౧. పఠమపారాజికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౫౬-౭. తత్థ తత్థ ఠానుప్పత్తికపఞ్ఞా వీమంసా. పదపటిపాటియా ఏవాతి మాతికాపదపటిపాటియా ఏవ. ‘‘వుత్తన్తి సఙ్గీతికానం ఉపసఙ్కప్పనానం విభాజనం వుత్త’’న్తి లిఖితం.

౬౫౮. ‘‘ఏహిభిక్ఖునీతి భిక్ఖునీ, తీహి సరణగమనేహి ఉపసమ్పన్నాతి భిక్ఖునీ’’తి ఇదం పన దేసనావిలాసవసేన వుత్తన్తి ఏకే. అఞ్ఞబుద్ధకాలే అత్థీతి ఏకే, తం న యుత్తం వియ దిస్సతి అమ్హాకమ్పి బుద్ధకాలే సమ్భవప్పసఙ్గతో, ఏహిభిక్ఖునియా పటిసేధఛాయాదిస్సనతో చ. యథాహ ధమ్మపదే విసాఖావత్థుస్మిం (ధ. ప. అట్ఠ. ౧. విసాఖావత్థు) ‘‘తస్స చీవరదానస్స నిస్సన్దేన ఇమం మహాలతాపసాధనం లభి. ఇత్థీనఞ్హి చీవరదానం మహాలతాపసాధనభణ్డేన మత్థకం పప్పోతి, పురిసానం ఇద్ధిమయపత్తచీవరేనా’’తి. తీహి సరణగమనేహి ఉపసమ్పన్నాయ పన భిక్ఖునియా సమ్భవో అఞ్ఞబుద్ధకాలే కదాచి సియా, నత్థేవ అమ్హాకం బుద్ధకాలే. దేసనావిలాసేన పన భిక్ఖుదేసనాక్కమేనేవ భిక్ఖునినిద్దేసో వుత్తో, తేనేవ భిక్ఖుసఙ్ఘవసేన ఏకతోఉపసమ్పన్నా భిక్ఖునియో విజ్జమానాపి తత్థ న వుత్తా. తాసం అత్థితా ఇమాయ పరివారకథాయ వేదితబ్బా –

‘‘ఉభో ఏకతో ఉపసమ్పన్నా,

ఉభిన్నం హత్థతో చీవరం పటిగ్గణ్హేయ్య;

సియా ఆపత్తియో నానా,

పఞ్హా మేసా కుసలేహి చిన్తితా’’తి. (పరి. ౪౭౯);

అథ వా పుథుజ్జనకాలే ఏహిభిక్ఖుసరణగమనేన ఉపసమ్పన్నోవ ఇత్థిలిఙ్గపాతుభావేన భిక్ఖునిభావే ఠితా పురిసూపసమ్పన్నం ఉపాదాయ ‘‘ఏహిభిక్ఖునీ’’తి, ‘‘తీహి సరణగమనేహి ఉపసమ్పన్నా భిక్ఖునీ’’తి చ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి. నో చే, తం వచనం విరుజ్ఝేయ్యాతి ఏకే, విచారేత్వా గహేతబ్బం. ‘‘విఞ్ఞూ పటిబలో’’తి ద్విన్నం అవస్సవభావస్స ఇజ్ఝనతో వుత్తం. ఏత్థ యస్మా యం కిఞ్చి ఆమిసం పటిగ్గణ్హన్తీనం అగ్గహత్థా పురిసానం హత్థేహి కదాచి మిస్సీభావం గచ్ఛన్తి, వన్దన్తానం వా పురిసానం సిరాని అగ్గపాదేహి మిస్సితాని కదాచి హోన్తి, కేసచ్ఛేదనకాలే వా సిరం పురిసానం హత్థేహి మిస్సితం హోతి, చిత్తం నామేతం అతిరద్ధగవేసి, దురక్ఖియం వా, తస్మా ‘‘మా అతిలహుం పారాజికాపత్తి భిక్ఖునీనం హోతూ’’తి బుద్ధా భగవన్తో కారుఞ్ఞేన పారాజికక్ఖేత్తపరిచ్ఛేదం, థుల్లచ్చయక్ఖేత్తపరిచ్ఛేదఞ్చ విసుం విసుం దేసేసున్తి వేదితబ్బం.

