౧. పఠమసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౮౩౯. ‘‘దివాపి అన్ధకారం అత్థి, తప్పటిసేధనత్థం ‘రత్తన్ధకారే’తి వుత్త’’న్తి వదన్తి పోరాణా. సన్తిట్ఠేయ్యాతి ఏత్థ ఠానాపదేసేన చతుబ్బిధోపి ఇరియాపథో సఙ్గహితో, తస్మా పురిసస్స హత్థపాసే తేన సద్ధిం చఙ్కమనాదిం కరోన్తియా పాచిత్తియమేవ. ‘‘సల్లపేయ్య వా’’తి కేవలం నిదానవసేన వుత్తం విసేసాభావతో. ‘‘సల్లపేయ్యవాతి పురిసస్స హత్థపాసే ఠితా సల్లపతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’’తి హి వుత్తం, తం న యుత్తన్తి ఏకే. కస్మా? యస్మా తస్స పురిసస్స హత్థపాసే ఠితేనేవ ఏకం పాచిత్తియం. సల్లపనేనపి అపరమ్పి ఏకం ఆపజ్జతీతి నాపజ్జతి, కథం పఞ్ఞాయతీతి? అఙ్గవసేన. ఇమస్స హి రత్తన్ధకారతా, పురిసస్స హత్థపాసే ఠానం వా సల్లపనం వా, సహాయాభావో, రహోపేక్ఖతాతి ఇమాని చత్తారి అఙ్గాని వుత్తాని. తత్థ యది ఠానపచ్చయా ఏకా ఆపత్తి విసుం సియా, తస్సా చత్తారి అఙ్గాని సియుం. యది సల్లపనపచ్చయా ఏకా, తస్సాపి పఞ్చ అఙ్గాని సియుం. తస్మా మాతికాట్ఠకథాయం ‘‘చత్తారి వా పఞ్చ వా అఙ్గానీ’’తి వత్తబ్బం సియా, న చ వుత్తం, తస్మా సల్లపనపచ్చయా విసుం నత్థీతి. అత్థియేవ, మాతికాట్ఠకథావచనఞ్చ తదత్థమేవాతి ఏకే. కథం? సహుప్పత్తితో ద్విన్నం ఆపత్తీనం. కిం వుత్తం హోతి? సల్లపనే సతి ఠానపచ్చయా ఆపజ్జితబ్బం చతురఙ్గికం, సల్లపనపచ్చయా ఆపజ్జితబ్బం చతురఙ్గికన్తి ద్వే పాచిత్తియాని సహుప్పన్నాని ఏకతో ఆపజ్జన్తీతి. ఇదం అయుత్తం పాళివిరోధతో. పాళియఞ్హి ‘‘సల్లపేయ్య వాతి పురిసస్స హత్థపాసే ఠితా సల్లపతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’’తి వుత్తం. యది ద్వే సియుం, ‘‘ఆపత్తి ద్విన్నం పాచిత్తియాన’’న్తి న వత్తబ్బతా సియాతి. అయం నయో దుతియాదీసుపి యథాయోగం వేదితబ్బో. ఏత్థ దుతియేనాపి సద్ధిం యది భిక్ఖునియా రహోపేక్ఖతా అత్థి, సో చే పురిసో, న దుతియో, పురిసగణనాయ ఆపత్తియో. అథ దుతియా భిక్ఖునీ హోతి, తస్సా చ తేన పురిసేన సద్ధిం రహోపేక్ఖతా అత్థి, సా చ భిక్ఖునీ న దుతియా హోతి. ఉభిన్నమ్పి ఆపజ్జతీతి ఏకే, విచారేత్వా పన గహేతబ్బం. పోరాణగణ్ఠిపదే పన వుత్తం ‘‘హత్థపాసే ఠానేన దుక్కట’’న్తి, తం పాళియా విరుజ్ఝతి. ‘‘పురిసస్స హత్థపాసే తిట్ఠతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’’తి హి పాళి, కింబహునా. చతుత్థసిక్ఖాపదే మాతికాట్ఠకథాయం (కఙ్ఖా. అట్ఠ. దుతియికఉయ్యోజనసిక్ఖాపదవణ్ణనా) ‘‘సన్తిట్ఠనాదీసు తీణి పాచిత్తియానీ’’తిఆదివచనతో వత్థుగణనాయ ఆపత్తి వేదితబ్బా. ‘‘అఙ్గాని చేత్థ చత్తారి పఞ్చ వా’’తి వత్తబ్బన్తి సన్నిట్ఠానం.

పఠమసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.