౭. సప్పాణకవగ్గో

౧. సఞ్చిచ్చపాణసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౮౨. సఞ్చిచ్చపాణసిక్ఖాపదం ఉత్తానత్థమేవ.

౨. సప్పాణకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౮౭. ‘‘పాణో అత్థీ’’తి జానన్తోపి ‘‘మరిస్సన్తీ’’తి అవిచారేత్వా పివతిచే, అనాపత్తి.

జలే పక్ఖిపనం పుప్ఫం, జలప్పవేసనం ఇదం;

ఏవం ఉభిన్నం నానత్తం, ఞేయ్యం ఞాణవతా సదాతి.

సప్పాణకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. ఉక్కోటనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౯౨. తతియే ద్వాదస ఉక్కోటా వేదితబ్బా. తత్థ అకతం కమ్మం, దుక్కటం కమ్మం, పున కాతబ్బం కమ్మన్తి అనువాదాధికరణే లబ్భన్తి. అనిహటం, దున్నిహటం, న పున హరితబ్బన్తి వివాదాధికరణే లబ్భన్తి, అవినిచ్ఛితం, దువినిచ్ఛితం, పున వినిచ్ఛితబ్బన్తి ఆపత్తాధికరణే లబ్భన్తి. అవూపసన్తం, దువూపసన్తం, పున వూపసమేతబ్బన్తి కిచ్చాధికరణే లబ్భన్తీతి అట్ఠకథానయో, పాళియం పనేత్థ ముఖమత్తమేవ దస్సితం.

ఉక్కోటనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. దుట్ఠుల్లసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౯౯. ‘‘పారాజికానీతి అత్థుద్ధారవసేన దస్సితానీ’’తి కథం విఞ్ఞాయతీతి చే? పరివారపాళితో. వుత్తఞ్హి తత్థ ‘‘ఆపత్తాధికరణపచ్చయా కతి ఆపత్తియో ఆపజ్జతి. ఆపత్తాధికరణపచ్చయా చతస్సో ఆపత్తియో ఆపజ్జతి. భిక్ఖునీ జానం పారాజికం ధమ్మం పటిచ్ఛాదేతి, ఆపత్తి పారాజికస్స. వేమతికా పటిచ్ఛాదేతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స. భిక్ఖు సఙ్ఘాదిసేసం పటిచ్ఛాదేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఆచారవిపత్తిం పటిచ్ఛాదేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (పరి. ౨౯౦). పారాజికం పటిచ్ఛాదేన్తో భిక్ఖు అనాపత్తి, నో ఆపత్తిం ఆపజ్జతి అవుత్తత్తాతి చే? న, సంకిలిట్ఠేన చిత్తేన పటిచ్ఛాదనే వినా ఆపత్తియా అసమ్భవతో. దుక్కటవారే వత్తబ్బాపి పారాజికాపత్తియో పఠమం అత్థుద్ధారవసేన సఙ్ఘాదిసేసేహి సహ వుత్తత్తా న సక్కా పున వత్తున్తి న వుత్తాతి వేదితబ్బా.

యావ కోటి న ఛిజ్జతీతి చేత్థ యో అన్తమసో పటిచ్ఛాదనత్థం అఞ్ఞస్స ఆరోచేతు వా, మా వా, పటిచ్ఛాదనచిత్తేనేవ ఆపత్తిం ఆపన్నో. తస్స పున అఞ్ఞస్స పటిచ్ఛాదనత్థం అనారోచనేనేవ న కోటి ఛిన్నా హోతి, కిం పున పటినివత్తిత్వా వచనేన పయోజనన్తి న అన్తిమస్స అనారోచనేన ఛిన్నా హోతి, అప్పటిచ్ఛాదనేన ఏవ ఛిన్నా హోతి, తతో అప్పటిచ్ఛాదనత్థం అపుబ్బస్స ఆరోచేతబ్బం, తతో పట్ఠాయ కోటి ఛిన్నా హోతి, తదభావో పటినివత్తిత్వా అప్పటిచ్ఛాదనత్థం ఆరోచేతబ్బం, ఏవమ్పి కోటి ఛిన్నా హోతీతి ఏవం నో పటిభాతీతి ఆచరియో. తతియేన దుతియస్సాతి ఏత్థ ‘‘దుతియో నామ పఠమో’’తి వదన్తానం ‘‘వత్థు పుగ్గలో న వత్తబ్బో’’తి వారితత్తా న సున్దరం. అఞ్ఞస్స చతుత్థస్స ఆరోచనేపి న సున్దరం. కస్మా? పుబ్బేవ సుత్వా అఞ్ఞస్స అనారోచితత్తా. ‘‘సుతేన అఞ్ఞస్స ఆరోచేతబ్బం సియా’’తి వదన్తి.

