౧. ఏకధమ్మవగ్గో

౧. ఏకధమ్మసుత్తవణ్ణనా

౯౭౭. ఏత్థాతి ఏతస్మిం పఠమసుత్తే. వుత్తమేవ, తస్మా తత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి అధిప్పాయో.

౬. అరిట్ఠసుత్తవణ్ణనా

౯౮౨. నో-సద్దో పుచ్ఛాయం, తస్మా నూతి ఇమినా సమానత్థోతి ఆహ ‘‘భావేథ నూ’’తి. కామచ్ఛన్దోతి వత్థుకామేసు ఇచ్ఛాతి ఆహ ‘‘పఞ్చకామగుణికరాగో’’తి. ద్వాదససు ఆయతనధమ్మేసు సపరసన్తతిపరియాపన్నేసు. ఇమినా కామచ్ఛన్దప్పహానకిత్తనేన పటిఘసఞ్ఞాపటివినయకిత్తనేన చ అనాగామిమగ్గం కథేతి పఞ్చోరమ్భాగియసఞ్ఞోజనసముచ్ఛేదస్స బ్యాకతత్తా. విపస్సనం దస్సేన్తోతి ‘‘విపస్సనం అనుయుఞ్జథా’’తి దస్సేన్తో.

౮. పదీపోపమసుత్తవణ్ణనా

౯౮౪. ‘‘నేవ కాయోపి కిలమతి న చక్ఖూనీ’’తి అట్ఠకథాయం పదుద్ధారో కతో. ‘‘కాయోపి కిలమతి, చక్ఖూనిపి విహఞ్ఞన్తీ’’తి వత్వా యత్థ యథా హోతి, తాని దస్సేతుం ‘‘ధాతుకమ్మట్ఠానస్మిం హీ’’తిఆది వుత్తం. చక్ఖూని ఫన్దన్తి కిలమన్తీతిఆది అతివేలం ఉపనిజ్ఝాయనే హోతీతి కత్వా వుత్తం. ఇమస్మిం పన కమ్మట్ఠానేతి ఆనాపానకమ్మట్ఠానే. ఏవమాహాతి ‘‘భిక్ఖు చేపి ఆకఙ్ఖేయ్య, నేవ కాయో కిలమేయ్యా’’తి ఏవమాహ.

లబ్భతీతి అట్ఠకథాధిప్పాయే ఠత్వా వుత్తం, పరతో ఆగతేన థేరవాదేన సో అనిచ్ఛితో. న హి తారకరూపముత్తావళికాదిసదిసం నిమిత్తూపట్ఠానాకారమత్తం ఖణమత్తట్ఠాయినం కసిణనిమిత్తేసు వియ ఉగ్ఘాటనం కాతుం సక్కోతి. తేనాహ ‘‘న లబ్భతేవా’’తి. ఆనిసంసదస్సనత్థం గహితో, ఆనాపానస్సతిసమాధిస్మిం సిద్ధే అయం గుణో సుఖేనేవ ఇజ్ఝతీతి. యస్మా భిక్ఖూతి ఇమస్మిం వారే నాగతన్తి యథా పురిమవారే ‘‘భిక్ఖు చేపి ఆకఙ్ఖేయ్యా’’తి ఆగతం, ఏవం ఇధ ‘‘భావితే ఖో, భిక్ఖవే, ఆనాపానస్సతిసమాధిమ్హీ’’తి ఆగతవారే భిక్ఖుగ్గహణమకతం, తస్మా ‘‘సో’’తి న వుత్తం.

