౧౦. పఠమసఙ్ఘభేదసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౦౯. ‘‘వజ్జం న ఫుసేయ్యా’’తి చ పాఠో.

౪౧౦. తేసం అనురూపాజాననతో అసబ్బఞ్ఞూ అస్స. ‘‘న, భిక్ఖవే, అసేనాసనికేన వస్సం ఉపగన్తబ్బ’’న్తి (మహావ. ౨౦౪) వుత్తత్తా పటిక్ఖిత్తమేవ. తికోటిపరిసుద్ధన్తి పరస్స పాపపసఙ్గనివారణత్థం వుత్తం, న పటిచ్చకమ్మనివారణత్థం కోటీహీతి ఆకారేహి. పరిసుద్ధన్తి విముత్తం. దసహి లేసేహి ఉద్దిస్స కతం సమణా పరిభుఞ్జన్తి, అస్సమణా ఇమేతి సాసనస్స గరహభావో ఆగచ్ఛేయ్య, గరహపచ్చయా లోకో వా అపుఞ్ఞం అరియూపవాదం పసవేయ్య, తేహి విముత్తన్తి అత్థో. వాగురన్తి మిగజాలం. అత్తనో అత్థాయ వాతిఆదినా పరేసం అత్థాయ కతే కప్పియభావం దస్సేత్వా భిక్ఖూనఞ్చ అఞ్ఞేసఞ్చ అత్థాయ కతే తం దస్సేతుం ‘‘మతానం పేతకిచ్చత్థాయా’’తిఆదిమాహ.

యం యం హీతిఆది తస్స కారణస్స దస్సనత్థం వుత్తం. పున పఞ్చన్నం సహధమ్మికానం అత్థాయ కతం న కప్పతీతి వుత్తన్తి కిర ధమ్మసిరిత్థేరో. గణ్ఠిపదే ‘‘భిక్ఖూనమేవ సుద్ధానం అత్థాయ కతం న వట్టతీ’’తి లిఖితం. అపరేహి పన ‘‘మతానం పేతకిచ్చత్థాయాతిఆదినా వుత్తేపి కప్పతి, భిక్ఖూనంయేవ అత్థాయాతి ఇమినా ‘భిక్ఖూనమ్పి దత్వా మయం భుఞ్జిస్సామా’తి కతమ్పి వుత్తం. పున ‘పఞ్చసు ఏకం ఉద్దిస్సకతం ఇతరేసం న కప్పతీ’తి దస్సనత్థం ‘పఞ్చసు హి సహధమ్మికేసూతిఆది వుత్త’న్తి వదన్తీ’’తి వుత్తం. అఞ్ఞతరస్మిం పన గణ్ఠిపదే ‘‘అమ్హాకన్తి చ రాజయుత్తాదీనన్తి చ వుత్తే వట్టతీతి వత్వా ‘తుమ్హాక’న్తి అవత్వా ‘పేతకిచ్చత్థాయాతి వుత్తేపి వట్టతీ’తి చ దస్సేత్వా సబ్బత్థ వుత్తానం, ఆదిసద్దేన సఙ్గహితానఞ్చ లక్ఖణం ఠపేన్తేన ‘భిక్ఖూనంయేవా’తిఆది వుత్తం. తత్థ ‘భిక్ఖూనం ఉద్దిట్ఠే ఏవాతి అధిప్పాయేనా’తి వుత్తం. న ‘తుమ్హాకం, అమ్హాకఞ్చాతి వుత్తే అనాపత్తీ’తి దస్సనత్థం. కస్మా? మిస్సకవారస్స అభావా. లక్ఖణం నామ వుత్తానం, వుత్తసదిసానఞ్చ హోతి. ‘సచే పేతకిచ్చత్థాయాతి వుత్తట్ఠానే భిక్ఖూనం భోజనం సన్ధాయ కరోన్తీ’తి వదన్తి మహాఅట్ఠకథాయఞ్చ ‘తస్మిం వారే చ న తుమ్హాకన్తి వుత్తే వట్టతీ’తి వుత్తత్తా. తేనేవ ఇధాపి ‘పేతకిచ్చత్థాయ, మఙ్గలాదీనం వా అత్థాయ కతేపి ఏసేవ నయో’తి పుబ్బే వుత్తత్థవసేన వుత్తం. ‘అవధారణత్థేన మిస్సకే వట్టతీ’తి చే? ‘కప్పియమంసస్స హి పటిగ్గహణే ఆపత్తి నత్థీ’తి వచనేన అకప్పియపటిగ్గహణే ఆపత్తీతి ఆపన్నం, ‘తఞ్చ గహేతబ్బం సియా’తి పటిక్ఖిపితబ్బా’’తి వుత్తం, తం సున్దరం వియ దిస్సతి, విచారేత్వా గహేతబ్బం. యత్థ చాతి భిక్ఖూనం అత్థాయ కతేపి. తమత్థం ఆవి కాతుం ‘‘సచే పనా’’తిఆది వుత్తం. ఏత్థ పన ‘‘భిక్ఖునీనం దుక్కటం, ఇతరేసం దణ్డకమ్మవత్థూ’’తి వదన్తి. కప్పం నిరయమ్హీతి అసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పం. వివట్టట్ఠాయికాలేయేవ సఙ్ఘభేదో హోతీతి. కప్పన్తి ఆయుకప్పం.