దుట్ఠుల్లసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. ఊనవీసతివస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౦౪. పునప్పునం ఉప్పజ్జనతో బహుధా. హాయనవడ్ఢనన్తి మాతుకుచ్ఛిస్మిం చే ద్వాదసన్నం మాసానం ఊనతాయ హాయనం కతం. పసూతస్స వడ్ఢనం కాతబ్బం. మాతుకుచ్ఛిస్మిం చే వడ్ఢనం కతం. పసూతస్స హాయనం కాతబ్బం. నిక్ఖమనీయపుణ్ణమాసీ నామ సావణమాసస్స పుణ్ణమాసీ. ‘‘పాటిపదదివసేతి దుతియే ఉపగచ్ఛతి దివసే’’తి లిఖితం. సో హి పసూతదివసతో పట్ఠాయ పరిపుణ్ణవీసతివస్సో హోతి. అవసేసానం ద్విన్నం వస్సానం అధికదివసాని హోన్తేవ, తస్మా నిక్కఙ్ఖా హుత్వా ఉపసమ్పాదేన్తి. తం సన్ధాయాతి గబ్భవస్సఞ్చ పవారేత్వా లద్ధవస్సఞ్చ అగణేత్వా జాతదివసతో పట్ఠాయ గణేత్వా ఏకూనవీసతివస్సం. ఏకూనవీసతివస్సోతి ‘‘గబ్భవస్సం ఏవ పహాయా’’తి లిఖితం, తం దుల్లిఖితం.

౪౦౬. అఞ్ఞం ఉపసమ్పాదేతీతి ఉపజ్ఝాయో వా ఆచరియో వా హుత్వా ఉపసమ్పాదేతి. ‘‘ఓపపాతికస్స సోళసవస్సుద్దేసికభావతో పున చత్తారో వస్సే అతిక్కమిత్వా ఉపసమ్పదా కాతబ్బా’’తి ఆచరియా వదన్తీతి కేచి.

ఊనవీసతివస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. థేయ్యసత్థసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౦౯. థేయ్యసత్థో చే సుద్ధమాతుగామో ద్వే ఆపత్తియో. అథ భిక్ఖునియో, సమయో రక్ఖతి. థేయ్యసత్థభావస్స ఠానం కత్వా రక్ఖణీయత్తా సహధమ్మికానం రక్ఖతియేవాతి ఏకే. థేయ్యభావే న సహధమ్మికతా, తస్మా న రక్ఖతి ఏవాతి ఏకే. అపారాజికథేయ్యభావే సతి సహధమ్మికభావోతి చే? ఇతరస్మిం ఇతరన్తి సమయో అనిస్సటో ఆపజ్జతి. భిక్ఖు థేయ్యసత్థో చే, యథావత్థుకమేవ. థేయ్యసత్థే థేయ్యసత్థసఞ్ఞీ సద్ధిం సంవిధాయాతి చ. ‘‘సద్ధి’’న్తి పదం కేసుచి నత్థి, తం అననురూపం. తథా దుతియేపి.

