠపితేన ద్వారబన్ధనేన వా వాతపానేన వా సద్ధిం న ఘటీయతి, ఏకాబద్ధం న హోతీతి వుత్తం హోతి. తన్తి ద్వారబన్ధం వా వాతపానం వా. పఠమమేవ సఙ్ఘాదిసేసోతి తేసం సమన్తతో పుబ్బేవ లేపస్స ఘటేత్వా నిట్ఠాపితత్తా ద్వారబన్ధవాతపానానం ఠపనతో పుబ్బే ఏవ సఙ్ఘాదిసేసో.
లేపఘటనేనేవాతి ఇట్ఠకాహి కతవాతపానాదీని వినా సమన్తా లేపఘటనేనేవ ఆపత్తి వాతపానాదీనం అలేపోకాసత్తా, ఇట్ఠకాహి కతత్తా వా, వాతపానాదీసుపి లేపస్స భిత్తిలేపేన సద్ధిం ఘటనేనేవాతిపి అత్థం వదన్తి. తత్థాతి పణ్ణసాలాయం. ఆలోకత్థాయ అట్ఠఙ్గులమత్తం ఠపేత్వా లిమ్పతీతి దారుకుట్టస్స దారూనమన్తరా అట్ఠఙ్గులమత్తం వివరం యావ లిమ్పతి, తావ ఆలోకత్థాయ ఠపేత్వా అవసేసం సకుట్టచ్ఛదనం లిమ్పతి, పచ్ఛా ఏతం వివరం లిమ్పిస్సామీతి ఏవం ఠపనే అనాపత్తీతి అధిప్పాయో. సచే పన ఏవం అకత్వా సబ్బదాపి ఆలోకత్థాయ వాతపానవసేన ఠపేతి, వాతపానద్వారసఙ్ఘాటే ఘటితే లేపో చ ఘటీయతి, పఠమమేవ సఙ్ఘాదిసేసోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సచే’’తిఆది. మత్తికాకుట్టమేవ మత్తికాలేపసఙ్ఖ్యం గచ్ఛతీతి ఆహ ‘‘సచే మత్తికాయ కుట్టం కరోతి, ఛదనలేపేన సద్ధిం ఘటనే ఆపత్తీ’’తి. ఉభిన్నం అనాపత్తీతి పురిమస్స లేపస్స అఘటితత్తా దుతియస్స అత్తుద్దేసికతాయ అసమ్భవతో.
౩౫౪. ఆపత్తిభేదదస్సనత్థన్తి తత్థ ‘‘సారమ్భే చ అపరిక్కమనే చ దుక్కటం అదేసితవత్థుకతాయ, పమాణాతిక్కన్తతాయ చ సఙ్ఘాదిసేసో’’తి ఏవం ఆపత్తియేవ విభాగదస్సనత్థం.
౩౬౧. అనిట్ఠితే కుటికమ్మేతి లేపపరియోసానే కుటికమ్మే ఏకపిణ్డమత్తేనపి అనిట్ఠితే. ‘‘అఞ్ఞస్స పుగ్గలస్స వా’’తి ఇదం మూలట్ఠస్స అనాపత్తిదస్సనత్థం వుత్తం. యేన పన లద్ధం, తస్సాపి తం నిట్ఠాపేన్తస్స ‘‘పరేహి విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి సఙ్ఘాదిసేసస్సా’’తిఆదివచనతో (పారా. ౩౬౩) ఆపత్తియేవ. పుబ్బే కతకమ్మమ్పి లద్ధకాలతో పట్ఠాయ అత్తనో అత్థాయేవ కతం నామ హోతి, తస్మా తేనాపి సఙ్ఘస్స వా సామణేరాదీనం వా దత్వా నిట్ఠాపేతబ్బం. ‘‘అఞ్ఞస్స వా’’తి ఇదం అనుపసమ్పన్నంయేవ సన్ధాయ వుత్తన్తి గహేతబ్బం, కేచి పన ‘‘పరతో లద్ధాయ కుటియా నిట్ఠాపనే అనాపత్తిఆదితో పట్ఠాయ అత్తనో అత్థాయ అకతత్తా’’తి వదన్తి. అపచినితబ్బాతి యావ పాచినా విద్ధంసేతబ్బా. భూమిసమం కత్వాతి పాచినతలావసానం కత్వా.
౩౬౪. లేణన్తి పబ్బతలేణం. న హేత్థ లేపో ఘటీయతీతి ఛదనలేపస్స అభావతో వుత్తం, విసుం ఏవ వా అనుఞ్ఞాతత్తా. సచే లేణస్స అన్తో ఉపరిభాగే చిత్తకమ్మాదికరణత్థం లేపం దేన్తి, ఉల్లిత్తకుటిసఙ్ఖ్యం న గచ్ఛతి, వట్టతి ఏవ. ఇట్ఠకాదీహి కతం చతురస్సకూటాగారసణ్ఠానం ఏకకణ్ణికాబద్ధం నాతిఉచ్చం పటిస్సయవిసేసం ‘‘గుహా’’తి వదన్తి, తాదిసం మహన్తమ్పి ఉల్లిత్తావలిత్తం కరోన్తస్స అనాపత్తి. భూమిగుహన్తి ఉమఙ్గగుహం.
