౮. అచ్చేకచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౪౬. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అచ్చేకచీవరం పటిగ్గహేత్వా నిక్ఖిపితు’’న్తి, ‘‘యావ పవారణా పవారితా’’తి చ యం వుత్తం, తే పన భిక్ఖూ తస్స వచనస్స అత్థం మిచ్ఛా గహేత్వా అచ్చేకచీవరం నిక్ఖిపన్తా చీవరకాలసమయం అతిక్కామేసుం. కిమిదం విభత్తం, ఉదాహు అవిభత్తన్తి? విభత్తం, పుగ్గలికం వా. తేనేవ పరతో ‘‘అమ్హాకం, ఆవుసో, అచ్చేకచీవరానీ’’తి వుత్తం, అవిభత్తం పన సఙ్ఘికత్తా న కస్సచి నిస్సగ్గియం కరోతి.

అపిచ ‘‘అచ్చేకచీవరం పటిగ్గహేత్వా నిక్ఖిపితు’’న్తి ఇమినా సామఞ్ఞవచనేన వస్సూపనాయికదివసతో పట్ఠాయ, పిట్ఠిసమయతో పట్ఠాయ వా యావ పవారణా నిక్ఖిపితుం వట్టతి ఏవ సఙ్ఘికత్తా, పుగ్గలికమ్పి ‘‘వస్సంవుత్థకాలే గణ్హథా’’తి దిన్నత్తా. తాదిసఞ్హి యావ వస్సంవుత్థో హోతి, తావ న తస్సేవ, దాయకస్స సన్తకం హోతి, తథా ఇతో తతియవస్సే, చతుత్థవస్సే వా ‘‘పవారణాయ గణ్హథా’’తిఆదినా దిన్నమ్పి నిక్ఖిపిత్వా యథాదానమేవ గహేతబ్బం. అయమత్థో అట్ఠకథాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౪౬-౯ ఆదయో) పాకటో. తాని చీవరకాలసమయాతిక్కమే న నిస్సగ్గియానీతి చే? న, ఉద్దిస్స దిన్నత్తా. యస్మా అయం సమయో ‘‘కాలేపి ఆదిస్స దిన్న’’న్తి ఏత్థ ‘‘కాలో’’తి ఆగతో, గణభోజనసిక్ఖాపదాదీసు ‘‘సమయో’’త్వేవ ఆగతో, తస్మా ఇధ తేసం ఏకత్థతాదస్సనత్థం ఏకతో ‘‘చీవరకాలసమయో’’తి వుత్తన్తి వేదితబ్బం. మాతికాయం పనేత్థ తాదిసం చీవరం అత్తనో సన్తకభావం ఉపగతం పుగ్గలికం సన్ధాయ వుత్తం, తేనేవాహ ‘‘భిక్ఖునో పనేవ అచ్చేకచీవరం ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి. అత్తనో కుటియా వస్సంవుత్థస్స భిక్ఖునో హి దాతుం అలభన్తో అన్తోవస్సే ఏవ దానకిచ్చం పరినిట్ఠాపేత్వా గచ్ఛతి, తథా సఙ్ఘస్స. తస్మా ఇదం అచ్చేకచీవరం అత్థి ఉప్పన్నకాలతో పట్ఠాయ సఙ్ఘస్స వా పుగ్గలస్స వా సన్తకభావం ఉపగచ్ఛన్తం, యం న వస్సావాసికభావేన దిన్నం, అత్థి ఉప్పన్నకాలతో పట్ఠాయ అనుపగన్త్వా వస్సంవుత్థకాలేయేవ పుగ్గలస్స వా సఙ్ఘస్స వా ఉపగచ్ఛన్తం, యం వస్సావాసికభావేన ఉప్పజ్జిత్వా సమయే దిన్నం, అత్థి సమయే దిన్నమ్పి పుగ్గలస్స సన్తకభావం అనుపగచ్ఛన్తం, సఙ్ఘసన్తకభావం వా దాయకసన్తకభావం వా ఉపగచ్ఛన్తం, ఈదిసం సన్ధాయ ‘‘సఞ్ఞాణం కత్వా నిక్ఖిపితబ్బ’’న్తి వుత్తం. ఇదం