౯. వేసాలీసుత్తవణ్ణనా

౯౮౫. పాకారపరిక్ఖేపవడ్ఢనేనాతి పాకారపరిక్ఖేపేన భూమియా వడ్ఢనేన. రాజగహసావత్థియో వియ ఇదమ్పి చ నగరం…పే… సబ్బాకారవేపుల్లతం పత్తం. అనేకపరియాయేనాతి ఏత్థ పరియాయసద్దో కారణవచనోతి ఆహ ‘‘అనేకేహి కారణేహీ’’తి, అయం కాయో అవిఞ్ఞాణకోపి సవిఞ్ఞాణకోపి ఏవమ్పి అసుభో ఏవమ్పి అసుభోతి నానావిధేహి కారణేహీతి అత్థో. అసుభాకారసన్దస్సనప్పవత్తన్తి కేసాదివసేన తత్థాపి వణ్ణాదితో అసుభాకారస్స సబ్బసో దస్సనవసేన పవత్తం. కాయవిచ్ఛన్దనీయకథన్తి అత్తనో పరస్స చ కరజకాయే విచ్ఛన్దనుప్పాదనకథం. ముత్తం వాతిఆదినా బ్యతిరేకముఖేన కాయస్స అమనుఞ్ఞతం దస్సేతి. తత్థ ఆదితో తీహి పదేహి అదస్సనీయతాయ అసారకతాయ చ, మజ్ఝే చతూహి దుగ్గన్ధతాయ, అన్తే ఏకేన లేసమత్తేనపి మనుఞ్ఞతాభావమస్స దస్సేతి. అథ ఖోతిఆదినా అన్వయతో సరూపేనేవ అమనుఞ్ఞతాయ దస్సనం. ‘‘కేసలోమాదీ’’తి సఙ్ఖేపతో వుత్తమత్థం విభాగేన దస్సేతుం ‘‘యేపీ’’తిఆది వుత్తం.

వణ్ణేన్తోతి విత్థారేన్తో. అసుభాయాతి అసుభమాతికాయ. ఫాతికమ్మన్తి బహులీకారో. కిలేసచోరేహి అనభిభవనీయత్తా ఝానం ‘‘చిత్తమఞ్జూస’’న్తి వుత్తం. నిస్సాయాతి పాదకం కత్వా.

అపరే పన ‘‘తస్మిం కిర అద్ధమాసే న కోచి బుద్ధవేనేయ్యో అహోసి, తస్మా భగవా ఏవమాహ – ‘ఇచ్ఛామహం, భిక్ఖవే’తిఆదీ’’తి వదన్తి. పరే కిరాతి కిర-సద్దో అరుచిసంసూచనత్థో. తేనాహ ‘‘ఇదం పన ఇచ్ఛామత్త’’న్తి.

అనేకకారణసమ్మిస్సోతి ఏత్థ కారణం నామ కాయస్స అసుచిదుగ్గన్ధజేగుచ్ఛపటికూలతావ. సబ్బమకంసూతి పుథుజ్జనా నామ సావజ్జేపి తత్థ అనవజ్జసఞ్ఞినో హుత్వా కరణకారాపనసమనుఞ్ఞతాభేదం సబ్బం పాపం అకంసు. కామం దసానుస్సతిగ్గహణేనేవ ఆనాపానస్సతి గహితా, సా పన తత్థ సన్నిపతితభిక్ఖూసు బహూనం సప్పాయా సాత్థికా చ, తస్మా పున గహితా. తథా హి భగవా తమేవ కమ్మట్ఠానం ఇమస్మిం సుత్తే కథేసి. ఆహారే పటికూలసఞ్ఞా అసుభకమ్మట్ఠానసదిసా, చత్తారో పన ఆరుప్పా ఆదికమ్మికానం అయోగ్యాతి తేసం ఇధ అగ్గహణం దట్ఠబ్బం.

వేసాలిం ఉపనిస్సాయాతి వేసాలీనగరం గోచరగామం కత్వా. ముహుత్తేనేవాతి సత్థరి సద్ధమ్మే చ గారవేన ఉపగతభిక్ఖూనం వచనసమనన్తరమేవ ఉట్ఠహింసూతి కత్వా వుత్తం. బుద్ధకాలే కిర భిక్ఖూ భగవతో సన్దేసం సిరసా సమ్పటిచ్ఛితుం ఓహితసోతా విహరన్తి.

