౩. తతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౮౭. భద్దాకాపిలానీ మహాకస్సపస్స పురాణదుతియా కిర. ఞాతీనం కులం యస్మిం గామకే, తదేతం గామకం ఞాతికులం, కులసన్నిహితం గామకం అగమాసీతి అత్థో. ‘‘అజం గామం నేతీ’’తిఆదీసు వియ వా ద్వికమ్మికం కత్వా గామకం అగమాసి ఞాతికులం అగమాసీతిపి యుజ్జతి.

౬౯౨. ‘‘అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం అతిక్కామేన్తియా’’తి వచనేనపి ఏవం వేదితబ్బం – వికాలగామప్పవేసనే ద్విన్నం లేడ్డుపాతానంయేవ వసేన ఉపచారో పరిచ్ఛిన్దితబ్బో, ఇతరథా యథా ఏత్థ పరిక్ఖేపారహట్ఠానం పరిక్ఖేపం వియ కత్వా ‘‘అతిక్కామేన్తియా’’తి వుత్తం, ఏవం తత్థాపి ‘‘అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం అతిక్కమన్తస్సా’’తి వదేయ్య. యస్మా పన తత్థ పరిక్ఖేపారహట్ఠానతో ఉత్తరి ఏకో లేడ్డుపాతో ఉపచారోతి అధిప్పేతో, తస్మా తదత్థదీపనత్థం ‘‘అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తస్సా’’తి వుత్తం. యం పన అన్ధకట్ఠకథాయం ‘‘పరిక్ఖేపారహట్ఠానంయేవ ‘ఉపచార’న్తి సల్లక్ఖేత్వా పరిక్ఖేపపరిక్ఖేపారహట్ఠానానం నిన్నానాకారణదీపనత్థం ‘ఉపచారం ఓక్కమన్తస్సా’తి వుత్తం పాళివిసేసమసల్లక్ఖేత్వావ అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం అతిక్కమన్తస్స ఇధ ఉపచారో పరిక్ఖేపో యథా భవేయ్య, తం ఉపచారం పఠమం పాదం అతిక్కమన్తస్స ఆపత్తి దుక్కటస్స. దుతియం పాదం అతిక్కమన్తస్స ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’’తి వుత్తం, తం న గహేతబ్బమేవ పాళియా విసేససబ్భావతోతి. ‘‘అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తియాతిపి ఏకచ్చేసు దిస్సతి, తం న గహేతబ్బన్తి అపరే’’తి వుత్తం. తత్థ ‘‘పాళివిసేసమసల్లక్ఖేత్వా’’తి దువుత్తం, కస్మా? వికాలగామప్పవేసనసిక్ఖాపదేపి కత్థచి ‘‘ఉపచారం అతిక్కమన్తస్సా’’తి పాఠో దిస్సతీతి, సో అన్ధకట్ఠకథాపాఠతో గహితోతి ఆచరియో. అపరిక్ఖిత్తస్స ఉపచారోక్కమనమేవ పాఠో యుజ్జతి, న అతిక్కమనం. కస్మా? బహూసు ఠానేసు పాళియా అట్ఠకథాహి విరుజ్ఝనతో, ఇమస్మిం వాపి సిక్ఖాపదే విరుజ్ఝతి. కథం? గణమ్హా ఓహీయమానాయ అరఞ్ఞే ఆపత్తి హోతి, న గామే. అథ చ పన నిదస్సనమ్పి ‘‘సిక్ఖాపదా బుద్ధవరేనా’’తి (పరి. ౪౭౯) గాథా దస్సితా, తస్మా ఉపచారోక్కమనపరియాపన్ననదిం అతిక్కామేన్తియా హోతి. కిఞ్చ భియ్యో ‘‘గచ్ఛన్తస్స చతస్సో ఆపత్తియో, ఠితస్స చాపి తత్తకాతిఆదీనం (పరి. ౪౭౫) పరివారగాథానం అట్ఠకథాహి ఉపచారోక్కమనమేవ పాఠోతి నిట్ఠం గన్తబ్బ’’న్తి చ వుత్తం, సుట్ఠు సల్లక్ఖేత్వా కథేతబ్బం.

