౫. అమతవగ్గో

౨. సముదయసుత్తవణ్ణనా

౪౦౮. సారమ్మణసతిపట్ఠానాతి ఆరమ్మణలక్ఖితా సతిపట్ఠానా కథితా, న సతిలక్ఖణా.

౪. సతిసుత్తవణ్ణనా

౪౧౦. సుద్ధికం కత్వా విసుం విసుం కత్వా. తథా చ వుత్తం పాళియం ‘‘కాయే వా భిక్ఖూ’’తి.

౬. పాతిమోక్ఖసంవరసుత్తవణ్ణనా

౪౧౨. జేట్ఠకసీలన్తి పధానకసీలం. సీలగ్గహణఞ్హి పాళియం పాతిమోక్ఖసంవరవసేనేవ ఆగతం. తేనాహ ‘‘తిపిటకచూళనాగత్థేరో పనా’’తిఆది. తత్థ పాతిమోక్ఖసంవరోవ సీలన్తి అవధారణం ఇతరేసం తిణ్ణం ఏకదేసేన పాతిమోక్ఖన్తోగధభావం దీపేతి. తథా హి అనోలోకియోలోకనే ఆజీవహేతు చ ఛసిక్ఖాపదవీతిక్కమనే గిలానపచ్చయస్స అప్పచ్చవేక్ఖితపరిభోగే చ ఆపత్తి విహితాతి. తీణీతి ఇన్ద్రియసంవరాదీని. సీలన్తి వుత్తట్ఠానం నామ నత్థీతి సీలపరియాయేన తేసం కత్థచి సుత్తే గహితట్ఠానం నామ నత్థీతి నిప్పరియాయసీలతం తేసం పటిక్ఖిపతి. ఛద్వారరక్ఖణమత్తమేవాతి తస్స సల్లహుకతమాహ చిత్తాధిట్ఠానమత్తేన పటిపాకతికభావప్పత్తితో. ఇతరద్వయేపి ఏసేవ నయో. పచ్చయుప్పత్తిమత్తకన్తి ఫలేన హేతుం దస్సేతి. ఉప్పాదనహేతుకా హి పచ్చయానం ఉప్పత్తి. ఇదమత్థన్తి ఇదం పయోజనం ఇమస్స పచ్చయస్స పరిభుఞ్జనేతి అధిప్పాయో. నిప్పరియాయేనాతి ఇమినా ఇన్ద్రియసంవరాదీని తీణి పధానసీలస్స పరిపాలనపరిసోధనవసేన పవత్తియా పరియాయసీలాని నామాతి దస్సేతి. ఇదాని పాతిమోక్ఖసీలస్సేవ పధానభావం బ్యతిరేకతో అన్వయతో చ ఉపమాయ విభావేతుం ‘‘యస్సా’’తిఆదిమాహ. తత్థ సోతి పాతిమోక్ఖసంవరో. సేసాని ఇన్ద్రియసంవరాదీని. పాతిమోక్ఖసద్దస్స అత్థో పన విసుద్ధిమగ్గసంవణ్ణనాదీసు విత్థారితో, తస్మా తత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

ఆచారేన చ గోచరేన చ సమ్పన్నోతి కాయికచేతసికఅవీతిక్కమసఙ్ఖాతేన ఆచారేన చ నవేసియాదిగోచరతాదిసఙ్ఖాతేన గోచరేన చ సమ్పన్నో, సమ్పన్నఆచారగోచరోతి అత్థో. అప్పమత్తకేసూతి అతిపరిత్తకేసు అనాపత్తిగమనీయేసు. ‘‘దుక్కటదుబ్భాసితమత్తేసూ’’తి అపరే. వజ్జేసూతి అకరణీయేసు గారయ్హేసు. తే పన ఏకన్తతో అకుసలా హోన్తీతి ఆహ – ‘‘అకుసలధమ్మేసూ’’తి. భయదస్సావీతి భయతో దస్సనసీలో, పరమాణుమత్తమ్పి వజ్జం సినేరుప్పమాణం వియ కత్వా దస్సనసీలో. సమ్మా ఆదియిత్వాతి సమ్మదేవ సక్కచ్చం సబ్బసో చ ఆదియిత్వా. సిక్ఖాపదేసూతి నిద్ధారణే భుమ్మన్తి సముదాయతో అవయవనిద్ధారణం దస్సేన్తో ‘‘సిక్ఖాపదేసు తం తం సిక్ఖాపద’’న్తిఆదిమాహ. సిక్ఖాపదం సమాదాతబ్బం సిక్ఖితబ్బఞ్చాతి అధిప్పాయో. సిక్ఖాతి అధిసీలసిక్ఖా. పుబ్బే పద-సద్దో అధిట్ఠానట్ఠో, ఇధ భాగత్థోతి దట్ఠబ్బన్తి ఆహ – ‘‘సిక్ఖాకోట్ఠాసేసూ’’తి. మూలపఞ్ఞత్తిఅనుపఞ్ఞత్తిఆదిభేదం యంకిఞ్చి సిక్ఖితబ్బం పూరేతబ్బం సీలం, తం పన ద్వారవసేన దువిధమేవాతి ఆహ – ‘‘కాయికం వా వాచసికం వా’’తి. ఇమస్మిం అత్థవికప్పే సిక్ఖాపదేసూతి ఆధారే భుమ్మం సిక్ఖాభాగేసు కస్సచి విసుం అగ్గహణతో. తేనాహ – ‘‘తం తం సబ్బ’’న్తి. ‘‘తతో త్వం భిక్ఖు సీలం నిస్సాయా’’తి వచనతో అనభిజ్ఝా అబ్యాపాదసమ్మాదిట్ఠియోపి సీలన్తి వుత్తా, తస్మా ఇమస్మిం సుత్తే ‘‘పాతిమోక్ఖసంవరసీలమేవ కథిత’’న్తి వుత్తం.

౭. దుచ్చరితసుత్తవణ్ణనా

౪౧౩. ఏత్థాపి మనోసుచరితం సీలం నామాతి దస్సేతీతి కత్వా వుత్తం ‘‘పచ్ఛిమాపి తయో’’తి. అనభిజ్ఝాఅబ్యాపాదసమ్మాదిట్ఠిధమ్మా సీలం హోతీతి వేదితబ్బా కాయవచీసుచరితేహి సద్ధిం మనోసుచరితమ్పి వత్వా ‘‘తతో త్వం భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయా’’తి వుత్తత్తా. సేసం వుత్తనయమేవ. ఛట్ఠసత్తమేసూతి ఛట్ఠసత్తమవగ్గేసు అపుబ్బం నత్థి. తేన వుత్తం ‘‘హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో’’తి. వగ్గపేయ్యాలతో పన ఇమస్మిం సతిపట్ఠానసంయుత్తే కతిపయవగ్గా సఙ్గహం ఆరూళ్హా, తథాపి తేసం అత్థవిసేసాభావతో ఏకచ్చేసు పోత్థకేసు ముఖమత్తం దస్సేత్వా సంఖిత్తా, ఏకచ్చేసు అతిసంఖిత్తావ, తే సఙ్ఖేపవసేన ద్వే కత్వా ‘‘ఛట్ఠసత్తమేసూ’’తి వుత్తం.

అమతవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సతిపట్ఠానసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.