౧౦. కిమిలసుత్తవణ్ణనా

౯౮౬. థేరోతి ఆనన్దత్థేరో. అయం దేసనాతి ‘‘కథం విభావితో ను ఖో కిమిలా’’తిఆదినా పవత్తా దేసనా. కాయఞ్ఞతరన్తి రూపకాయే అఞ్ఞతరకోట్ఠాసే. ఏవన్తి యథా ఆనాపానం అనుస్సరన్తో భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ జాతో, ఏవం సబ్బత్థ వారేసు వేదనానుపస్సీతిఆది అత్థో వేదితబ్బో.

దేసనాసీసన్తి దేసనాపదేసం. మనసికారపదేసేన వేదనా వుత్తాతి తం సబ్బం సరూపతో అఞ్ఞాపదేసతో అపదిసతి. యథేవ హీతిఆదినా తత్థ నిదస్సనం దస్సేతి. చిత్తసఙ్ఖారపదద్వయేతి ‘‘చిత్తసఙ్ఖారపటిసంవేదీ పస్సమ్భయం చిత్తసఙ్ఖార’’న్తి ఏతస్మిం పదద్వయే.

ఏవం సన్తేపీతి పీతిమనసికారచిత్తసఙ్ఖారపదేసేన యది వేదనా వుత్తా, ఏవం సన్తేపి. ఏసా యథావుత్తా వేదనా ఆరమ్మణం న హోతి. వేదనారమ్మణా చ అనుపస్సనా, తస్మా వేదనానుపస్సనా న యుజ్జతి. యది ఏవం మహాసతిపట్ఠానాదీసు ‘‘వేదనా వేదియతీ’’తి వుత్తం, తం కథన్తి ఆహ – ‘‘మహాసతిపట్ఠానాదీసుపీ’’తిఆది. తత్థ సుఖాదీనం వత్థున్తి సుఖాదీనం ఉప్పత్తియా వత్థుభూతం రూపసద్దాదిం ఆరమ్మణం కత్వా వేదనా వేదియతి, న పుగ్గలో పుగ్గలస్సేవ అభావతో. వేదనాప్పవత్తిం ఉపాదాయ నిస్సాయ యథా ‘‘పుగ్గలో వేదనం వేదియతీ’’తి వోహారమత్తం హోతి. ఏవం ఇధాపి వేదనాయ అస్సాసపస్సాసే ఆరబ్భ పవత్తి, తథా పవత్తమనసికారసీసేన ‘‘వేదనాసు వేదనానుపస్సీ భిక్ఖు తస్మిం సమయే విహరతీ’’తి వుత్తో. తం సన్ధాయాతి తం వేదనాయ ఆరమ్మణభావం సన్ధాయ. ఆదీనం పదానం. ఏతస్స ‘‘వేదనానుపస్సనా న యుజ్జతీ’’తి వుత్తఅనుయోగస్స.

సప్పీతికే ద్వే ఝానే సమాపజ్జతీతి పీతిసహగతాని పఠమదుతియజ్ఝానాని పటిపాటియా సమాపజ్జతి. తస్సాతి తేన. పటిసంవిదితసద్దాపేక్ఖాయ హి కత్తుఅత్థే ఏతం సామివచనం. సమాపత్తిక్ఖణేతి సమాపజ్జనక్ఖణే. ఝానపటిలాభేనాతి ఝానేన సమఙ్గీభావేన. ఆరమ్మణతోతి ఆరమ్మణముఖేన తదారమ్మణఝానపరియాపన్నా పీతి పటిసంవిదితా హోతి, ఆరమ్మణస్స పటిసంవిదితత్తాతి వుత్తం హోతి. యథా నామ సప్పపరియేసనం చరన్తేన తస్స ఆసయే పటిసంవిదితే సోపి పటిసంవిదితో హోతి మన్తాగదబలేన తస్స గహణస్స సుకరత్తా, ఏవం పీతియా ఆసయభూతే ఆరమ్మణే పటిసంవిదితే సా పీతి పటిసంవిదితావ హోతి సలక్ఖణతో సామఞ్ఞలక్ఖణతో చ తస్సా గహణస్స సుకరత్తా. విపస్సనక్ఖణేతి విపస్సనాపఞ్ఞాయ తిక్ఖవిసదభావప్పత్తాయ విసయతో దస్సనక్ఖణే. లక్ఖణప్పటివేధేనాతి పీతియా సలక్ఖణస్స సామఞ్ఞలక్ఖణస్స చ పటివిజ్ఝనేన. యఞ్హి పీతియా విసేసతో సామఞ్ఞతో చ లక్ఖణం, తస్మిం విదితే సా యాథావతో విదితా ఏవ హోతి. తేనాహ ‘‘అసమ్మోహతో పీతి పటిసంవిదితా హోతీ’’తి.