ఆనాపానపరిగ్గాహికాయాతి అస్సాసపస్సాసే పరిగ్గణ్హనవసేన పవత్తాయ సతియా. సమ్పయుత్తో సమాధీతి తాయ సమ్పయుత్తఅఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయభూతాయ ఉప్పన్నో సమాధి. ఆనాపానస్సతియం వా సమాధీతి ఇమినా ఉపనిస్సయపచ్చయసభావమ్పి దస్సేతి, ఉభయత్థాపి సహజాతాదీనం సత్తన్నమ్పి పచ్చయానం వసేన పచ్చయభావం దస్సేతి. ‘‘యథాపటిపన్నా మే సావకా చత్తారో సతిపట్ఠానే భావేన్తీ’’తిఆదీసు ఉప్పాదనవడ్ఢనట్ఠేన భావనాతి వుచ్చతీతి తదుభయవసేన అత్థం దస్సేన్తో ‘‘భావితోతి ఉప్పాదితో వడ్ఢితో వా’’తి ఆహ. తత్థ భావం విజ్జమానతం ఇతో గతోతి భావితో, ఉప్పాదితో పటిలద్ధమత్తోతి అత్థో. ఉప్పన్నో పన లద్ధాసేవనో భావితో, పగుణభావం ఆపాదితో వడ్ఢితోతి అత్థో. బహులీకతోతి బహులం పవత్తితో. తేన ఆవజ్జనాదివసీభావప్పత్తిమాహ. యో హి వసీభావమాపాదితో, సో ఇచ్ఛితిచ్ఛితక్ఖణే సమాపజ్జితబ్బతో పునప్పునం పవత్తిస్సతి. తేన వుత్తం ‘‘పునప్పునం కతో’’తి. యథా ‘‘ఇధేవ, భిక్ఖవే, సమణో (మ. ని. ౧.౧౩౯; అ. ని. ౪.౨౪౧), వివిచ్చేవ కామేహీ’’తి (దీ. ని. ౧.౨౨౬; మ. ని. ౧.౨౭౧; సం. ని. ౨.౧౫౨; అ. ని. ౪.౧౨౩) చ ఏవమాదీసు పఠమపదే వుత్తో ఏవ-సద్దో దుతియాదీసుపి వుత్తోయేవ హోతి, ఏవమిధాపీతి ఆహ ‘‘ఉభయత్థ ఏవసద్దేన నియమో వేదితబ్బో’’తి. ఉభయత్థ నియమేన లద్ధగుణం దస్సేతుం ‘‘అయం హీ’’తిఆది వుత్తం.

అసుభకమ్మట్ఠానన్తి అసుభారమ్మణం ఝానమాహ. తఞ్హి అసుభేసు యోగకమ్మభావతో యోగినో సుఖవిసేసానం కారణభావతో చ ‘‘అసుభకమ్మట్ఠాన’’న్తి వుచ్చతి. కేవలన్తి ఇమినా ఆరమ్మణం నివత్తేతి. పటివేధవసేనాతి ఝానపటివేధవసేన. ఝానఞ్హి భావనావిసేసేన ఇజ్ఝన్తం అత్తనో విసయం పటివిజ్ఝన్తమేవ పవత్తతి యథాసభావతో పటివిజ్ఝియతి చాతి పటివేధోతి వుచ్చతి. ఓళారికారమ్మణత్తాతి బీభచ్ఛారమ్మణత్తా. పటికూలారమ్మణత్తాతి జిగుచ్ఛితబ్బారమ్మణత్తా. పరియాయేనాతి కారణేన, లేసన్తరేన వా. ఆరమ్మణసన్తతాయాతి అనుక్కమేన విచితబ్బతం పత్తారమ్మణస్స పరమసుఖుమతం సన్ధాయాహ. సన్తేహి సన్నిసిన్నే ఆరమ్మణే పవత్తమానో ధమ్మో సయమ్పి సన్నిసిన్నోవ హోతి. తేనాహ ‘‘సన్తో వూపసన్తో నిబ్బుతో’’తి, నిబ్బుతసబ్బపరిళాహోతి అత్థో. ఆరమ్మణసన్తతాయ తదారమ్మణానం ధమ్మానం సన్తతా లోకుత్తరధమ్మారమ్మణాహి పచ్చవేక్ఖణాహి వేదితబ్బా.