౬౫౯. తబ్బహులనయేన సా వుత్తాతి ఏత్థ అయమనుగణ్ఠిపదక్కమో – యేభుయ్యేన కిరియసముట్ఠానత్తా ‘‘కిరియసముట్ఠాన’’న్తి వుత్తం. ‘‘కాయసంసగ్గం సమాపజ్జేయ్యా’’తి అవత్వా పన ‘‘సాదియేయ్యా’’తి వుత్తత్తా అకిరియతోపి సముట్ఠాతీతి వేదితబ్బం. యథా చేత్థ, ఏవం హేట్ఠా ‘‘మనుస్సిత్థియా తయో మగ్గే మేథునం ధమ్మం పటిసేవన్తస్స ఆపత్తి పారాజికస్సా’’తిఆదినా నయేన కిరియసముట్ఠానతం వత్వా తదనన్తరం ‘‘భిక్ఖుపచ్చత్థికా…పే… సో చే పవేసనం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్సా’’తిఆదినా (పారా. ౫౬) నయేన అకిరియసముట్ఠానతాయపి వుత్తత్తా పఠమపారాజికస్సాపి తబ్బహులనయేనేవ కిరియసముట్ఠానతా వేదితబ్బా. న హి పవేసనసాదియనాదిమ్హి కిరియసముట్ఠానతా దిస్సతి. అఙ్గజాతచలనఞ్చేత్థ న సారతో దట్ఠబ్బం ‘‘సో చే పవేసనం న సాదియతి, పవిట్ఠం న సాదియతి, ఠితం న సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్సా’’తి (పారా. ౫౮) ఏత్థ ఠిత న సాదియనే పకతియాపి పరిపుణ్ణచలనత్తా. సాదియనపచ్చయా హి సేవనచలనఞ్చేత్థ న దిస్సతేవాతి తబ్బహులనయేనేవ కిరియసముట్ఠానతా గహేతబ్బా. తత్థ తత్థ అట్ఠకథాసు కస్మా తబ్బహులనయో అవుత్తోతి చే? ‘‘యో పన భిక్ఖు మేథునం ధమ్మం పటిసేవేయ్యా’’తి (పారా. ౩౯, ౪౨) మాతికాయం కిరియసముట్ఠానస్స సరూపేన వుత్తత్తా తదనురూపవసేన విభఙ్గనయమనోలోకేత్వా ‘‘కిరియసముట్ఠాన’’మిచ్చేవ వుత్తం. యథా చేతేసు తబ్బహులనయేన కిరియసముట్ఠానతా వుత్తా, తథా సురాదీనం అకుసలేనేవ పాతబ్బతా, న ఇతరథా ‘‘యం అకుసలేనేవ ఆపజ్జతి, అయం లోకవజ్జా, సేసా పణ్ణత్తివజ్జా’’తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. పఠమపారాజికవణ్ణనా) వుత్తే లోకవజ్జపణ్ణత్తివజ్జానం నియమనలక్ఖణసిద్ధి హోతి, తథా తం అవత్వా ‘‘యస్సా సచిత్తకపక్ఖే చిత్తం అకుసలమేవ హోతి, అయం లోకవజ్జా. సేసా పణ్ణత్తివజ్జా’’తి వుత్తే లోకవజ్జవచనం నిరత్థకం సియా వత్థుఅజాననపక్ఖేపి అకుసలేనేవ పాతబ్బత్తా. యస్మా తత్థ సురాపానవీతిక్కమస్స అకుసలచిత్తుప్పాదో నత్థి, తస్మా ఖన్ధకట్ఠకథాయం (మహావ. అట్ఠ. ౧౦౮) ‘‘మజ్జపానే పన భిక్ఖునో అజానిత్వాపి బీజతో పట్ఠాయ మజ్జం పివన్తస్స పాచిత్తియం, సామణేరో జానిత్వా పివన్తో సీలభేదం ఆపజ్జతి, న అజానిత్వా’’తి వుత్తం, న వుత్తం ‘‘వత్థుఅజాననపక్ఖే పాణాతిపాతాదీనం సిద్ధికరఅకుసలచిత్తుప్పాదసదిసే చిత్తుప్పాదే సతిపి సామణేరో సీలభేదం నాపజ్జతీ’’తి. అభినివేసవచనం పాణాతిపాతాదీహి సమానజాతికత్తా సామణేరానం సురాపానస్స. ‘‘సురాదయో పనిమే’’తి వత్థుం జానిత్వా పాతబ్బతాదివసేన వీతిక్కమన్తస్స అకుసలస్స అసమ్భవో నత్థి. తేన వుత్తం ‘‘యస్స సచిత్తకపక్ఖే’’తిఆది.

