౫-౭. పఠమవిత్థారసుత్తాదివణ్ణనా

౪౮౫-౪౮౭. విపస్సనావసేన నిస్సక్కం వేదితబ్బం, న మగ్గఫలవసేన, ఇమస్మిం సుత్తే సబ్బసోవ విపస్సనిన్ద్రియానం ఏవ అధిప్పేతత్తా. ఇదాని తమత్థం పాకటం కాతుం ‘‘పరిపుణ్ణాని హీ’’తిఆది వుత్తం. అవిహాదీసు పఞ్చసు సుద్ధావాసేసు తత్థ తత్థ ఆయువేమజ్ఝం అనతిక్కమిత్వా అన్తరా కిలేసపరినిబ్బానేన పరినిబ్బాయనతో అన్తరాపరినిబ్బాయీ, అసఙ్ఖారేన అప్పయోగేన సరసతోవ పరినిబ్బాయనతో అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ, తబ్బిపరియాయతో ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ, ఉద్ధం వాహిభావేన ఉద్ధమస్స తణ్హాసోతం వట్టసోతం వాతి ఉద్ధంసోతో, ఉద్ధం వా గన్త్వా పటిలభితబ్బతో ఉద్ధమస్స మగ్గసోతన్తి ఉద్ధంసోతో, అకనిట్ఠభవం గచ్ఛతీతి అకనిట్ఠగామీతి ఏవమేత్థ సద్దత్థో దట్ఠబ్బో.

ఇమస్మిం పన ఠానేతి ‘‘విపస్సనావసేన నిస్సక్క’’న్తి వుత్తట్ఠానే. అరహత్తమగ్గేయేవ ఠత్వాతి ఇమస్మింయేవ భవే అరహత్తమగ్గేయేవ, న విపస్సనాయ చ ఠత్వా. పఞ్చ నిస్సక్కాని నీహరితబ్బానీతి ‘‘తతో ముదుతరేహి అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతీ’’తిఆదీని పఞ్చ నిస్సక్కాని నిద్ధారేత్వా కథేతబ్బాని. ఇదాని తమత్థం వివరన్తో ‘‘అరహత్తమగ్గస్స హీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ అవిహాదీసు ఉప్పజ్జిత్వా ఉప్పన్నసమనన్తరాయ పరినిబ్బాయనతో పఠమఅన్తరాపరినిబ్బాయీ. తత్థ ఆయుప్పమాణవేమజ్ఝం అప్పత్వావ పరినిబ్బాయనతో దుతియఅన్తరాపరినిబ్బాయీ, ఆయువేమజ్ఝం పత్వా పరినిబ్బాయనతో తతో పరం తతియఅన్తరాపరినిబ్బాయీ వేదితబ్బో. ‘‘పఞ్చ నిస్సక్కానీ’’తి కస్మా వుత్తం? నను అసఙ్ఖారససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీతి వత్తబ్బన్తి? న వత్తబ్బన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయిస్స ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయినోపి ఏతేవ పఞ్చ జనా’’తి.

తీణి నిస్సక్కానీతి ‘‘తతో ముదుతరేహి సోతాపన్నో హోతీ’’తిఆదీని తీణి నిస్సక్కపదాని. ఇధ సకదాగామీ న గహితో, సో అనాగామిమగ్గే ఠత్వా నీహరితబ్బో, అనాగామిమగ్గస్స విపస్సనిన్ద్రియేహి ముదుతరేహి సకదాగామీ హోతి. సకదా…పే… ముదుతరానీతి ఇదం సకదాగామిమగ్గస్స విపస్సనిన్ద్రియేహి ఏకబీజిసఙ్ఖాతసోతాపన్నవిపస్సనిన్ద్రియాని ముదుతరాని హోన్తీతి తీణి కత్వా వుత్తం. ధమ్మానుసారీతిఆదిద్వయం కోలంకోలాదిద్వయేన గహితం హోతీతి. సకదాగామిమగ్గస్స హీతిఆది వుత్తస్సేవ అత్థస్స వివరణం. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయమేవ. ఛట్ఠసత్తమాని వుత్తనయానేవాతి ఛట్ఠసత్తమాని సుత్తాని దుతియతతియేసు వుత్తనయానేవ. తత్థ పన మిస్సకాని ఇన్ద్రియాని కథితాని, ఇధ పుబ్బభాగవిపస్సనిన్ద్రియాని కథితానీతి అయమేవ విసేసో.