౬. సురాపానవగ్గో

౧. సురాపానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఆయస్మతో యం ముని సాగతస్స,

మహిద్ధికత్తస్స నిదస్సనేన;

పానస్స దోసో తస్స దస్సనత్థం,

పుబ్బేవ సో భద్దవతిం పయాతో.

తస్మా పస్సం నాగమపోథయిత్వా,

వినిస్సటం సాగతం ఇద్ధియా చ;

నతో సురాపాననిసేధనత్థం,

కోసమ్బిమేవజ్ఝగమాతి ఞేయ్యం.

౩౨౬-౮. పసుపాలకాతి అజపాలకా. యేన మజ్జతి, తస్స బీజతో పట్ఠాయ. కేచి ‘‘సచిత్తకపక్ఖే చిత్తం అకుసలమేవాతి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. పఠమపారాజికవణ్ణనా) వుత్తత్తా వత్థుం జానిత్వా పివతో అకుసల’’న్తి వదన్తి. ఏవం సతి ‘‘అకుసలేనేవ పాతబ్బతాయాతి న వత్తబ్బ’’న్తి వుత్తే ‘‘సచిత్తకపక్ఖమేవ సన్ధాయా’’తి వదన్తి. ఏవం సతి ‘‘కుసలాకుసలాబ్యాకతచిత్తన్తి వత్తబ్బ’’న్తి వుత్తే తమ్పి ‘‘తబ్బహులనయేన వుత్త’’న్తి వదన్తి. కఙ్ఖావితరణియమ్పి అవిసేసేత్వా ‘‘అకుసలచిత్త’’న్తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. సురాపానసిక్ఖాపదవణ్ణనా) వుత్తం, తస్మా ‘‘తం అకుసలేనేవ పివతీ’’తి వదన్తీతి.

సురాపానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. అఙ్గులిపతోదకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౩౦. అఙ్గులిపతోదకసిక్ఖాపదం ఉత్తానత్థమేవ.

౩. హసధమ్మసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౩౬. తతియే కథం తివేదనం? హసాధిప్పాయేనేవ ‘‘పరస్స దుక్ఖం ఉప్పాదేస్సామీ’’తి ఉదకం ఖిపన్తస్స దుక్ఖవేదనం. సేసం ఉత్తానం.

ఇదం సఞ్ఞావిమోక్ఖఞ్చే, తికపాచిత్తియం కథం;

కీళితంవ అకీళాతి, మిచ్ఛాగాహేన తం సియా.

ఏత్తావతా కథం కీళా, ఇతి కీళాయం ఏవాయం;

అకీళాసఞ్ఞీ హోతేత్థ, వినయత్థం సమాదయే.

ఏకన్తాకుసలో యస్మా, కీళాయాభిరతమనో;

తస్మా అకుసలం చిత్తం, ఏకమేవేత్థ లబ్భతీతి.

హసధమ్మసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. అనాదరియసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౪౪. ‘‘లోకవజ్జం అతిక్కమిత్వా ‘ఇదం అమ్హాకం ఆచరియుగ్గహో’తి వదన్తస్స న వట్టతీ’’తి లిఖితం. యం సంకిలిట్ఠేనేవ చిత్తేన ఆపజ్జతి, యం వా అరియపుగ్గలో అపఞ్ఞత్తే సిక్ఖాపదే అజ్ఝాచరతి, ఇదం లోకవజ్జన్తి సబ్బత్థికవాదీఆదీని ఆచరియకులాని. తత్థ దుతియతతియవికప్పో ఇధ న అధిప్పేతో సేఖియానం లోకవజ్జత్తా.