కిఞ్చేత్థ యుత్తివచనేన అరహన్తానం అప్పవిసనతో సచిత్తకాచిత్తకపక్ఖేసు అకుసలనియమోతి చే? న, ధమ్మతావసేన సేక్ఖానమ్పి అప్పవిసనతో. అచిత్తకపక్ఖే అకుసలనియమాభావదస్సనత్థం సుపన్తస్స ముఖే పక్ఖిత్తజలబిన్దుమివ సురాబిన్దుఆదయో ఉదాహరితబ్బాతి. తబ్బహులనయేన హి అత్థే గహితే పుబ్బేనాపరం అట్ఠకథాయ సమేతి. ‘‘సద్ధిం పాళియా అవిసేసత్థో పరతో ఆవి భవిస్సతీతి అపరే’’తి వుత్తం. ఇదమేత్థ విచారేతబ్బం. యది వత్థుజాననపక్ఖే వినా అకుసలేన మజ్జపానం సియా, కస్మా నాళిమజ్ఝం నాతిక్కమతి అరియానం పానకాదిసఞ్ఞీనన్తి? సీలభేదవత్థువీతిక్కమో వినాపి చిత్తేన అరియానం ధమ్మతావసేనేవ న సమ్భవతీతి చే, న, చక్ఖుపాలత్థేరవత్థు (ధ. ప. అట్ఠ. ౧.౧) ఆదివిరోధతోతి. అపిచ భిక్ఖునోపి సామణేరస్స వియ సురాపానం సచిత్తకమేవ కస్మా న జాతన్తి? అప్పతిరూపత్తాతి చే, సామణేరానమ్పి అప్పతిరూపమేవ. సహధమ్మికా ఏవ హి తే. మహాసావజ్జత్తాతి చే? సామణేరానమ్పి తాదిసమేవ. సామణేరానం సచిత్తకమేవ పారాజికం, ఇతరం దణ్డకమ్మవత్థూతి చే? భిక్ఖూనమ్పి మజ్జపానే నత్థి. ఏత్థ తికపాచిత్తియేన న భవితబ్బం. మజ్జే అమజ్జసఞ్ఞిస్స దుక్కటాపత్తి పఞ్ఞాపేతబ్బా సియా. భిక్ఖుస్స పాచిత్తియవత్థు సామణేరానం పారాజికం హోతి తిరచ్ఛానగతసామణేరానం వియాతి చే? అచిత్తకమ్పి మజ్జపానాదీనం సామణేరానం పారాజికం పఞ్ఞాపేతబ్బం సియా. నాచిత్తకం పారాజికం సమ్భవతీతి చే? న, పణ్ణత్తివజ్జమ్పి పారాజికం సమ్భవతీతి. నికాయన్తరపక్ఖే అయమేవ దోసో. అమ్హాకఞ్హి లోకవజ్జమేవ మజ్జపానన్తి. కస్మా పనేత్థ సురాపానమేవ ధమ్మతావసేన అరియా న కరోన్తీతి? న కేవలం సురాపానమేవ ధమ్మతావసేన అరియా న కరోన్తి, పాణేసుపి కోధవసేన పాణసఞ్ఞితాయ సీసచ్ఛేదనాదీని న కరోన్తి, సదారసఞ్ఞాయ పరదారం న వీతిక్కమన్తి, అనత్థభఞ్జకసఞ్ఞాయ అత్థభఞ్జకముసా న వదన్తి, సమ్మాదిట్ఠిసఞ్ఞాయ మిచ్ఛాదిట్ఠిం న పటిపజ్జన్తీతి వేదితబ్బా. ఆచరియాపి సురాపానే అకుసలనియమాభావమేవ వదన్తి, తస్మా ఏవ మాతికాట్ఠకథాయ గణ్ఠిపదే లోకవజ్జపణ్ణత్తివజ్జాధికారే ‘‘సచిత్తకపక్ఖేఅకుసలన్తి సురాపానాదిసఙ్గహత్థం, ఇతరథా యస్స అకుసలమేవాతి వదేయ్యా’’తి లిఖితం. కిరియసముట్ఠానతా పనస్స తబ్బహులనయమేవ, న పఠమపారాజికే. కథం? కాయసంసగ్గసిక్ఖాపదం పఠమపారాజికసముట్ఠానం. ఏత్థ భిక్ఖుస్స చ భిక్ఖునియా చ కాయసంసగ్గభావే సతి భిక్ఖునీ కాయఙ్గమచోపయమానాపి చిత్తేనేవ అధివాసేన్తీ ఆపజ్జతి, న ఏవం భిక్ఖు. భిక్ఖు పన చోపయమానోవ ఆపజ్జతి, ఏవమేవ పఠమపారాజికేపి చోపనే సతి ఏవ ఆపజ్జతి, నాసతి. పవేసనం సాదియతీతి ఏత్థ పవేసనసాదియనం నామ సేవనచిత్తస్సుప్పాదనన్తి, ఏవం సన్తేపి ‘‘వీమంసిత్వా గహేతబ్బ’’న్తి వుత్తం.

పఠమపారాజికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.