‘‘పదసా గమనమేవ హి ఇధాధిప్పేతం, తేనేవ పఠమం పాదం అతిక్కామేన్తియాతిఆదిమాహా’’తి ఏత్థ వికాలగామప్పవేసనసిక్ఖాపదాదీసు తదభావా యానేన వా ఇద్ధియా వా పవిసతో, అద్ధానం గచ్ఛతో చ ఆపత్తీతి దీపేతి. తత్థ అసారుప్పత్తా ఆపత్తిమోక్ఖో నత్థీతి ఏకే, విచారేత్వా గహేతబ్బం. భిక్ఖునీవిహారభూమి ‘‘గామన్తర’’న్తి న వుచ్చతి గామన్తరపరియాపన్నాయపి కప్పియభూమిత్తా. ‘‘పరతో ‘సచే భిక్ఖునీసు మహాబోధియఙ్గణం పవిసన్తీసు ఏకా బహి తిట్ఠతి, తస్సా ఆపత్తీ’తిఆదివచనతో భిక్ఖువిహారో న కప్పియభూమీతి సిద్ధం, తస్మా కఞ్చినగరే ఖన్ధధమ్మవిహారో వియ, కావీరపట్టనే సారీధమ్మవిహారో వియ చ అఞ్ఞోపి సో విహారో, తస్మా సీమబద్ధసుఖత్థం గామన్తరభావే నిరన్తరా అధిట్ఠానత్థం పవిసన్తియా, నిక్ఖమన్తియాపి గామన్తరాపత్తి హోతీతి అపరే’’తి వుత్తం. చతుగామసాధారణత్తాతి ఏత్థ ఏవంవిధే విహారే సీమం బన్ధన్తేహి చత్తారోపి తే గామా సోధేతబ్బాతి వేదితబ్బా. సంవిదహిత్వా భిక్ఖునియా వా మాతుగామేన వా థేయ్యసత్థేన వా సద్ధిం తం విహారం ఓక్కమన్తియా చతస్సో ఆపత్తియో ఏకతోవ హోన్తి. ‘‘గామన్తరే గామన్తరే ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’’తి వుత్తాతి ఏకే.

దుతియపాదుద్ధారే సఙ్ఘాదిసేసోతి ఏత్థ సచే దుతియో పాదుద్ధారో కప్పియభూమియం హోతి, న సఙ్ఘాదిసేసో, అకప్పియభూమియం ఏవ సఙ్ఘాదిసేసో. ‘‘ఉభయతీరేసు విచరన్తి, వట్టతీతి దస్సనూపచారస్సేత్థ సమ్భవా’’తి లిఖితం, తం యుత్తం. సవనూపచారో హేత్థ నదీపారే, గామన్తరే వా అప్పమాణన్తి. అన్ధకట్ఠకథాయం పన ‘‘పరతీరతో నదిం ఓతరిత్వా దస్సనూపచారతో దారూని, పణ్ణానివా మగ్గిత్వా ఆనేతి, అనాపత్తి. తిచీవరాని పరతీరే ఓతాపేతి, అనాపత్తీ’’తి వుత్తం. ‘‘ఓరిమతీరమేవ ఆగచ్ఛతి, ఆపత్తీ’’తి అతిక్కమితుకామతాయ పవిట్ఠత్తా వుత్తం. ‘‘న్హాయనాదికిచ్చేన పవిట్ఠానం కత్థేవాలయసమ్భవా వట్టతీ’’తి వుత్తం. గామన్తరే పమాణన్తి అట్ఠకథాయం పరతీరతో నదిం ఓతరిత్వా దస్సనూపచారతో దారూని పణ్ణాని సకగామతో థోకమ్పి తరణవారేన న వట్టతి కిర నిక్ఖమిత్వా పవిసితుం.

అగామకే అరఞ్ఞేతి అగామలక్ఖణే అరఞ్ఞేతి అత్థో. ఇమినా ఆపత్తిఖేత్తం దస్సితం. యస్మా ఇదం ఆపత్తిఖేత్తం, తస్మా యా భిక్ఖునుపస్సయతో గామస్స ఇన్దఖీలం అతిక్కమతి, సా అసన్తే గామే గణమ్హా ఓహీయనాపత్తిం ఆపజ్జతి. దస్సనసవనూపచారాభావేపి పగేవ గామే ఇన్దఖీలాతిక్కమనక్ఖణేయేవ ఆపజ్జతి. సచే తత్థ ఏకా భిక్ఖునీ అత్థి, తస్సా దస్సనసవనూపచారాతిక్కమనక్ఖణే ఆపజ్జతి, అరఞ్ఞమగ్గగమనకాలే ఏవాయం విధీతి న గహేతబ్బం. గామతో పన నిక్ఖమన్తీ ఇతో పట్ఠాయ ఆపజ్జతీతి దస్సనత్థం ‘‘అగామకం అరఞ్ఞ’’న్తి వుత్తం. వుత్తఞ్హేతం ‘‘ఆరాధికా చ హోన్తి సఙ్గాహికా లజ్జినియో, తా కోపేత్వా అఞ్ఞత్థ న గన్తబ్బం. గచ్ఛతి చే, గామన్తరనదీపారరత్తివిప్పవాసగణమ్హా ఓహీయనాపత్తీహి న ముచ్చతీ’’తిఆది. తత్థ ‘‘గణమ్హా ఓహీయనాపత్తి సకింయేవాపజ్జతి. ఇతరా గామే గామే పారే పారే అరుణే అరుణే చాతి వేదితబ్బ’’న్తి వుత్తం. తత్థ ‘‘వుత్తఞ్హేత’’న్తిఆదీని అసాధకాని యథాసమ్భవం గహేతబ్బత్తా. ‘‘మహాబోధియఙ్గణన్తిఆది ఏవం గామస్స ఆసన్నట్ఠానేపి ఇమం ఆపత్తిం ఆపజ్జతీతి దస్సనత్థం వుత్త’’న్తి లిఖితం.

తతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.