అట్ఠకథాసూతి కుక్కుటచ్ఛికగేహన్తిఆదీసు అట్ఠకథాసు తిణకుటికా కుక్కుటచ్ఛికగేహన్తి వత్వా పున తం వివరన్తేహి అట్ఠకథాచరియేహి ఛదనం దణ్డకేహి…పే… వుత్తాతి యోజనా దట్ఠబ్బా. తత్థ దణ్డకేహి జాలబద్ధం కత్వాతి దీఘతో, తిరియతో చ ఠపేత్వా వల్లియాదీహి బద్ధదణ్డకేహి జాలం వియ కత్వా. సో చాతి ఉల్లిత్తాదిభావో. ఛదనమేవ సన్ధాయ వుత్తోతి ఛదనస్స అన్తో చ బహి చ లిమ్పనమేవ సన్ధాయ వుత్తో. మత్తికాకుట్టే భిత్తిలేపం వినాపి భిత్తియా సద్ధిం ఛదనలేపస్స ఘటనమత్తేనాపి ఆపత్తిసమ్భవతో ఛదనలేపోవ పధానన్తి వేదితబ్బం. కిఞ్చాపి ఏవం, అథ ఖో ‘‘ఉపచికామోచనత్థమేవ హేట్ఠా పాసాణకుట్టం కత్వా తం అలిమ్పిత్వా ఉపరి లిమ్పతి, లేపో న ఘటీయతి నామ, అనాపత్తియేవా’’తిఆదివచనతో పన ఛదనలేపఘటనత్థం సకలాయపి భిత్తియా లేపో అవస్సం ఇచ్ఛితబ్బోవ తస్సా ఏకదేసస్స అలేపేపి ఛదనలేపస్స అఘటనతో. తేనాహ ‘‘లేపో న ఘటీయతీ’’తి. ఏత్థాతి తిణకుటికాయం. న కేవలఞ్చ తిణకుటికాయం ఏవ, లేణగుహాదీసుపి సారమ్భాపరిక్కమనపచ్చయాపి అనాపత్తి ఏవ, ఇమినా పన నయేన అఞ్ఞస్సత్థాయ కుటిం కరోన్తస్సాపి సారమ్భాదిపచ్చయాపి అనాపత్తిభావో అత్థతో దస్సితో ఏవ హోతీతి.
తత్థ పాళివిరోధం పరిహరితుం ‘‘యం పనా’’తిఆది వుత్తం. అయఞ్హేత్థ అధిప్పాయో – అఞ్ఞస్స ఉపజ్ఝాయాదినో అత్థాయ కరోన్తస్స సారమ్భాదిపచ్చయాపి అనాపత్తి ఏవ, యం పన పాళియం ‘‘ఆపత్తికారుకానం తిణ్ణం దుక్కటాన’’న్తిఆదివచనం, తం అఞ్ఞస్సత్థాయ కరోన్తస్స, న సారమ్భాదిపచ్చయా ఆపత్తిదస్సనత్థం వుత్తం, కిఞ్చరహి యథాసమాదిట్ఠాయ కుటియా అకరణపచ్చయా ఆపత్తిదస్సనత్థన్తి. తత్థ యథాసమాదిట్ఠాయాతి ‘‘భిక్ఖు సమాదిసిత్వా పక్కమతి, ‘కుటిం మే కరోథా’తి సమాదిసతి చ, దేసితవత్థుకా చ హోతు అనారమ్భా చ సపరిక్కమనా చా’’తి ఏవం కారాపకేన ఆణత్తిక్కమం ముఞ్చిత్వా కరణపచ్చయాతి అధిప్పాయో. కత్థచి పన పోత్థకే ‘‘కుటిలక్ఖణప్పత్తమ్పి కుటిం అఞ్ఞస్స…పే… కరోన్తస్స అనాపత్తీ’’తి ఇమస్స పాఠస్స అనన్తరం ‘‘యం పన ఆపత్తి కారుకాన’’న్తిఆదిపాఠో దిస్సతి, సోవ యుత్తతరో. ఏవఞ్హి సతి తత్థ అధిప్పాయో పాకటో హోతి.
అనాపత్తీతి వత్వాతి వాసాగారత్థాయ ఏవ అనియమితత్తా అనాపత్తీతి వత్వా. అదేసాపేత్వా కరోతోతి పమాణయుత్తమ్పి కరోతో. అచిత్తకన్తి పణ్ణత్తిఅజాననచిత్తేన అచిత్తకం. ఉల్లిత్తాదీనం అఞ్ఞతరతా, హేట్ఠిమప్పమాణసమ్భవో, అదేసితవత్థుకతా, పమాణాతిక్కన్తతా, అత్తుద్దేసికతా, వాసాగారతా, లేపఘటనాతి సత్త వా పమాణయుత్తఙ్గాదీసు ఛ వా అఙ్గాని.
కుటికారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.