ఇదాని తమత్థం పాళియా ఏవ విభావేతుం ‘‘వుత్తఞ్హేత’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ దీఘం అస్సాసవసేనాతి దీఘస్స అస్సాసస్స ఆరమ్మణభూతస్స వసేన. పజానతో సా పీతి పటిసంవిదితా హోతీతి సమ్బన్ధో. చిత్తస్స ఏకగ్గతం అవిక్ఖేపం పజానతోతి ఝానపరియాపన్నం ‘‘అవిక్ఖేపో’’తి లద్ధనామం చిత్తస్సేకగ్గతం తంసమ్పయుత్తాయ పఞ్ఞాయ పజానతో. యథా హి ఆరమ్మణముఖేన పీతి పటిసంవిదితా హోతి, ఏవం తంసమ్పయుత్తధమ్మాపి ఆరమ్మణముఖేన పటిసంవిదితా ఏవ హోన్తీతి. సతి ఉపట్ఠితా హోతీతి దీఘం అస్సాసవసేన ఝానసమ్పయుత్తా సతి తస్మిం ఆరమ్మణే ఉపట్ఠితా ఆరమ్మణముఖేన ఝానేపి ఉపట్ఠితా నామ హోతి. తాయ సతియాతి ఏవం ఉపట్ఠితాయ తాయ సతియా యథావుత్తేన తేన ఞాణేన సుప్పటివిదితత్తా ఆరమ్మణస్స తస్స వసేన తదారమ్మణా సా పీతి పటిసంవిదితా హోతి. దీఘం పస్సాసవసేనాతిఆదీసుపి ఇమినావ నయేన అత్థో వేదితబ్బో. తేన వుత్తం ‘‘ఏతేనేవ నయేన అవసేసపదానిపి అత్థతో వేదితబ్బానీ’’తి.

యథేవాతిఆదీసు అయం సఙ్ఖేపత్థో – ఝానపటిలాభేన యథా ఆరమ్మణతో పీతిఆదయో పటిసంవిదితా హోన్తి తేన వినా తేసం అప్పవత్తనతో. ఏవం ఝానసమ్పయుత్తేన తంపరియాపన్నేన వేదనాసఙ్ఖాతమనసికారపటిలాభేన ఆరమ్మణతో వేదనా పటిసంవిదితా హోతి అరుణుగ్గమేన వియ సూరియస్స తేన వినా వేదనాయ అప్పవత్తనతో. తస్మా వుత్తనయేన అతిసయప్పవత్తి వేదనా సుప్పటివిదితా, తస్మా సువుత్తమేతన్తి పుబ్బే వుత్తచోదనం నిరాకరోతి.

ఆరమ్మణేతి అస్సాసపస్సాసనిమిత్తం వదతి. చిత్తానుపస్సీయేవ నామేస హోతి అసమ్మోహతో చిత్తస్స పటిసంవిదితత్తా. తేనాహ ‘‘తస్మా’’తిఆది. చిత్తపటిసంవిదితవసేనాతి ఆది-సద్దేన ఇతరా తిస్సోపి చిత్తానుపస్సనా సఙ్గణ్హాతి.

సోతి ధమ్మానుపస్సనం అనుయుత్తో భిక్ఖు. యం తం పహానం పహాయకఞాణం. పఞ్ఞాయాతి అపరాయ విపస్సనాపఞ్ఞాయ అనిచ్చవిరాగాదితో దిస్వా దువిధాయపి అజ్ఝుపేక్ఖితా హోతి. ఇదఞ్హి చతుక్కన్తి అనిచ్చానుపస్సనాదివసేన వుత్తం చతుక్కం. తస్సాపి ధమ్మానుపస్సనాయ. పజహతీతి పహానన్తి ఆహ ‘‘నిచ్చసఞ్ఞం…పే… పహానకరఞాణం అధిప్పేత’’న్తి. విపస్సనాపరమ్పరన్తి పటిపాటియా విపస్సనమాహ. పథపటిపన్నం అజ్ఝుపేక్ఖతీతి మజ్ఝిమాయ పటిపత్తియా సమ్మదేవ వీథిపటిపన్నం భావనాచిత్తం పగ్గహనిగ్గహానం అకరణేన అజ్ఝుపేక్ఖతి. ఏకతో ఉపట్ఠానన్తి యస్మా మజ్ఝిమసమథవీథినాతివత్తియా తత్థ చ పక్ఖన్దనేన ఇన్ద్రియానం ఏకరసభావేన, తత్రమజ్ఝత్తతాయ భావతో అవిసేసం ఏకగ్గభావూపగమనేన ఏకన్తతో ఉపట్ఠాతి, తస్మా న తత్థ కిఞ్చి కాతబ్బన్తి అజ్ఝుపేక్ఖతి. తత్థాతి ఏవం అజ్ఝుపేక్ఖనే. సహజాతానమ్పి అజ్ఝుపేక్ఖనా హోతి తేసం పవత్తనాకారస్స అజ్ఝుపేక్ఖనతో. ‘‘పఞ్ఞాయ దిస్వా’’తి వుత్తత్తా ఆరమ్మణఅజ్ఝుపేక్ఖనా అధిప్పేతా. న కేవలం నీవరణాదిధమ్మే అజ్ఝుపేక్ఖితా, అథ ఖో అభిజ్ఝా …పే… పఞ్ఞాయ దిస్వా అజ్ఝుపేక్ఖితా హోతీతి యోజనా.

పంసుపుఞ్జట్ఠానియస్స కిలేసస్స ఉప్పత్తిట్ఠానదస్సనత్థం ‘‘చతుమహాపథో వియ ఛ ఆయతనాని’’ఇచ్చేవ వుత్తం. కాయాదయో చత్తారో ఆరమ్మణసతిపట్ఠానా. చతూసు ఆరమ్మణేసూతి కాయాదీసు చతూసు ఆరమ్మణేసు పవత్తా చత్తారో సతిపట్ఠానా పంసుపుఞ్జట్ఠానియస్స కిలేసస్స ఉపహననతో.

ఏకధమ్మవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.