౧. భూతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౮౯. ఫరసుం నిగ్గహేతుం అసక్కోన్తోతి దస్సితభావం జానాపేతి. కస్మా అయం ఫరసుం ఉగ్గిరీతి చే? మనుస్సానన్తిఆది తస్స పరిహారో. ‘‘ఆకోటేసి ఛిన్దీతి చ వచనతో రుక్ఖదేవతానం హత్థాని ఛిజ్జన్తి, న చాతుమహారాజికాదీనం వియ అచ్ఛేజ్జానీ’’తి వదన్తి.

౯౦-౯౨. భవన్తి అహువుఞ్చాతి ద్వికాలికో భూతసద్దో. యది బీజతో నిబ్బత్తేన బీజం దస్సితం, తదేవ సన్తకం యదిదం. సోవ కుక్కుటో మంసిమక్ఖితోతి అయమేవ హి పరిహారో. అట్ఠకథాసుపి హి ‘‘బీజే బీజసఞ్ఞీ’’తి లిఖితం. యం బీజం భూతగామో నామ హోతి, తస్మిం బీజే భూతగామబీజేతి యోజేత్వా. అమూలకత్తా కిర సమ్పుణ్ణభూతగామో న హోతి, ‘‘సమూలపత్తో ఏవ హి భూతగామో నామా’’తి కారణం వదన్తి. ‘‘అభూతగామమూలత్తాతి భూతగామతో అనుప్పన్నత్తా అభూతగామమూలం, భూతగామస్స అమూలకత్తా వా. న హి తతో అఞ్ఞో భూతగామో ఉప్పజ్జతీ’’తి ద్విధాపి లిఖితం. పియఙ్గు అసనరుక్ఖో వడ్ఢనత్తచో ఖజ్జఫలో, ‘‘పీతసాలో’’తిపి వుచ్చతి. అమూలకభూతగామే సఙ్గహం గచ్ఛతీతి నాళికేరస్సేవాయం. ఘటపిట్ఠిజాతత్తా, బీజగామానులోమత్తా చ దుక్కటవత్థు. న వాసేతబ్బం ‘‘దురూపచిణ్ణత్తా’’తి లిఖితం, ‘‘యేసం రుక్ఖానం సాఖా రుహతీతి వచనతో యేసం న రుహతి, తేసం సాఖాయ కప్పియకరణకిచ్చం నత్థీతి సిద్ధ’’న్తి వుత్తం. ముద్దతిణన్తి తస్స నామం. ‘‘ముఞ్జతిణన్తి పాఠో’’తి లిఖితం.

సమణకప్పేహీతి సమణవోహారేహి, తస్మా వత్తబ్బం భిక్ఖునా ‘‘కప్పియం కరోహీ’’తి. తస్స ఆణత్తియా కరోన్తేనాపి సామణేరాదినా ‘‘కప్పియ’’న్తి వత్వావ అగ్గిపరిజితం కాతబ్బన్తి సిద్ధం. అగ్గిపరిజితాదీని వియ కప్పియత్తా అబీజనిబ్బట్టబీజానిపి ‘‘పఞ్చహి సమణకప్పేహీ’’తి (చూళవ. ౨౫౦) ఏత్థ పవిట్ఠాని, యథాలాభతో వా సమణకప్పవచనం గహేతబ్బం. ‘‘కప్పియ’న్తి వత్తుకామో ‘కప్ప’న్తి చే వదతి, ‘వట్టతీ’తి వదన్తీ’’తి వుత్తం. ‘‘కప్పియ’న్తి వచనం సకసకభాసాయపి వట్టతీ’’తి వదన్తి. ‘‘కప్పియన్తి వత్వా’’తి వుత్తత్తా భిక్ఖునా ‘కప్పియం’ఇచ్చేవ వత్తబ్బం, ‘‘ఇతరేన పన యాయ కాయచి భాసాయా’’తి వదన్తి, వీమంసితబ్బం. ‘‘ఉచ్ఛుం కప్పియం కరిస్సామీతి దారుం విజ్ఝతీ’’తి వచనతో కప్పియం కాతబ్బం సన్ధాయ విరద్ధేతి వుత్తం హోతి, ఆచరియా పన ‘‘కప్పియం కారేతబ్బం సన్ధాయ కప్పియన్తి సిత్థాదిం కారేతి, వట్టతీ’’తి వదన్తి, తస్స కారణం వదన్తా కాతుం వట్టనభావేనేవ విరజ్ఝిత్వా కతేపి కప్పియం జాతం. యది న వట్టేయ్య, సిత్థాదిమ్హి కతే న వట్టేయ్యాతి, ఉపపరిక్ఖితబ్బం. ఉట్ఠితసేవాలఘటం ఆతపే నిక్ఖిపితుం వట్టతి, వికోపేతుకామతాయ సతి దుక్కటం యుత్తం వియ. ‘‘పుప్ఫరజ్జుభాజనగతికా, తస్మా న వట్టతి. నాళే వా బద్ధపుప్ఫకలాపే నాళస్మిం కతేపి వట్టతి తస్మిం పుప్ఫస్స అత్థితాయా’’తి వదన్తి. పోరాణగణ్ఠిపదే ‘‘బీజగామేన భూతగామో దస్సితో అనవసేసపరియాదానత్థ’’న్తి వుత్తం.

భూతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.