అతిరేకసంవచ్ఛరమ్పి నిక్ఖిపితుం లభతి అత్తనో సన్తకభావం అనుపగతత్తా, తస్మా ‘‘దసాహానాగత’’న్తి ఇతో అఞ్ఞం సన్ధాయ వుత్తన్తి సిద్ధమేతన్తి. దసాహతో పురేతరం లభిత్వా యావ పవారణా నిక్ఖిపితుం న లభతి, తస్మా సకభావూపగతమేవ అధిట్ఠాతబ్బం, తంయేవ సన్ధాయ ‘‘దసాహానాగత’’న్తి వుత్తం, యతో ‘‘అన్తోసమయే అధిట్ఠేతి, వికప్పేతీ’’తి అనాపత్తివారే వుత్తం. సఞ్ఞాణం కత్వా నిక్ఖిపితబ్బకం పన పరస్స దాతబ్బతాయ సకభావం అనుపగతం, న హి తం సన్ధాయ ‘‘అధిట్ఠేతి, వికప్పేతీ’’తి సక్కా వత్తుం, న చ తం ఇమస్మిం అత్థే నిస్సగ్గియం హోతి సఙ్ఘస్స నిస్సగ్గియాభావతో, అట్ఠకథాయమ్పి అయమత్థో సుట్ఠు పాకటోవ. కతమం సఞ్ఞాణం కత్వా నిక్ఖిపితబ్బన్తి చే? పరసన్తకం చీవరం సఙ్ఘికమేవ హోతి, తతో ‘‘సల్లక్ఖేత్వా సుఖం దాతుం భవిస్సతీ’’తి ఇమినా హి పరస్స సన్తకభావో దస్సితో.

‘‘తతో పరం ఏకదివసమ్పి పరిహారో నత్థీతి దసాహపరమతో ఉద్ధం అనుపగతత్తా’’తి లిఖితం, ఇతో సమయతో ఉద్ధమేవ దసాహస్స అనుపగతత్తా సమయతో పరం దసాహం న లభతీతి కిరస్స అధిప్పాయో. ‘‘ఏతం పరిహారం లభతియేవా’’తి ఏత్థ ‘‘ఏకాదసమం అరుణం చీవరమాసే ఉట్ఠేతీ’’తి కారణం లిఖితం. అనుగణ్ఠిపదే పన ‘‘అనధిట్ఠహిత్వా ఏకాదసదివసే నిక్ఖిపితుం లభతీ’తి వదన్తో భగవా ఇతరమ్పి అనచ్చేకచీవరాదిం అనుజానాతి, అచ్చేకచీవరముఖేనాతి అపరే’’తి వుత్తం. ఏత్థ కతరం సుభాసితం? ఉభయమ్పీతి ఏకే. కథం? పఠమం ‘‘అచ్చేకచీవరస్స అనత్థతే కథినే దసదివసాధికో మాసో, అత్థతే కథినే దసదివసాధికా పఞ్చమాసా’’తి ఇమినా సమేతి, అనుగణ్ఠిపదలద్ధియా హి ఏత్థ ‘‘ఏకాదసదివసాధికో’’తి వత్తబ్బతం ఆపజ్జతి, దుతియం ‘‘దసాహానాగతన్తి…పే… దసాహేన అసమ్పత్తాతి అత్థో’’తి ఇమినా సమేతి. ఇమస్స నయస్స వసేన ‘‘పఞ్చమితో పట్ఠాయ ఉప్పన్నస్స చీవరస్స నిధానకాలో దస్సితో హోతీ’’తి పాఠో యుజ్జతి. తథా గణ్ఠిపదలద్ధియా ‘‘నవాహానాగతం కత్తికతేమాసికపుణ్ణమ’’న్తి వత్తబ్బతం ఆపజ్జతి, తస్స వసేన ‘‘కామఞ్చేస దసాహపరమం అతిరేకచీవరం ధారేతబ్బన్తి ఇమినావ సిద్ధో, అట్ఠుప్పత్తివసేన పన అపుబ్బం వియ అత్థం దస్సేత్వా సిక్ఖాపదం ఠపిత’’న్తి అయం పాఠో యుజ్జతి. కో పనేత్థ సారోతి? యో పచ్ఛా వుత్తో, సోవ సారో. తేనేవ అట్ఠకథాచరియేన ‘‘పఞ్చమితో పట్ఠాయా’’తి వుత్తం. పోరాణగణ్ఠిపదేహి అట్ఠకథాయ చ సద్ధిం సంసన్దనతో, ‘‘దసాహానాగత’’న్తి పాళియా సంసన్దనతో చ ఏత్థ గణ్ఠిపదలద్ధిపి పాళియా సమేతి.

