౯. తతియఆమకధఞ్ఞపేయ్యాలవగ్గో

౧. నచ్చగీతసుత్తవణ్ణనా

౧౧౫౧. సఙ్ఖేపతో ‘‘సబ్బపాపస్స అకరణ’’న్తిఆదినయప్పవత్తం (దీ.ని. ౨.౯౦; ధ.ప. ౧౮౩) భగవతో సాసనం అచ్చన్తఛన్దరాగపవత్తితో నచ్చాదీనం దస్సనం న అనులోమేతీతి ఆహ ‘‘సాసనస్స అననులోమత్తా’’తి. అత్తనా పరేహి చ పయోజియమానం పయోజాపియమానఞ్చ ఏతేనేవ నచ్చ-సద్దేన గహితం, తథా గీతవాదితసద్దేహి చాతి ఆహ – ‘‘నచ్చననచ్చాపనాదివసేనా’’తి. ఆది-సద్దేన గాయన-గాయాపన-వాదన-వాదాపనాదీని సఙ్గణ్హాతి. దస్సనేన చేత్థ సవనమ్పి సఙ్గహితం విరూపేకసేసనయేన. యథాసకం విసయస్స ఆలోచనసభావతాయ వా పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సవనకిరియాయపి దస్సనసఙ్ఖేపసబ్భావతో ‘‘దస్సనా’’ఇచ్చేవ వుత్తం. అవిసూకభూతస్స గీతస్స సవనం కదాచి వట్టతీతి ఆహ – ‘‘విసూకభూతా దస్సనా చా’’తి. తథా హి వుత్తం పరమత్థజోతికాయ ఖుద్దకఅట్ఠకథాయ (ఖు. పా. అట్ఠ. ౨.పచ్ఛిమపఞ్చసిక్ఖాపదవణ్ణనా) – ‘‘ధమ్మూపసంహితం గీతం వట్టతి, గీతూపసంహితో ధమ్మో న వట్టతీ’’తి.

౨. ఉచ్చాసయనసుత్తవణ్ణనా

౧౧౫౨. ఉచ్చాతి ఉచ్చ-సద్దేన సమానత్థం ఏకం సద్దన్తరం. సేతి ఏత్థాతి సయనం, ఉచ్చాసయనం మహాసయనఞ్చ సమణసారుప్పరహితం పటిక్ఖిత్తన్తి ఆహ – ‘‘పమాణాతిక్కన్తం అకప్పియత్థరణ’’న్తి. ఆసన్దాదిఆసనఞ్చేత్థ సయనేనేవ సఙ్గహితం. యస్మా పన ఆధారే పటిక్ఖిత్తే తదాధారకిరియా పటిక్ఖిత్తావ హోతి, తస్మా ‘‘ఉచ్చాసయనమహాసయనా’’ఇచ్చేవ వుత్తం. అత్థతో పన తదుపభోగభూతనిసజ్జానిపజ్జనేహి విరతి దస్సితాతి దట్ఠబ్బం. అథ వా ఉచ్చాసయనమహాసయనఞ్చ ఉచ్చాసయనమహాసయనఞ్చాతి ఉచ్చాసయనమహాసయనన్తి ఏతస్మిం అత్థే ఏకసేసనయేన అయం నిద్దేసో కతో యథా – ‘‘నామరూపపచ్చయా సళాయతన’’న్తి (ఉదా. ౧). ఆసనకిరియాపుబ్బకత్తా వా సయనకిరియాయ సయనగ్గహణేనేవ ఆసనమ్పి గహితన్తి దట్ఠబ్బం.

౩. జాతరూపసుత్తవణ్ణనా

౧౧౫౩. అఞ్ఞేపి ఉగ్గహాపనే ఉపనిక్ఖిత్తసాదియనే చ పటిగ్గహణత్థో లబ్భతీతి ఆహ – ‘‘న ఉగ్గణ్హాపేన్తి, న ఉపనిక్ఖిత్తం సాదియన్తీ’’తి. అథ వా తివిధం పటిగ్గహణం కాయేన వాచాయ మనసాతి. తత్థ కాయేన పటిగ్గహణం ఉగ్గహణం, వాచాయ పటిగ్గహణం ఉగ్గహాపణం, మనసా పటిగ్గహణం సాదియనం. తివిధమ్పి పటిగ్గహణం సామఞ్ఞనిద్దేసేన, ఏకసేసనయేన వా గహేత్వా ‘‘పటిగ్గహణా’’తి వుత్తన్తి ఆహ – ‘‘నేవ నం ఉగ్గణ్హన్తీ’’తిఆది. ఏస నయో ‘‘ఆమకధఞ్ఞపటిగ్గహణా’’తిఆదీసుపి.

౪. ఆమకధఞ్ఞసుత్తవణ్ణనా

౧౧౫౪. నీవారాదిఉపధఞ్ఞస్స సాలిఆదిమూలధఞ్ఞన్తోగధత్తా వుత్తం ‘‘సత్తవిధస్సా’’తి.

౫. ఆమకమంససుత్తవణ్ణనా

౧౧౫౫. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చ వసాని భేసజ్జాని – అచ్ఛవసం, మచ్ఛవసం, సుసుకావసం, సూకరవసం, గద్రభవస’’న్తి (మహావ. ౨౬౨; పారా. అట్ఠ. ౬౨౩) వుత్తత్తా ఇదం ఉద్దిస్స అనుఞ్ఞాతం నామ. తస్స పన ‘‘కాలే పటిగ్గహిత’’న్తి (మహావ. ౨౬౨) వుత్తత్తా పటిగ్గహణం వట్టతీతి ఆహ – ‘‘అఞ్ఞత్ర ఉద్దిస్స అనుఞ్ఞాతా’’తి. వినయవసేన ఉపపరిక్ఖితబ్బో, తస్మా సమన్తపాసాదికాయ వినయట్ఠకథాయ వుత్తనయేనేత్థ వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.