థేయ్యసత్థసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. సంవిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౧౨. ‘‘తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరా ఇత్థీ’’తి చ పాఠో అత్థి, కేసుచి నత్థి. నత్థిభావో సున్దరో ‘‘తేన ఖో సమయేనా’’తి అధికారత్తాతి కేచి. ఇధ ఏకతోఉపసమ్పన్నా, సిక్ఖమానా, సామణేరీతి ఇమాపి తిస్సో సఙ్గహం గచ్ఛన్తి. ఇమాసం పన సమయో రక్ఖతి, అయమిమాసం, మాతుగామస్స చ విసేసో.

౪౧౪. అపిచేత్థ ‘‘విఞ్ఞూ పటిబలా’’తి వచనతో అప్పటిబలా అనాపత్తివత్థుకాతి ఏకే, తం న యుత్తం దుక్కటవత్థుకత్తా. ‘‘భిక్ఖు సంవిదహతి, మాతుగామో న సంవిదహతి, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి హి వుత్తం. తథా హి ఉపపరిక్ఖితబ్బం.

సంవిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. అరిట్ఠసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౧౭. గహట్ఠస్సాపి భిక్ఖునీదూసకకమ్మం మోక్ఖన్తరాయికమేవ, తస్మా తస్స పబ్బజ్జాపి పటిక్ఖిత్తా. విపాకన్తరాయికా అహేతుకత్తా. పుబ్బే సఞ్చిచ్చ ఆపన్నా సమ్ముట్ఠా సుద్ధసఞ్ఞినో అన్తరాయికా ఏవ. సేసాతి జాతికా. రసేనాతి భావేన. అధికుట్టనట్ఠేనాతి అధికరణం కత్వా కుట్టనట్ఠేన ఛిన్దనట్ఠేన. అసిసూనూపమా కుసలధమ్మచ్ఛేదనట్ఠేన. సత్తిసూలూపమా చిత్తవితుదనట్ఠేనాతి పోరాణా. అనాపత్తిపాళియం ‘‘ఆదికమ్మికస్సా’’తి ముఖారుళ్హవసేన లిఖితం.

అరిట్ఠసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. ఉక్ఖిత్తసమ్భోగసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౨౫. ‘‘తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సట్ఠేనాతి ఇమినా లద్ధినానాసంవాసకతం దీపేతీ’’తి వుత్తం. తిచిత్తన్తి ఏత్థ విపాకాబ్యాకతచిత్తేన సహవాసేయ్యం కప్పేయ్యాతి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో. అఞ్ఞథా సచిత్తకత్తా సిక్ఖాపదస్స కిరియాబ్యాకతం సన్ధాయ న యుజ్జతి.

ఉక్ఖిత్తసమ్భోగసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. కణ్టకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౨౮. యత్థ తే న పస్సామాతి తేతి తం. అథ వా తవ రూపాదిం న పస్సామ. అయం సమణుద్దేసో పారాజికో హోతి. ‘‘సచే తం దిట్ఠిం పటినిస్సజ్జతి, సఙ్ఘస్స ఆరోచేత్వా సఙ్ఘానుమతియా పబ్బాజేతబ్బో’’తి పోరాణగణ్ఠిపదే వుత్తం, తం న యుత్తం, దణ్డకమ్మనాసనా హి ఇధాధిప్పేతా. యది సో పారాజికో, లిఙ్గనాసనా నామ సియా. తే పటిసేవతో నాలం అన్తరాయాయాతి చ దిట్ఠి సత్థరి అసత్థాదిదిట్ఠి న హోతి. సచే సా యస్స ఉప్పజ్జతి, సో పారాజికో హోతి, తస్మిమ్పి ఏవమేవ పటిపజ్జితబ్బం సంవరే అతిట్ఠన్తో లిఙ్గనాసనాయేవ నాసేతబ్బోతి ఆచరియస్స తక్కో.

కణ్టకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సమత్తో వణ్ణనాక్కమేన సప్పాణకవగ్గో సత్తమో.