౭. తతుత్తరిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౫౨౨-౪. పగ్గాహికసాలం వాతి దుస్సపసారం వా. హత్థేన పగ్గహేత్వా ఠత్వా సాలాయం పసారేతబ్బదుస్సం పసారేన్తీతి చోదనా. తిచీవరికేనేవాతి వినయతిచీవరికేన. సో హి అధిట్ఠహిత్వా ఠపితపరిక్ఖారచోళాదీసు సన్తేసుపి తిచీవరే అచ్ఛిన్నే సన్తరుత్తరపరమం విఞ్ఞాపేత్వా గహేతుం లభతి. అఞ్ఞథాపీతి ‘‘పమాణికం తిచీవరం పరిక్ఖారచోళవసేన అధిట్ఠహిత్వా పరిభుఞ్జతో తస్మిం నట్ఠే బహూనిపి గహేతుం లభతి, న సన్తరుత్తరపరమ’’న్తి చ, తస్మా తం విభాగన్తి ‘‘తిచీవరికస్స తం విభాగన్తి అత్థో, న పరిక్ఖారచోళికస్సా’’తి చ కేచి వదన్తి. ఆచరియో పన ‘‘అఞ్ఞేనాతి అతిచీవరికేన, అఞ్ఞథాతి ఇతో వుత్తగ్గహణపరిచ్ఛేదతో అఞ్ఞేనా’’తి ఏత్తకమేవ వదతి. అఞ్ఞథాతి పన సచే తీణిపి నట్ఠాని, సన్తరుత్తరపరమం గణ్హితబ్బం, సచే ద్వే వా ఏకం వా నట్ఠం, తేన ‘‘అఞ్ఞథాపీ’’తి దస్సనత్థం వుత్తన్తి ఏకే. గణ్ఠిపదేసు విచారణా ఏవ నత్థి, తస్మా ఉపపరిక్ఖిత్వా గహేతబ్బం. పకతియా సన్తరుత్తరేన చరతి, సాసఙ్కసిక్ఖాపదవసేన వా తంసమ్ముతివసేన వా తతియస్స అలాభేన వా.

౫౨౬. ‘‘పమాణమేవ వట్టతీ’’తి సల్లేఖదస్సనత్థం వుత్తం. తం మిచ్ఛా గహేత్వా ఞాతకాదిట్ఠానే తదుత్తరి గణ్హన్తస్స ఆపత్తీతి చే? తం పాళియా న సమేతి, ‘‘అనాపత్తి ఞాతకానం పవారితాన’’న్తి హి పాళి. ఏత్థ చ పవారితా నామ అచ్ఛిన్నకాలతో పుబ్బే ఏవ పవారితా, న అచ్ఛిన్నకాలే. ‘‘అభిహట్ఠుం పవారేయ్యా’’తి హి వుత్తం, తస్మా యో అచ్ఛిన్నకాలస్సత్థాయ పవారేతి, ఉభోపి అప్పవారితా ఏవాతి వేదితబ్బా. తే హి అచ్ఛిన్నకారణా నట్ఠకారణావ దేన్తి నామ. అపిచ యథా పిట్ఠిసమయే సతుప్పాదం కత్వా ఞాతకపవారితట్ఠానతో వస్సికసాటికం నిప్ఫాదేన్తస్స తేన సిక్ఖాపదేన నిస్సగ్గియం, తథా ఇధాపి ఞాతకపవారితట్ఠానేపి అచ్ఛిన్ననట్ఠకారణా న వట్టతి, తస్మా ‘‘అట్ఠకథాసు పమాణమేవ వట్టతీ’తి వుత్తవచనమేవ పమాణ’’న్తి ధమ్మసిరిత్థేరో ఆహ, తం అయుత్తం, కస్మా? యస్మా ఇదం సిక్ఖాపదం తదుత్తరి విఞ్ఞాపేన్తస్స పఞ్ఞత్తం, తస్మిఞ్చ ‘‘అఞ్ఞాతకో గహపతి వా గహపతానీ వా’’తి మాతికాయ పాళి, విభఙ్గే చ ‘‘అఞ్ఞాతకో నామ మాతితో వా…పే… అసమ్బద్ధో’’తి పాళి, అనాపత్తివారే చ ‘‘ఞాతకానం పవారితాన’’న్తి పాళి, తస్మా తివిధాయపి పాళియా న సమేతీతి అయుత్తమేవ, తస్మా కేవలం సల్లేఖమేవ సన్ధాయ వుత్తన్తి అపరే. ఉపరి కాణమాతాసిక్ఖాపదే అట్ఠకథాసు పన ‘‘తేసమ్పి పాథేయ్యపహేణకత్థాయ పటియత్తతో పమాణమేవ వట్టతీ’’తి వుత్తం, న పన ‘‘పాళియా న సమేతీ’’తి వుత్తం, న తత్థ చ ఇధ చ నానాకరణం పఞ్ఞాయతి, తస్మా థేరస్స లద్ధి సున్దరా వియ మమ ఖాయతి, వీమంసితబ్బం. యస్మా పనిదం సిక్ఖాపదం అఞ్ఞస్సత్థాయ విఞ్ఞాపనవత్థుస్మింయేవ పఞ్ఞత్తం, తస్మా ఇధ ‘‘అఞ్ఞస్సత్థాయా’’తి న వుత్తం. ‘‘సేసం ఉత్తానత్థమేవా’’తి పాఠో. ‘‘అఞ్ఞస్సత్థాయా’’తి నిదానవిరోధతో న వుత్తం. తథాపి అనన్తరే వుత్తనయేన లబ్భతీతి ఆచరియో. ఏవరూపేసు గహపతిపటిసంయుత్తసిక్ఖాపదేసు కిఞ్చాపి ‘‘గహపతి నామ యో కోచి అగారం అజ్ఝావసతీ’’తి వుత్తం, తథాపి పఞ్చ సహధమ్మికే ఠపేత్వా అవసేసా చ సిక్ఖాపచ్చక్ఖాతకో చ తిత్థియో చ వేదితబ్బో.

తతుత్తరిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.