౬-౭. కుణ్డలియసుత్తాదివణ్ణనా

౧౮౭-౧౮౮. నిబద్ధవాసవసేన ఆరామే నిసీదనసీలోతి ఆరామనిసాదీ. పరిసం ఓగాళ్హో హుత్వా చరతీతి పరిసావచరోతి ఆహ – ‘‘యో పనా’’తిఆది. ఏవన్తి ఇమినాకారేన. గహణన్తి నిగ్గహణం. తేన పుచ్ఛాపదస్స అత్థం వివరతి. నిబ్బేఠనన్తి నిగ్గహనిబ్బేఠనం. తేన విస్సజ్జనపదస్స అత్థం వివరతి. ఇమినా నయేనాతి ఏతేన ‘‘ఇతివాదో’’తి ఏత్థ ఇతి-సద్దస్స అత్థం దస్సేతి. ఉపారమ్భాధిప్పాయో వదతి ఏతేనాతి వాదో, దోసో. ఇతివాదో హోతీతి ఏవం ఇమస్స ఉపరి వాదారోపనం హోతి. ఇతివాదప్పమోక్ఖోతి ఏవం తతో పమోక్ఖో హోతి. ఏవం వాదప్పమోక్ఖానిసంసం పరేహి ఆరోపితదోసస్స నిబ్బేఠనవసేన దస్సేత్వా ఇదాని దోసపవేదనవసేన దస్సేతుం ‘‘అయం పుచ్ఛాయ దోసో’’తిఆది వుత్తం.

ఏత్తకం ఠానన్తిఆదితో పట్ఠాయ యావ ‘‘తీణి సుచరితానీ’’తి ఏత్తకం ఠానం. ఇమం దేసనన్తి ‘‘ఇన్ద్రియసంవరో ఖో’’తిఆదినయప్పవత్తం ఇమం దేసనం. నాభిజ్ఝాయతీతి న అభిజ్ఝాయతి. నాభిహంసతీతి న అభితుస్సతి. గోచరజ్ఝత్తే ఠితం హోతీతి కమ్మట్ఠానారమ్మణే సమాధానవసేన ఠితం హోతి అవట్ఠితం. తేనాహ ‘‘సుసణ్ఠిత’’న్తి. సుసణ్ఠితన్తి సమ్మా అవిక్ఖేపవసేన ఠితం. కమ్మట్ఠానవిముత్తియాతి కమ్మట్ఠానానుయుఞ్జనవసేన పటిపక్ఖతో నీవరణతో విముత్తియా. సుట్ఠు విముత్తన్తి సువిముత్తం. తస్మిం అమనాపరూపదస్సనే న మఙ్కు విలక్ఖో న హోతి. కిలేసవసేన దోసవసేన. అట్ఠితచిత్తో అథద్ధచిత్తో. కోవేసేన హి చిత్తం థద్ధం హోతి, న ముదుకం. అదీనమానసోతి దోమనస్సవసేన యో దీనభావో, తదభావేన నిద్దోసమానసో. అపూతిచిత్తోతి బ్యాపజ్జాభావేన సీతిభూతచిత్తో.

ఇమేసు ఛసు ద్వారేసు అట్ఠారస దుచ్చరితాని హోన్తి పచ్చేకం కాయవచీమనోదుచ్చరితభేదేన. తాని విభాగేన దస్సేతుం ‘‘కథ’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థ ఇట్ఠారమ్మణే ఆపాథగతేతి నయదానమత్తమేతం. తేన ‘‘అనిట్ఠారమ్మణే ఆపాథగతే దోసం ఉప్పాదేన్తస్సా’’తిఆదినా తివిధదుచ్చరితం నీహరిత్వా వత్తబ్బం, తథా ‘‘మజ్ఝత్తారమ్మణే మోహం ఉప్పాదేన్తస్సా’’తిఆదినా చ. మనోదుచ్చరితాదిసామఞ్ఞేన పన తీణియేవ దుచ్చరితాని హోన్తీతి వేదితబ్బం.

పఞ్ఞత్తివసేనాతి వత్థుం అనామసిత్వా పిణ్డగహణముఖేన కేవలం పఞ్ఞత్తివసేనేవ. భావనాపటిసఙ్ఖానేతి భావనాసిద్ధే పటిసఙ్ఖానే, భావనాయ పటిసఙ్ఖానే వాతి అత్థో. ఇమానీతి యథావుత్తాని ఛద్వారారమ్మణాని. దుచ్చరితానీతి దుచ్చరితకారణాని. అప్పటిసఙ్ఖానే ఠితస్స దుచ్చరితాని సుచరితాని కత్వా. పరిణామేతీతి పరివత్తేతి దుచ్చరితాని తత్థ అనుప్పాదేత్వా సుచరితాని ఉప్పాదేన్తో. ఏవన్తి వుత్తప్పకారేన. ఇన్ద్రియసంవరో…పే… వేదితబ్బో ఇన్ద్రియసంవరసమ్పాదనవసేన తిణ్ణం సుచరితానం సిజ్ఝనతో. తేనాహ ‘‘ఏత్తావతా’’తిఆది. ఏత్తావతాతి ఆదితో పట్ఠాయ యావ ‘‘తీణి సుచరితాని పరిపూరేన్తీ’’తి పదం, ఏత్తావతా. సీలానురక్ఖకం ఇన్ద్రియసంవరసీలన్తి చతుపారిసుద్ధిసీలస్స అనురక్ఖకం ఇన్ద్రియసంవరసీలం కథికం. కథం పన తదేవ తస్స అనురక్ఖకం హోతీతి? అపరాపరుప్పత్తియా ఉపనిస్సయభావతో.

తీణి సీలానీతి ఇన్ద్రియసంవర-ఆజీవపారిసుద్ధి-పచ్చయసన్నిస్సిత-సీలాని. లోకుత్తరమిస్సకాతి లోకియాపి లోకుత్తరాపి హోన్తీతి అత్థో. సత్తన్నం బోజ్ఝఙ్గానన్తి లోకుత్తరానం సత్తన్నం బోజ్ఝఙ్గానం. మూలభూతా సతిపట్ఠానా పుబ్బభాగా, తే సన్ధాయ వుత్తం ‘‘చత్తారో ఖో, కుణ్డలియ, సతిపట్ఠానా భావితా బహులీకతా సత్త బోజ్ఝఙ్గే పరిపూరేన్తీ’’తి. తేపీతి యథావుత్తసతిపట్ఠానా. సతిపట్ఠానమూలకా బోజ్ఝఙ్గాతి లోకియసతిపట్ఠానమూలకా బోజ్ఝఙ్గావ. పుబ్బభాగావాతి ఏత్థ కేచి ‘‘పుబ్బభాగా చా’’తి పాఠం కత్వా ‘‘పుబ్బేవ లోకుత్తరా పుబ్బభాగా చా’’తి అత్థం వదన్తి. విజ్జావిముత్తిమూలకాతి ‘‘సత్త ఖో, కుణ్డలియ, బోజ్ఝఙ్గా భావితా బహులీకతా విజ్జావిముత్తిం పరిపూరేన్తీ’’తి ఏవం వుత్తా బోజ్ఝఙ్గా లోకుత్తరావ విజ్జావిముత్తిసహగతభావతో.

కుణ్డలియసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.