౨. పఠమసంఖిత్తసుత్తవణ్ణనా

౪౮౨. ఇన్ద్రియానం తిక్ఖాదిభావో విపస్సనావసేన వా మగ్గవసేన వా ఫలవసేన వా గహేతబ్బోతి వుత్తం ‘‘తతోతి…పే… వేదితబ్బ’’న్తి. నను చేత్థ ముదుభావో ఏవ పాళియం గహితోతి? సచ్చమేతం, తం పన తిక్ఖభావే అసతి న హోతి తిక్ఖాదిభావోతి వుత్తం. యతో హి అయం ముదు, ఇతో తం తిక్ఖన్తి వత్తబ్బతం లభతి అపేక్ఖాసిద్ధత్తా తిక్ఖముదుభావానం పారాపారం వియ. ఇదాని ‘‘తతో’’తిఆదినా సఙ్ఖేపతో వుత్తమత్థం విత్థారతో దస్సేతుం ‘‘సమత్తానీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ సమత్తానీతి సమ్పన్నాని. ఇతరం తస్సేవ వేవచనం. సమత్తానీతి వా పరియత్తాని, సమత్తానీతి అత్థో. ‘‘తతో ముదుతరాని ధమ్మానుసారీమగ్గస్సా’’తి కస్మా వుత్తం? తతోతి హి సోతాపత్తిమగ్గవిపస్సనిన్ద్రియాని అధిప్పేతానియేవ, ‘‘తతో ముదుతరానీ’’తి వుత్తపఠమమగ్గో ధమ్మానుసారీ వా సియా సద్ధానుసారీ వాతి బ్యభిచరతి? నాయం దోసో, సోతాపత్తిమగ్గేకదేసవసేనేవ లద్ధబ్బపఠమమగ్గాపేక్ఖాయ విపస్సనాయ విభాగస్స అధిప్పేతత్తా. యో హి సోతాపన్నో హుత్వా ఇరియాపథం అకోపేత్వా యథానిసిన్నోవ సకదాగామిమగ్గం పాపుణాతి, తస్స విపస్సనిన్ద్రియాని సన్ధాయ అవిభాగేన వుత్తం – ‘‘తతో ముదుతరాని సోతాపత్తిమగ్గస్స విపస్సనిన్ద్రియాని నామా’’తి. యో పన సోతాపన్నో హుత్వా కాలన్తరేన సకదాగామీ హోతి, తస్స సోతాపత్తిమగ్గత్థాయ పవత్తాని విపస్సనిన్ద్రియాని నామ హోన్తి. సో చే ధమ్మానుసారీగోత్తో, తస్స యథావుత్తవిపస్సనిన్ద్రియతో ముదుతరానీతి ‘‘తతో ముదుతరాని ధమ్మానుసారీమగ్గస్సా’’తి వుత్తం. విపస్సనిన్ద్రియాని నామాతి ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. ధమ్మానుసారీవిపస్సనిన్ద్రియతో సద్ధానుసారీవిపస్సనిన్ద్రియానం ముదుభావస్స కారణం సయమేవ వక్ఖతి. ధమ్మేన పఞ్ఞాయ మగ్గసోతం అనుస్సరతీతి ధమ్మానుసారీ, పఞ్ఞుత్తరో అరియో. సద్ధాయ మగ్గసోతం అనుస్సరతీతి సద్ధానుసారీ, సద్ధుత్తరో అరియో.

ఏవం విపస్సనావసేన దస్సేత్వా మగ్గవసేన దస్సేతుం ‘‘తథా’’తిఆది ఆరద్ధం. సమ్పయోగతో సభావతో చ అరహత్తమగ్గపరియాపన్నాని అరహత్తమగ్గిన్ద్రియాని. అరహత్తఫలిన్ద్రియానీతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో.

ఇదాని ఫలవసేన దస్సేతుం ‘‘సమత్తాని పరిపుణ్ణానీ’’తిఆది వుత్తం. సోతాపత్తిమగ్గట్ఠపుగ్గలవసేన నానత్తం జాతం, తస్మా తే ద్వేపి ఇధ తతియవారే న లబ్భన్తీతి అధిప్పాయో. ధమ్మానుసారీసద్ధానుసారీనం నానత్తం కథం జాతన్తి ఆహ ‘‘ఆగమనేనపి మగ్గేనపీ’’తి. తదుభయం దస్సేన్తో ‘‘సద్ధానుసారీపుగ్గలో’’తిఆదిమాహ. ఉద్దిసాపేన్తోతి ఉద్దేసం గణ్హన్తో.

మగ్గో తిక్ఖో హోతి ఉపనిస్సయిన్ద్రియానం తిక్ఖవిసదభావతో. తేనాహ ‘‘సూరం ఞాణం వహతీ’’తి. అసఙ్ఖారేనాతి సరసేనేవ. అప్పయోగేనాతి తస్సేవ వేవచనం. ధమ్మానుసారీపుగ్గలో హి ఆగమనమ్హి కిలేసే విక్ఖమ్భేన్తో అప్పదుక్ఖేన అప్పకసిరేన అకిలమన్తోవ విక్ఖమ్భేతుం సక్కోతి. సద్ధానుసారీపుగ్గలో పన దుక్ఖేన కసిరేన కిలమన్తో హుత్వా విక్ఖమ్భేతుం సక్కోతి, తస్మా ధమ్మానుసారిస్స పుబ్బభాగమగ్గక్ఖణే కిలేసచ్ఛేదకఞాణం అదన్ధం తిఖిణం హుత్వా వహతి, యథా నామ తిఖిణేన అసినా కదలిం ఛిన్దన్తస్స ఛిన్నట్ఠానం మట్ఠం హోతి, అసి ఖిప్పం వహతి, సద్దో న సుయ్యతి, బలవవాయామకిచ్చం న హోతి, ఏవరూపా ధమ్మానుసారినో పుబ్బభాగభావనా హోతి, సద్ధానుసారినో పన పుబ్బభాగక్ఖణే కిలేసచ్ఛేదకఞాణం దన్ధం న తిఖిణం అసూరం హుత్వా వహతి, యథా నామ నాతితిఖిణేన అసినా కదలిం ఛిన్దన్తస్స ఛిన్నట్ఠానం న మట్ఠం హోతి, అసి సీఘం న వహతి, సద్దో సుయ్యతి, బలవవాయామకిచ్చం ఇచ్ఛితబ్బం హోతి, ఏవరూపా సద్ధానుసారినో పుబ్బభాగభావనా హోతి. ఏవం సన్తేపి కిలేసక్ఖయే నానత్తం నత్థి. తేనాహ ‘‘కిలేసక్ఖయే పనా’’తిఆది. అవసేసా చ కిలేసా ఖీయన్తి సంయోజనక్ఖయాయ యోగత్తా.