౧. సుద్ధికసుత్తవణ్ణనా

౪౭౧. చతుభూమక …పే… లబ్భన్తి కుసలాబ్యాకతభావతో తేసం తిణ్ణం ఇన్ద్రియానం. వీరియిన్ద్రియసమాధిన్ద్రియాని…పే… సబ్బత్థ లబ్భన్తి కుసలత్తికసాధారణత్తా. చతుభూమక …పే… వసేనాతి చతుభూమకధమ్మపరిచ్ఛేదవసేన చేవ కుసలాదీహి సబ్బసఙ్గాహకధమ్మపరిచ్ఛేదవసేన చ వుత్తన్తి అత్థో.

దుతియసమణబ్రాహ్మణసుత్తవణ్ణనా

౪౭౭. దుక్ఖసచ్చవసేనాతి దుక్ఖసచ్చభావేన న పజానన్తి. తఞ్హి పరిఞ్ఞేయ్యతాయ దుక్ఖసచ్చసఙ్గహం. సముదయసచ్చవసేనాతి తణ్హావిజ్జాదిం సద్ధిన్ద్రియస్స సముదయసచ్చభావేన న పజానన్తి. నిరోధన్తి సద్ధిన్ద్రియస్స అనుపాదాయ నిరోధనిమిత్తం నిబ్బానం. పటిపదన్తి సద్ధిన్ద్రియనిరోధగామినిం పటిపదం అరియమగ్గం. సేసేసూతి వీరియిన్ద్రియాదీసు.

సుక్కపక్ఖేతి ‘‘సద్ధిన్ద్రియం పజానన్తీ’’తిఆదినయప్పవత్తే అనవజ్జపక్ఖే. అధిమోక్ఖవసేన ఆవజ్జనసముదయాతి ‘‘అత్థి దిన్న’’న్తిఆదినయప్పవత్తపుబ్బభాగభూతసద్ధాధిమోక్ఖవసేన ఆవజ్జనుప్పత్తియా. తస్మా పఠముప్పన్నా సద్ధా ఏవ హేత్థ ‘‘ఆవజ్జన’’న్తి వుత్తా, న మనోద్వారావజ్జనం. ఏస నయో సేసేసుపి. తస్మా పఠముప్పన్నా ఆవజ్జనా పగ్గహుప్పత్తిట్ఠానానం తిక్ఖానం వీరియిన్ద్రియాదీనం పఠముప్పత్తియా ఆవజ్జనపరియాయేన వుత్తాతి దట్ఠబ్బం. దుబ్బలా హి పఠముప్పన్నా పగ్గహాభావతో వీరియిన్ద్రియాదీనం సముదయోతి బలవభావప్పత్తవీరియిన్ద్రియాదికస్స ఆవజ్జనట్ఠానియాని హోన్తీతి తేసం సముదయోతి వుత్తా, పుబ్బే అధిముచ్చనాదివసేన పవత్తస్స ఆవజ్జనస్స సముదయాతి అత్థో. పున ఛన్దవసేనాతి కత్తుకామతాకుసలచ్ఛన్దవసేన సద్ధాదీనం ఉప్పాదేతుకామతాకారప్పవత్తస్స ఛన్దస్స వసేన. మనసికారవసేన ఆవజ్జనసముదయాతి సద్ధిన్ద్రియాదివసేన పవత్తస్స దుబ్బలస్స తస్స నిబ్బత్తకయోనిసోమనసికారవసేన ఆవజ్జనస్స ఉప్పత్తియా. ఏవమ్పీతి ‘‘అధిమోక్ఖవసేనా’’తిఆదినా వుత్తాకారేనపి. ఛసు సుత్తేసూతి దుతియతో పట్ఠాయ ఛసు సుత్తేసు. చతుసచ్చమేవ కథితం. అస్సాదగ్గహణేన హి సముదయసచ్చం, ఆదీనవగ్గహణేన దుక్ఖసచ్చం, నిస్సరణగ్గహణేన నిరోధమగ్గసచ్చాని గహితానీతి. పఠమసుత్తే పన ఇన్ద్రియానం సరూపదస్సనమేవాతి.