కథం? యస్మా పవారణాదివసే అరుణుగ్గమనే భిక్ఖు వస్సంవుత్థో హోతి, తస్మా ఇమినా దసమేన అహేన సద్ధిం ఛట్ఠితో పట్ఠాయ నవదివసా దస అహానీతి దసాహం, తేన దసాహేన, సహయోగత్థే కరణవచనం. కత్తికతేమాసికపుణ్ణమా చీవరసమయం అసమ్పత్తాతి కత్వా ‘‘అనాగతా’’తి వుచ్చతి. యథా అపరకత్తికపుణ్ణమాయ వస్సికసాటికం పచ్చుద్ధరిత్వా వికప్పేన్తో ‘‘చాతుమాసం అధిట్ఠాతుం తతో పరం వికప్పేతు’’న్తి వుచ్చతి, ఏవంసమ్పదమిదన్తి. ఏత్థ వుచ్చతీతి చే? న, ఇమస్స నిప్పయోజనభావప్పసఙ్గతో. అచ్చేకచీవరపటిగ్గహణకాలం నియమితన్తి చే? న, ‘‘ఛట్ఠితో పట్ఠాయ ఉప్పన్నచీవరం అచ్చేకమేవ న హోతి. పఠమకథినేన సిద్ధత్తా’’తి పోరాణట్ఠకథాగణ్ఠిపదేసు వుత్తత్తా తతో ఉపరి ‘‘అచ్చేకచీవర’’న్తి వుచ్చతి, పటిగ్గణ్హన్తస్స ఆపత్తిసఙ్గహో చ. న చ సా ఆపత్తి పాళియా, అట్ఠకథాయ, యుత్తితో వా సమ్భవతి. అట్ఠుప్పత్తిమత్తవసేన వుత్తన్తి చే? న, దసాహాధిచ్చకారికా అట్ఠుప్పత్తిపాయం న దిస్సతి. ‘‘భిక్ఖూ అచ్చేకచీవరం పటిగ్గహేత్వా చీవరకాలసమయం అతిక్కామేన్తీ’’తి ఏత్థ ఏత్తికా ఏవ హి అట్ఠుప్పత్తి. తథా హి పరివారే (పరి. ౪౭-౫౩) ‘‘కిస్మిం వత్థుస్మి’’న్తి ఆరభిత్వా ఏత్తకమేవ వుత్తన్తి వేదితబ్బం. అచ్చేకచీవరం చీవరకాలం నాతిక్కామేతబ్బం, ఇతరం అతిక్కామేతబ్బన్తి దస్సనత్థం ఇదం పఞ్ఞత్తన్తి చే? న, అచ్చేకచీవరస్సేవ అపరాధదస్సనతో, విసేసకారణాభావా, ‘‘కామఞ్చేస దసాహపరమం అతిరేకచీవరం ధారేతబ్బన్తి ఇమినావ సిద్ధో’’తిఆదివచనవిరోధతో చ యథావుత్తవచనాసమ్భవతో చ.

కథం? దసాహేన సహ కత్తికపుణ్ణమా ‘‘అనాగతా’’తి హి వుత్తే దసాహతో అఞ్ఞా సా పుణ్ణమాతి ఆపజ్జతి. అనఞ్ఞా చే, సహ-సద్దో న సమ్భవతి, న హి అత్తనావ అత్తనో యోగో సమ్భవతి, అనాగత-సద్దో చ న సమ్భవతి. ఆగతా సమ్పత్తా ఏవ హి సా పుణ్ణమా. చీవరసమయస్స అనన్తరత్తా ఏకీభావం అనాగతత్తా అనాగతాయేవాతి చే? న, తథాపి అనాగత-సద్దస్స సమ్భవతో, ఆగమనసమ్భవే సతియేవ హి అనాగత-సద్దో సమ్భవతి, న హి నిబ్బానం, పఞ్ఞత్తి వా ‘‘అనాగతా’’తి వుచ్చతి. నిబ్బానం వియ ఖణత్తయం, సా చ పుణ్ణమా న కదాచి సమయభావం పాపుణాతీతి అయుత్తమేవ. ‘‘తతో పరం వికప్పేతు’’న్తి పన వచనం పిట్ఠిసమయం గహేత్వా ఠితత్తా సమ్భవతి. అపిచ పవారణాయం అరుణే చ ఉట్ఠితే సా పుణ్ణమా చీవరసమయం ఏకాహానాగతా ఏవాపజ్జతి పుబ్బే సహయోగపత్తత్తా. ఏవం సన్తే ఏకీభావగతాపి సా చీవరసమయం అనాగతా ఏవ జాతాతి సబ్బదా న తథావిగ్గహకరణవచనత్థం కోచిదేవ వచనతో దీపేతీతి వేదితబ్బం.

