౯. ఛత్తుపాహనవగ్గవణ్ణనా

౧౧. ఏకాదసమాదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౨౧౪. ఉపచారం సన్ధాయ కథితన్తి ‘‘ద్వాదసహత్థం ఉపచారో’’తి లిఖితం.

౧౨౨౧. సుత్తన్తే ఓకాసం కారాపేత్వా వినయం వా అభిధమ్మం వా పుచ్ఛతీతి ఏత్థ చ తీణి పిటకాని అత్తనో అత్తనో నామేన వుత్తానీతి కత్వా అభిధమ్మో బుద్ధేన భాసితో ఏవాతి దీపితం హోతి.

౧౨౨౪-౫. థనో చ ఉదరో చ థనుదరా. ‘‘సంకచ్చికాయ పమాణం తిరియం దియడ్ఢహత్థా’’తి పోరాణగణ్ఠిపదే వుత్తం. ‘‘అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తియా’’తి బహూసు పోత్థకేసు, సఙ్ఘాదిసేసకణ్డే వియ ‘‘ఉపచారం అతిక్కమన్తియా’’తి పాఠో అప్పకేసు, సోవ పాఠో. అట్ఠకథాయం ‘‘పరిక్ఖేపం అతిక్కమన్తియాతి ఏకేన పాదేన అతిక్కన్తే దుక్కటం, దుతియేన పాచిత్తియం. ఉపచారేపి ఏసేవ నయో’’తి వచనమ్పి ‘‘ఉపచారం అతిక్కమన్తియా’’తి పాఠోతి దీపేతీతి నో తక్కోతి ఆచరియో.

ఏకాదసమాదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఛత్తుపాహనవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిగమనవణ్ణనా

గిరగ్గసమజ్జాదీని ‘‘అచిత్తకాని లోకవజ్జానీ’’తి వుత్తత్తా ‘‘నచ్చ’’న్తి వా ‘‘గన్ధో’’తి వా అజానిత్వాపి దస్సనేన, విలిమ్పనేన వా ఆపజ్జనతో వత్థుఅజాననచిత్తేన అచిత్తకాని. ‘‘నచ్చ’’న్తి వా ‘‘గన్ధో’’తి వా జానిత్వా పస్సన్తియా, విలిమ్పన్తియా చ అకుసలత్తా ఏవ లోకవజ్జాని. చోరివుట్ఠాపనాదీని ‘‘చోరీ’’తిఆదినా వత్థుం జానిత్వా కరణే ఏవ ఆపత్తిసబ్భావతో సచిత్తకాని. ఉపసమ్పదాదీనం ఏకన్తేన అకుసలచిత్తేనేవ అకత్తబ్బత్తా పణ్ణత్తివజ్జాని. ‘‘ఇధ సచిత్తకాచిత్తకతా పణ్ణత్తిజాననాజాననతాయ అగ్గహేత్వా వత్థుజాననాజాననతాయ గహేతబ్బా’’తి లిఖితం. అనుగణ్ఠిపదే పన ‘‘గిరగ్గసమజ్జాదీని ‘అచిత్తకాని లోకవజ్జానీ’తి వుత్తత్తా ‘నచ్చ’న్తి వా ‘సఙ్ఘాణీ’తి వా ‘గన్ధో’తి వా తస్స నామవసేన అజానిత్వా మాయాకారస్స మాయాని సీసట్ఠిఆదీని పటిసఙ్ఖాయ పస్సన్తియా, అక్ఖమాలాదిఅత్థాయ సఙ్ఘాణిం కటియా బన్ధన్తియా, ‘సేదగన్ధం అపనేత్వా బుద్ధపూజం కరిస్సామీ’తి ఉప్పన్నేన చిత్తేన గన్ధం విలిమ్పేత్వా నహాయన్తియా చ ఆపత్తిసబ్భావతో నామేన సద్ధిం నామవసేన వా వత్థుస్స అజాననచిత్తేన అచిత్తకాని నామ. న అన్ధకారే ‘కటిసుత్తమిద’న్తి సఞ్ఞాయ సఙ్ఘాణిం గహేత్వా కటియం ధారణకాలే, మత్తికాసఞ్ఞాయ చ గన్ధం గహేత్వా విలిమ్పనకాలే ఆపత్తిసబ్భావతో ‘అచిత్తకానీ’తి వత్తబ్బాని. తస్మిం కాలే అనాపత్తి, తేనేవ సఙ్ఘాణియా అసఙ్ఘాణిసఞ్ఞావారేపి ‘ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’తి పాళి న వుత్తా. యథా ‘ఖేత్తఆబాధపచ్చయా, కటిసుత్తకం ధారేతీ’తి వచనతో వినాపి అకుసలేన సఙ్ఘాణిఆదీని సక్కా ధారేతున్తి సిద్ధం, ఏవం ఆబాధపచ్చయా వినాపి అకుసలేన న సక్కా సురం పాతున్తి సిద్ధం ‘అనాపత్తి ఆబాధపచ్చయా మజ్జం పివతీ’తి పాళియా అభావతో. అకుసలేన వినా మధుపుణ్ణముట్ఠియం పక్ఖిత్తమజ్జస్స అజ్ఝోహరణకాలాదీసు సురాపానాపత్తిం ఆపజ్జతీతి చ సిద్ధం ‘మజ్జే అమజ్జసఞ్ఞీ పివతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’తి (పాచి. ౩౨౮) వుత్తత్తా. కింబహునా, కామభోగసఞ్ఞాయ సద్ధిం ‘సఙ్ఘాణీ’తి చ ‘గన్ధో’తి చ జానిత్వా వినా అనాపత్తికారణేన ధారేన్తియా ఏకన్తాకుసలత్తా లోకవజ్జాని నామ వుచ్చన్తి. ఇమినా ఉపాయేన సేసేసుపి నయో నేతబ్బో. ఏత్థ సురాపానాధికారే ఉపతిస్సత్థేరవాదో’’తి వుత్తం. అసంకచ్చికసిక్ఖాపదే ‘‘అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తియాతి పాఠో’’తి చ ‘‘పణీతభోజనవిఞ్ఞత్తి, అచేలకసిక్ఖాపదం, నిమన్తితస్స చారిత్తాపజ్జనం, దుట్ఠుల్లప్పటిచ్ఛాదనం, ఊనవీసతివస్సుపసమ్పదం, మాతుగామేన సద్ధిం సంవిధాయ అద్ధానగమనం, రాజన్తేపురప్పవేసనం, సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా వికాలే గామప్పవేసనం, నిసీదనం, వస్సికసాటికన్తి పాఠో’’తి చ వుత్తం.

నిగమనవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పాచిత్తియకణ్డవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఉభతోవిభఙ్గట్ఠకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స