గారయ్హో ఆచరియుగ్గహోతి ఏత్థ ‘‘యస్మా ఉచ్ఛురసో సత్తాహకాలికో, తస్స కసటో యావజీవికో, ద్విన్నంయేవ సమవాయో ఉచ్ఛుయట్ఠి, తస్మా వికాలే ఉచ్ఛుయట్ఠిం ఖాదితుం వట్టతి గుళహరీటకం వియా’తి ఏవమాదికో సమ్పతి నిబ్బత్తో గారయ్హాచరియవాదో న గహేతబ్బో’’తి చ, పణ్ణత్తివజ్జే పన వట్టతీతి ‘‘న పత్తహత్థేన కవాటో పణామేతబ్బో’తి ఇమస్స ‘యేన హత్థేన పత్తో గహితో, తేన హత్థేన న పణామేతబ్బో, ఇతరేన పణామేతబ్బో’తి అత్థం గహేత్వా తథా ఆచరన్తో న ఆపత్తియా కారేతబ్బో. ‘తథా బుద్ధబోధిచేతియానం పుప్ఫం గణ్హితుం వట్టతీతి తథా ఆచరన్తో’’తి చ. తథా ఆచరతి అభయగిరివాసికో. మహావిహారవాసినో చే ఏవం వదన్తి, ‘‘మా ఏవం వదా’’తి అపసాదేతబ్బో. తేన వుత్తం ‘‘సుత్తం సుత్తానులోమఞ్చ ఉగ్గహితకానంయేవా’’తిఆది. ‘‘ఇదం సబ్బం ఉపతిస్సత్థేరో ఆహా’’తి చ వుత్తం. ‘‘సుత్తానులోమం అట్ఠకథా’’తి లిఖితం.

అనాదరియసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. భింసాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౪౫. భింసాపనసిక్ఖాపదం ఉత్తానత్థమేవ.

౬. జోతిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౫౪. ‘‘విసిబ్బనాపేక్ఖో’’తి వచనతో యస్స అపేక్ఖా నత్థి, తస్స అనాపత్తి.

జోతిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. నహానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౬౪. నహానసిక్ఖాపదం ఉత్తానత్థమేవ.

౮. దుబ్బణ్ణకరణసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౬౮. అలభీతి లభో. యథా ‘‘పచతీతి పచో, పథతీతి పథో’’తి వుచ్చతి, ఏవం ‘‘లభతీతి లభో’’తి కస్మా న వుత్తం? పరినిట్ఠితలాభస్సేవ ఇధాధిప్పేతత్తా. మగ్గేతి సిబ్బినిమగ్గే. కప్పకతేన సద్ధిం అకప్పకతం సిబ్బేతి. యావతా అధిట్ఠానం న విజహతి, తావతా పుబ్బం కప్పమేవ. కప్పం న విజహతి చే, పున కప్పం దాతబ్బన్తి ఆచరియస్స తక్కో.

దుబ్బణ్ణకరణసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. వికప్పనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౭౪. పరిభోగో ఏత్థ కాయకమ్మం. అపచ్చుద్ధారణం వచీకమ్మం.

వికప్పనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. చీవరాపనిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౭౯. దసమే యస్మా నిసీదనసన్థతం చీవరనిసీదనమ్పీతి ఉభయమ్పి సదసమేవ, తస్మా తం ఉభయమ్పి ఏకతో కత్వా ‘‘నిసీదనం నామ సదసం వుచ్చతీ’’తి ఆహ. తత్థాపి చీవరగ్గహణేన చీవరనిసీదనం గహితమేవాతి అత్థతో సన్థతనిసీదనమేవ వుత్తం హోతి. యది ఏవం ‘‘నిసీదనసన్థతం నామ సదసం వుచ్చతీ’’తి వత్తబ్బన్తి? న, ఇతరస్స అనిసీదనఅదసభావప్పసఙ్గతో. ఏత్థ నిసీదనసన్థతస్స పాచిత్తియవత్థుత్తా ఇతరమ్పి పాచిత్తియవత్థుమేవాతి వేదితబ్బం తజ్జాతికత్తా. సస్సామికే సూచిఘరే సూచిగణనాయ ఆపత్తియోతి పోరాణా.

చీవరాపనిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సమత్తో వణ్ణనాక్కమేన సురాపానవగ్గో ఛట్ఠో.