౪౧౧. కుసలన్తి ఖేమం. ఆపత్తిభయా కతా లజ్జీహీతి ఏత్థ ఆపత్తిభయేన అవస్సం ఆరోచేన్తీతి దస్సనత్థం ‘‘లజ్జీ రక్ఖిస్సతీ’’తి (విసుద్ధి. ౧.౪౨; పారా. అట్ఠ. ౧.౪౫) పోరాణవచనస్సానురూపతో ‘‘అఞ్ఞేహి లజ్జీహీ’’తి వుత్తం. అలజ్జిస్సపి అనారోచేన్తస్స ఆపత్తియేవ ‘‘యే పస్సన్తి యే సుణన్తీ’’తి వచనతో.

౪౧౬. అసమనుభాసన్తస్సాతి కమ్మకారకే కత్తునిద్దేసో, సమనుభాసనకమ్మం అకరియమానస్సాతి అత్థో. ఓదిస్స అనుఞ్ఞాతో నామ ఉమ్మత్తకఖిత్తచిత్తవేదనట్టాదికో ‘‘అనాపత్తి ఆదికమ్మికస్సా’’తి అరిట్ఠసిక్ఖాపదే ఆగతత్తా అత్థీతి చే? యమ్పీతిఆది. సా పనేసా అనాపత్తి. సో వుచ్చతీతి తత్థ ఆగతోపి సకమ్మబ్యావటోపి ఏవం వుచ్చతి. ఏతేనుపాయేనాతి అసమనుభాసన్తస్స చ ఆదికమ్మికస్స చ వుత్తత్థవసేన. ఠపేత్వా అరిట్ఠసిక్ఖాపదన్తి తత్థ ఆదికమ్మికపదాభావా.

తివఙ్గికన్తి ఏత్థ వాచాయ ఏవ పటినిస్సజ్జన్తస్స ఓట్ఠచలనాదికాయవిఞ్ఞత్తి హోతి, తస్మా దువిధమ్పి విఞ్ఞత్తిం కథేన్తస్స హోతి. వచీభేదం కాతుం అసక్కోన్తస్స కాయవికారం కరోన్తస్స అనాపత్తియా భవితబ్బం. కస్మా? తివఙ్గేసు ఏకస్స పరిహీనత్తా, తస్మా తివఙ్గభావో ఆపత్తియా, అఙ్గహానిభావో అనాపత్తియాతి గహేతబ్బం. ఏత్థ సియా – యది అఙ్గహానిభావేన అనాపత్తి, ఏవం సన్తేపి వికారం అకత్వా చిత్తేనేవ విస్సజ్జేన్తస్స అనాపత్తియా భవితబ్బన్తి? తం న, కస్మా? అట్ఠకథాయం ‘‘కాయవికారం వా వచీభేదం వా అకరోన్తస్సేవ పన ఆపజ్జనతో అకిరియ’’న్తి హి వుత్తం, ‘‘చిత్తం వా అనుప్పాదేన్తస్స వా’’తి న వుత్తం, తస్మా చిత్తఞ్చ నామ విఞ్ఞత్తిపటిబద్ధం ఏవాతి విసుం అఙ్గభావేనేవ వుత్తత్తా జానితబ్బన్తి చే? తం న, ద్విన్నంయేవ అకిరియాతి, తస్మా చిత్తేన విస్సజ్జేన్తస్సాపి ఆపత్తి వియ దిస్సతి, ఉపపరిక్ఖిత్వా గహేతబ్బం. తత్థ ‘‘అకుసలచిత్త’’న్తి వుత్తన్తి చే? ‘‘చిత్తబాహుల్లతో వుత్త’’న్తి వదన్తి. తేపి కిర బాహుల్లతో వదన్తి.

పఠమసఙ్ఘభేదసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.