కిమత్థం పనేత్థ ‘‘దసదివసాధికో మాసో’’తిఆది వుత్తన్తి? తం పారిపూరిసమ్భవతో. పఞ్చమియఞ్హి పురే అరుణం ఉప్పన్నఅచ్చేకచీవరస్స దసదివసాధికో మాసోయేవ పరిపూరోతి కత్వా తథా వుత్తం. అపిచ తస్సా పఞ్చమియా దివసభాగోపి సమ్పత్తాయ రత్తియా ‘‘హియ్యో’’తి వుచ్చతి, పగేవ పురే అరుణం, తేనేవాహ ‘‘హియ్యో ఖో, ఆవుసో, అమ్హాక’’న్తిఆది. ‘‘ఏవం సన్తే ‘ఛట్ఠితో పట్ఠాయా’తి వుత్తపఠమపాఠస్స వసేన ‘అనచ్చేకచీవరమ్పి పచ్చుద్ధరిత్వా ఠపితం తిచీవరమ్పి ఏతం పరిహారం లభతియేవా’’’తి చ ‘‘దసదివసాధికో మాసో’’తిఆది చ యం లిఖితం. తం న, ‘‘పఞ్చమితో పట్ఠాయా’’తి పాఠే సజ్జితేవ ఏతేన పరియాయేన యథావుత్తఅత్థసమ్భవతో, న తాని ఠానాని పున సజ్జితాని. యథాఠితవసేనేవ అజ్ఝుపేక్ఖితబ్బానీతి నో తక్కోతి ఆచరియో. ఇదం సిక్ఖాపదం పుణ్ణమాయం అనిస్సగ్గియత్థమేవాతి ఉపతిస్సత్థేరో. ‘‘పవారణామాసస్స జుణ్హపక్ఖపఞ్చమితో పట్ఠాయా’’తి పాఠే సజ్జితే ఏతేన పరియాయేన యథావుత్తో ఉప్పన్నస్స చీవరస్స నిధానకాలో దస్సితో హోతి, ‘‘అచ్చేకచీవరన్తి అచ్చాయికచీవరం వుచ్చతీ’’తిఆది పాఠో. ‘‘ఛట్ఠితో పట్ఠాయా’’తి చ ‘‘కామఞ్చేస దసాహపరమ’’న్తిఆది చ యం లిఖితం, తం న పాఠో, తస్మా ఏకాదసదివసం పరిహారం లభతీతి కత్వా ఆచరియేన ‘‘పఞ్చమితో పట్ఠాయా’’తి లిఖాపితో కిర. ‘‘పవారణామాసస్స జుణ్హపక్ఖఛట్ఠితో పట్ఠాయ పన ఉప్పన్నం అనచ్చేకచీవరమ్పి పచ్చుద్ధరిత్వా ఠపితం తిచీవరమ్పి ఏతం పరిహారం లభతియేవాతి పాఠో’’తి చ ‘‘అచ్చేకచీవరస్స అనత్థతే కథినే ఏకాదసదివసాధికో మాసో, అత్థతే కథినే ఏకాదసదివసాధికా పఞ్చమాసాతి పాఠో’’తి చ ఏత్థ పపఞ్చేన్తి, తస్మా సుట్ఠు సల్లక్ఖేత్వా కథేతబ్బం, తుణ్హీభూతేన వా భవితబ్బం.

అచ్చేకచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.