నాస్స సన్తపణీతభావావహం కిఞ్చి సేచనన్తి అసేచనకో. అసేచనకత్తా అనాసిత్తకో, అనాసిత్తకత్తా ఏవ అబ్బోకిణ్ణో, అసమ్మిస్సో పరికమ్మాదినా. తతో ఏవ పాటియేక్కో విసుంయేవేకో. ఆవేణికో అసాధారణో. సబ్బమేతం సరసతో ఏవ సన్తభావం దస్సేతుం వుత్తం, పరికమ్మం వా సన్తభావనిమిత్తం. పరికమ్మన్తి చ కసిణకరణాదినిమిత్తుప్పాదపరియోసానం, తాదిసం ఏత్థ నత్థీతి అధిప్పాయో. తదా హి కమ్మట్ఠానం నిరస్సాదత్తా అసన్తం అప్పణీతం సియా. ఉపచారే వా నత్థి ఏత్థ సన్తతాతి యోజనా. యథా ఉపచారక్ఖణే నీవరణాదివిగమేన అఙ్గపాతుభావేన చ పరేసం సన్తతా హోతి, న ఏవమిమస్స. అయం పన ఆదిసమన్నా…పే… పణీతో చాతి యోజనా. కేచీతి ఉత్తరవిహారవాసినో. అనాసిత్తకోతి ఉపసేచనేన అనాసిత్తకో. తేనాహ – ‘‘ఓజవన్తో’’తి ఓజవన్తసదిసోతి అత్థో. మధురోతి ఇట్ఠో. చేతసికసుఖపటిలాభసంవత్తనం తికచతుక్కజ్ఝానవసేన, ఉపేక్ఖాయ వా సన్తభావేన సుఖగతికత్తా సబ్బేసమ్పి ఝానానం వసేన వేదితబ్బం. ఝానసముట్ఠానపణీతరూపఫుట్ఠసరీరతావసేన పన కాయికసుఖపటిలాభసంవత్తనం దట్ఠబ్బం, తఞ్చ ఖో ఝానతో వుట్ఠితకాలే. ఇమస్మిం పక్ఖే ‘‘అప్పితప్పితక్ఖణే’’తి ఇదం హేతుమ్హి భుమ్మవచనం దట్ఠబ్బం.

అవిక్ఖమ్భితేతి ఝానేన సకసన్తానతో అనీహతే అప్పహీనే. అకోసల్లసమ్భూతేతి అకోసల్లం వుచ్చతి అవిజ్జా, తతో సమ్భూతే. అవిజ్జాపుబ్బఙ్గమా హి సబ్బే పాపధమ్మా. ఖణేనేవాతి అత్తనో పవత్తిక్ఖణేనేవ. అన్తరధాపేతీతి ఏత్థ అన్తరధాపనం వినాసనం, తం పన ఝానకత్తుకం ఇధాధిప్పేతన్తి పరియుట్ఠానప్పహానం హోతీతి ఆహ – ‘‘విక్ఖమ్భేతీ’’తి. వూపసమేతీతి విసేసేన ఉపసమేతి. విసేసేన ఉపసమనం పన సమ్మదేవ ఉపసమనం హోతీతి ఆహ ‘‘సుట్ఠు ఉపసమేతీ’’తి. సాసనికస్స ఝానభావనా యేభుయ్యేన నిబ్బేధభాగియా హోతీతి ఆహ ‘‘నిబ్బేధభాగియత్తా’’తి. అరియమగ్గస్స పాదకభూతో అయం సమాధి అనుక్కమేన వడ్ఢిత్వా అరియమగ్గభావం ఉపగతో వియ హోతీతి ఆహ ‘‘అనుపుబ్బేన అరియమగ్గవుడ్ఢిప్పత్తో’’తి. అయం పనత్థో విరాగనిరోధపటినిస్సగ్గానుపస్సనానం వసేన సమ్మదేవ యుజ్జతి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

