౩. ఉదాయివగ్గో

౧-౨. బోధాయసుత్తాదివణ్ణనా

౨౦౨-౨౦౩. కిత్తకేన ను ఖో కారణేన బుజ్ఝనకఅఙ్గా నామ వుచ్చన్తి బుజ్ఝనకస్స పుగ్గలస్స అఙ్గాతి వత్తబ్బతం లభన్తి. మిస్సకబోజ్ఝఙ్గా కథితా సహవిపస్సనా మగ్గబోజ్ఝఙ్గా కథితాతి కత్వా. ధమ్మపరిచ్ఛేదో కథితో గణనామత్తేన పరిచ్ఛిన్దిత్వా వుత్తత్తా న భూమన్తరపరిచ్ఛేదో, విపస్సనాదిపరిచ్ఛేదో వా.

౩-౫. ఠానియసుత్తాదివణ్ణనా

౨౦౪-౨౦౬. కామరాగేన గధితబ్బట్ఠానభూతా కామరాగట్ఠానియాతి ఆహ ‘‘ఆరమ్మణధమ్మాన’’న్తి. ‘‘మనసికారబహులీకారా’’తి వుత్తత్తా ‘‘ఆరమ్మణేనేవ కథిత’’న్తి వుత్తం. వుత్తపరిచ్ఛేదోతి ఏతేన న కేవలం ఆరమ్మణవసేనేవ, అథ ఖో ఉపనిస్సయవసేనపేత్థ అత్థో లబ్భతీతి దస్సేతి. పఠమవగ్గస్స హి దుతియే సుత్తే ఉపనిస్సయవసేనేవ అత్థో దస్సితో. మిస్సకబోజ్ఝఙ్గా కథితా అవిభాగేనేవ కథితత్తా. అపరిహానియేతి తీహి సిక్ఖాహి అపరిహానావహే.

౬-౭. తణ్హక్ఖయసుత్తాదివణ్ణనా

౨౦౭-౨౦౮. ‘‘సో మం పుచ్ఛిస్సతీ’’తి అధిప్పాయేన భగవతా ఓసాపితదేసనం. పత్థటత్తా భావనాపారిపూరియా విత్థారితం గతత్తా. మహన్తభావన్తి భావనావసేనేవ మహత్తం గతత్తా. తతో ఏవ వడ్ఢిప్పమాణా. నీవరణవిగమే సమ్భవతో పచ్చయతో బ్యాపాదో విగతో హోతీతి ఆహ – ‘‘నీవరణానం దూరీభావేన బ్యాపాదవిరహితత్తా’’తి. తణ్హామూలకన్తి తణ్హాపచ్చయం. యఞ్హి తణ్హాసహగతం అసహగతమ్పి తణ్హం ఉపనిస్సాయ నిప్ఫన్నం, సబ్బం తం తణ్హామూలకం. పహీయతి అనుప్పాదప్పహానేన. తణ్హాదీనంయేవ ఖయా, న తేసం సఙ్ఖారానం ఖయా. ఏతేహి తణ్హక్ఖయాదిపదేహి.

౮. నిబ్బేధభాగియసుత్తవణ్ణనా

౨౦౯. నిబ్బిజ్ఝన్తీతి నిబ్బేధా, నిబ్బిజ్ఝనధమ్మా ధమ్మవినయాదయో, తప్పరియాపన్నతాయ నిబ్బేధభాగే గతో నిబ్బేధభాగియో, తం నిబ్బేధభాగియం. తేనాహ ‘‘నిబ్బిజ్ఝనకోట్ఠాసియ’’న్తి. భావేత్వా ఠితేన చిత్తేన. విపస్సనామగ్గమ్పి గహేత్వా ‘‘మగ్గబోజ్ఝఙ్గా మిస్సకా’’తి వుత్తా. తేహీతి బోజ్ఝఙ్గేహి భావితం చిత్తం. తే వా బోజ్ఝఙ్గే భావేత్వా ఠితం చిత్తం నామ ఫలచిత్తం, తస్మా నిబ్బత్తితలోకుత్తరమేవ. తమ్పీతి ఫలచిత్తమ్పి మగ్గానన్తరతాయ మగ్గనిస్సితం కత్వా మిస్సకమేవ కథేతుం వట్టతి ‘‘బోధాయ సంవత్తన్తీ’’తి వుత్తత్తా.

౯. ఏకధమ్మసుత్తవణ్ణనా

౨౧౦. సంయోజనసఙ్ఖాతా వినిబన్ధాతి కామరాగాదిసంయోజనసఞ్ఞితా బన్ధనా. పరినిట్ఠపేత్వా గహణాతి గిలిత్వా వియ పరినిట్ఠపేత్వా గహణాకారా.

౧౦. ఉదాయిసుత్తవణ్ణనా

౨౧౧. బహుకతం వుచ్చతి బహుకారో బహుమానో, నత్థి ఏతస్స బహుకతన్తి అబహుకతో, అకతబహుమానో. ధమ్మో ఉప్పజ్జమానో ఉక్కుజ్జన్తో వియ నిరుజ్ఝమానో అవకుజ్జన్తో వియ హోతీతి వుత్తం ‘‘ఉక్కుజ్జం వుచ్చతి ఉదయో, అవకుజ్జం వయో’’తి. పరివత్తేన్తోతి అనిచ్చాతిపి దుక్ఖాతిపి అనత్తాతిపి. ‘‘ఏసో హి తే ఉదాయి మగ్గో పటిలద్ధో, యో తే…పే… తథత్తాయ ఉపనేస్సతీ’’తి పరియోసానే భగవతో వచనఞ్చేత్థ సాధకం దట్ఠబ్బం. తేన తేనాకారేన విహరన్తన్తి యేన సమ్మసనాకారేన విపస్సనావిహారేన విహరన్తం. తథాభావాయాతి ఖీణాసవభావపచ్చవేక్ఖణాయ. తేనాహ – ‘‘ఖీణా జాతీతి…పే… తం దస్సేన్తో ఏవమాహా’’తి.

ఉదాయివగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.