౩. అయోగుళవగ్గో

౨. అయోగుళసుత్తవణ్ణనా

౮౩౪. ఇమినా చతుమహాభూతమయేనాతి ఇమినా సబ్బలోకపచ్చక్ఖేన చతూహి మహాభూతేహి నిబ్బత్తేన చతుమహాభూతమయేన. మనోమయో పన నిమ్మితకాయో భగవతో రుచివసేన పరేసం పచ్చక్ఖో హోతి. ఓమాతీతి అవమాతి. అవ-పుబ్బో హి మా-సద్దో సత్తిఅత్థోపి హోతీతి ‘‘పహోతి సక్కోతీ’’తి అత్థో వుత్తో. అసమ్భిన్నపదన్తి అసాధారణపదం అఞ్ఞత్థ అనాగతత్తా. కాయస్స చిత్తే సమోదహనం ఆరోపనం తన్నిస్సితతాకరణఞ్చ అత్థతో చిత్తగతియా పవత్తనమేవాతి ఆహ ‘‘చిత్తగతియా పేసేతీ’’తి.

తత్థ చిత్తగతిగమనం నామ చిత్తవసేన కాయస్స పరిణామనేన ‘‘అయం కాయో ఇమం చిత్తం వియ హోతూ’’తి కాయస్స చిత్తేన సమానగతికతాఠపనం. కథం పన కాయో దన్ధపవత్తికో లహుపవత్తినా చిత్తేన సమానగతికో హోతీతి? న సబ్బథా సమానగతికో. యథేవ హి కాయవసేన చిత్తపరిణామనే చిత్తం సబ్బథా కాయేన సమానగతికం న హోతి. న హి కదాచి తం సభావసిద్ధేన అత్తనో ఖణేన అవత్తిత్వా దన్ధవుత్తికస్స రూపధమ్మస్స వసేన పవత్తితుం సక్కోతి, ‘‘ఇదం చిత్తం అయం కాయో వియ హోతూ’’తి పన అధిట్ఠానేన దన్ధగతికస్స కాయస్స అనువత్తనతో యావ ఇచ్ఛితట్ఠానప్పత్తి, తావ కాయగతిఅనులోమేనేవ హుత్వా సన్తానవసేన పవత్తమానం చిత్తం కాయగతియా పరిణామితం నామ హోతి. ఏవం ‘‘అయం కాయో ఇదం చిత్తం వియ హోతూ’’తి అధిట్ఠానేన పగేవ సుఖలహుసఞ్ఞాయ సమ్పాదితత్తా అభావితిద్ధిపాదానం వియ దన్ధం అవత్తిత్వా యథా లహుకం కతిపయచిత్తవారేనేవ ఇచ్ఛితట్ఠానప్పత్తి హోతి, ఏవం పవత్తమానో కాయో చిత్తగతియా పరిణామితో నామ హోతి, న ఏకచిత్తక్ఖణేనేవ ఇచ్ఛితట్ఠానప్పత్తియా, ఏవఞ్చ కత్వా బాహాసమిఞ్జనపసారణూపమాపి ఉపచారేన వినా సుట్ఠుతరం యుత్తా హోతీతి. అఞ్ఞథా ధమ్మతావిలోమతా సియా, నాపి ధమ్మానం లక్ఖణఞ్ఞథత్తం ఇద్ధిబలేన కాతుం సక్కా, భావఞ్ఞథత్తమేవ పన కాతుం సక్కాతి.

౩-౧౦. భిక్ఖుసుత్తాదివణ్ణనా

౮౩౫-౮౪౨. ‘‘ద్విన్నం ఫలాన’’న్తి ఆగతసుత్తం సన్ధాయ ‘‘ద్వే ఫలాని ఆదిం కత్వా’’తి వుత్తం. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

అయోగుళవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఇద్ధిపాదసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.