౧౦. కిమిలసుత్తవణ్ణనా

౯౮౬. థేరోతి ఆనన్దత్థేరో. అయం దేసనాతి ‘‘కథం విభావితో ను ఖో కిమిలా’’తిఆదినా పవత్తా దేసనా. కాయఞ్ఞతరన్తి రూపకాయే అఞ్ఞతరకోట్ఠాసే. ఏవన్తి యథా ఆనాపానం అనుస్సరన్తో భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ జాతో, ఏవం సబ్బత్థ వారేసు వేదనానుపస్సీతిఆది అత్థో వేదితబ్బో.

దేసనాసీసన్తి దేసనాపదేసం. మనసికారపదేసేన వేదనా వుత్తాతి తం సబ్బం సరూపతో అఞ్ఞాపదేసతో అపదిసతి. యథేవ హీతిఆదినా తత్థ నిదస్సనం దస్సేతి. చిత్తసఙ్ఖారపదద్వయేతి ‘‘చిత్తసఙ్ఖారపటిసంవేదీ పస్సమ్భయం చిత్తసఙ్ఖార’’న్తి ఏతస్మిం పదద్వయే.

ఏవం సన్తేపీతి పీతిమనసికారచిత్తసఙ్ఖారపదేసేన యది వేదనా వుత్తా, ఏవం సన్తేపి. ఏసా యథావుత్తా వేదనా ఆరమ్మణం న హోతి. వేదనారమ్మణా చ అనుపస్సనా, తస్మా వేదనానుపస్సనా న యుజ్జతి. యది ఏవం మహాసతిపట్ఠానాదీసు ‘‘వేదనా వేదియతీ’’తి వుత్తం, తం కథన్తి ఆహ – ‘‘మహాసతిపట్ఠానాదీసుపీ’’తిఆది. తత్థ సుఖాదీనం వత్థున్తి సుఖాదీనం ఉప్పత్తియా వత్థుభూతం రూపసద్దాదిం ఆరమ్మణం కత్వా వేదనా వేదియతి, న పుగ్గలో పుగ్గలస్సేవ అభావతో. వేదనాప్పవత్తిం ఉపాదాయ నిస్సాయ యథా ‘‘పుగ్గలో వేదనం వేదియతీ’’తి వోహారమత్తం హోతి. ఏవం ఇధాపి వేదనాయ అస్సాసపస్సాసే ఆరబ్భ పవత్తి, తథా పవత్తమనసికారసీసేన ‘‘వేదనాసు వేదనానుపస్సీ భిక్ఖు తస్మిం సమయే విహరతీ’’తి వుత్తో. తం సన్ధాయాతి తం వేదనాయ ఆరమ్మణభావం సన్ధాయ. ఆదీనం పదానం. ఏతస్స ‘‘వేదనానుపస్సనా న యుజ్జతీ’’తి వుత్తఅనుయోగస్స.

సప్పీతికే ద్వే ఝానే సమాపజ్జతీతి పీతిసహగతాని పఠమదుతియజ్ఝానాని పటిపాటియా సమాపజ్జతి. తస్సాతి తేన. పటిసంవిదితసద్దాపేక్ఖాయ హి కత్తుఅత్థే ఏతం సామివచనం. సమాపత్తిక్ఖణేతి సమాపజ్జనక్ఖణే. ఝానపటిలాభేనాతి ఝానేన సమఙ్గీభావేన. ఆరమ్మణతోతి ఆరమ్మణముఖేన తదారమ్మణఝానపరియాపన్నా పీతి పటిసంవిదితా హోతి, ఆరమ్మణస్స పటిసంవిదితత్తాతి వుత్తం హోతి. యథా నామ సప్పపరియేసనం చరన్తేన తస్స ఆసయే పటిసంవిదితే సోపి పటిసంవిదితో హోతి మన్తాగదబలేన తస్స గహణస్స సుకరత్తా, ఏవం పీతియా ఆసయభూతే ఆరమ్మణే పటిసంవిదితే సా పీతి పటిసంవిదితావ హోతి సలక్ఖణతో సామఞ్ఞలక్ఖణతో చ తస్సా గహణస్స సుకరత్తా. విపస్సనక్ఖణేతి విపస్సనాపఞ్ఞాయ తిక్ఖవిసదభావప్పత్తాయ విసయతో దస్సనక్ఖణే. లక్ఖణప్పటివేధేనాతి పీతియా సలక్ఖణస్స సామఞ్ఞలక్ఖణస్స చ పటివిజ్ఝనేన. యఞ్హి పీతియా విసేసతో సామఞ్ఞతో చ లక్ఖణం, తస్మిం విదితే సా యాథావతో విదితా ఏవ హోతి. తేనాహ ‘‘అసమ్మోహతో పీతి పటిసంవిదితా హోతీ’’తి.

ఇదాని తమత్థం పాళియా ఏవ విభావేతుం ‘‘వుత్తఞ్హేత’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ దీఘం అస్సాసవసేనాతి దీఘస్స అస్సాసస్స ఆరమ్మణభూతస్స వసేన. పజానతో సా పీతి పటిసంవిదితా హోతీతి సమ్బన్ధో. చిత్తస్స ఏకగ్గతం అవిక్ఖేపం పజానతోతి ఝానపరియాపన్నం ‘‘అవిక్ఖేపో’’తి లద్ధనామం చిత్తస్సేకగ్గతం తంసమ్పయుత్తాయ పఞ్ఞాయ పజానతో. యథా హి ఆరమ్మణముఖేన పీతి పటిసంవిదితా హోతి, ఏవం తంసమ్పయుత్తధమ్మాపి ఆరమ్మణముఖేన పటిసంవిదితా ఏవ హోన్తీతి. సతి ఉపట్ఠితా హోతీతి దీఘం అస్సాసవసేన ఝానసమ్పయుత్తా సతి తస్మిం ఆరమ్మణే ఉపట్ఠితా ఆరమ్మణముఖేన ఝానేపి ఉపట్ఠితా నామ హోతి. తాయ సతియాతి ఏవం ఉపట్ఠితాయ తాయ సతియా యథావుత్తేన తేన ఞాణేన సుప్పటివిదితత్తా ఆరమ్మణస్స తస్స వసేన తదారమ్మణా సా పీతి పటిసంవిదితా హోతి. దీఘం పస్సాసవసేనాతిఆదీసుపి ఇమినావ నయేన అత్థో వేదితబ్బో. తేన వుత్తం ‘‘ఏతేనేవ నయేన అవసేసపదానిపి అత్థతో వేదితబ్బానీ’’తి.

యథేవాతిఆదీసు అయం సఙ్ఖేపత్థో – ఝానపటిలాభేన యథా ఆరమ్మణతో పీతిఆదయో పటిసంవిదితా హోన్తి తేన వినా తేసం అప్పవత్తనతో. ఏవం ఝానసమ్పయుత్తేన తంపరియాపన్నేన వేదనాసఙ్ఖాతమనసికారపటిలాభేన ఆరమ్మణతో వేదనా పటిసంవిదితా హోతి అరుణుగ్గమేన వియ సూరియస్స తేన వినా వేదనాయ అప్పవత్తనతో. తస్మా వుత్తనయేన అతిసయప్పవత్తి వేదనా సుప్పటివిదితా, తస్మా సువుత్తమేతన్తి పుబ్బే వుత్తచోదనం నిరాకరోతి.

ఆరమ్మణేతి అస్సాసపస్సాసనిమిత్తం వదతి. చిత్తానుపస్సీయేవ నామేస హోతి అసమ్మోహతో చిత్తస్స పటిసంవిదితత్తా. తేనాహ ‘‘తస్మా’’తిఆది. చిత్తపటిసంవిదితవసేనాతి ఆది-సద్దేన ఇతరా తిస్సోపి చిత్తానుపస్సనా సఙ్గణ్హాతి.

సోతి ధమ్మానుపస్సనం అనుయుత్తో భిక్ఖు. యం తం పహానం పహాయకఞాణం. పఞ్ఞాయాతి అపరాయ విపస్సనాపఞ్ఞాయ అనిచ్చవిరాగాదితో దిస్వా దువిధాయపి అజ్ఝుపేక్ఖితా హోతి. ఇదఞ్హి చతుక్కన్తి అనిచ్చానుపస్సనాదివసేన వుత్తం చతుక్కం. తస్సాపి ధమ్మానుపస్సనాయ. పజహతీతి పహానన్తి ఆహ ‘‘నిచ్చసఞ్ఞం…పే… పహానకరఞాణం అధిప్పేత’’న్తి. విపస్సనాపరమ్పరన్తి పటిపాటియా విపస్సనమాహ. పథపటిపన్నం అజ్ఝుపేక్ఖతీతి మజ్ఝిమాయ పటిపత్తియా సమ్మదేవ వీథిపటిపన్నం భావనాచిత్తం పగ్గహనిగ్గహానం అకరణేన అజ్ఝుపేక్ఖతి. ఏకతో ఉపట్ఠానన్తి యస్మా మజ్ఝిమసమథవీథినాతివత్తియా తత్థ చ పక్ఖన్దనేన ఇన్ద్రియానం ఏకరసభావేన, తత్రమజ్ఝత్తతాయ భావతో అవిసేసం ఏకగ్గభావూపగమనేన ఏకన్తతో ఉపట్ఠాతి, తస్మా న తత్థ కిఞ్చి కాతబ్బన్తి అజ్ఝుపేక్ఖతి. తత్థాతి ఏవం అజ్ఝుపేక్ఖనే. సహజాతానమ్పి అజ్ఝుపేక్ఖనా హోతి తేసం పవత్తనాకారస్స అజ్ఝుపేక్ఖనతో. ‘‘పఞ్ఞాయ దిస్వా’’తి వుత్తత్తా ఆరమ్మణఅజ్ఝుపేక్ఖనా అధిప్పేతా. న కేవలం నీవరణాదిధమ్మే అజ్ఝుపేక్ఖితా, అథ ఖో అభిజ్ఝా …పే… పఞ్ఞాయ దిస్వా అజ్ఝుపేక్ఖితా హోతీతి యోజనా.

పంసుపుఞ్జట్ఠానియస్స కిలేసస్స ఉప్పత్తిట్ఠానదస్సనత్థం ‘‘చతుమహాపథో వియ ఛ ఆయతనాని’’ఇచ్చేవ వుత్తం. కాయాదయో చత్తారో ఆరమ్మణసతిపట్ఠానా. చతూసు ఆరమ్మణేసూతి కాయాదీసు చతూసు ఆరమ్మణేసు పవత్తా చత్తారో సతిపట్ఠానా పంసుపుఞ్జట్ఠానియస్స కిలేసస్స ఉపహననతో.

ఏకధమ్మవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.