౩. అట్ఠసతపరియాయవగ్గో

౧. సీవకసుత్తవణ్ణనా

౨౬౯. చూళా పన అస్స మహతీ అత్థి సవిసేసా, తస్మా ‘‘మోళియసీవకో’’తి వుచ్చతి. ఛన్నపరిబ్బాజకోతి కమ్బలాదినా కోపీనపటిచ్ఛాదకపరిబ్బాజకో. పిత్తపచ్చయానీతి పిత్తహేతుకాని. ‘‘తిస్సో వేదనా’’తి వత్వా తాసం సమ్భవం దస్సేతుం ‘‘కథ’’న్తిఆది వుత్తం. కుసలవేదనా ఉప్పజ్జతి పిత్తపచ్చయా. పిత్తభేసజ్జం కరిస్సామీతి భేసజ్జసమ్భరణత్థఞ్చేవ తదత్థం ఆమిసకిఞ్జక్ఖసమ్భరణత్థఞ్చ పాణం హనతీతి యోజనా. మజ్ఝత్తో భేసజ్జకరణే ఉదాసీనో.

తస్మాతి యస్మా పిత్తాదిపచ్చయహేతుకన్తి అత్తనో చ లోకస్స చ పచ్చక్ఖం అతిధావన్తి యే సమణా వా బ్రాహ్మణా వా, తస్మా తేసం మిచ్ఛా. పిత్తాదీనం తిణ్ణమ్పి సమోధానసన్నిపాతే జాతాని సన్నిపాతికాని. పురిమఉతునో విసదిసో ఉతువిపరిణామోతి ఆహ ‘‘విసభాగఉతుతో జాతానీ’’తి. అనుదకో థద్ధలూఖభూమివిభాగో జఙ్గలదేసో, వుత్తవిపరియాయేన అనుపదేసో వేదితబ్బో. మలయం హిమసీతబహులో, ఇతరో ఉణ్హబహులో.

అత్తనో పకతిచరియానం విసమం కాయస్స పరిహరణవసేన, జాతాని పన అసయ్హసహనఅదేసఅకాలచరణాదినా వేదితబ్బానీతి ఆహ ‘‘మహాభారవహనా’’తిఆది. పరస్స ఉపక్కమతో నిబ్బత్తాని ఓపక్కమికానీతి ఆహ – ‘‘అయం చోరో వా’’తిఆది. కేవలన్తి బాహిరపచ్చయం అనపేక్ఖిత్వా కేవలం తేనేవ. తేనాహ ‘‘కమ్మవిపాకతోవ జాతానీ’’తి. సక్కా పటిబాహితుం పతీకారేన. లోకవోహారో నామ కథితో పిత్తసముట్ఠానాదిసమఞ్ఞాయ లోకసిద్ధత్తా. కామం సరీరసన్నిస్సితా వేదనా కమ్మనిబ్బత్తావ, తస్సా పన పచ్చుప్పన్నపచ్చయవసేన ఏవమయం లోకవోహారోతి వుత్తఞ్చేవ గహేత్వా పరవాదపటిసేధో కతోతి దట్ఠబ్బం.

సీవకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨-౧౦. అట్ఠసతసుత్తాదివణ్ణనా

౨౭౦-౨౭౮. వేదనానం అట్ఠాధికం సతం, తస్స అట్ఠసతస్స తబ్భావస్స పరియాయో కారణం ఏత్థ అత్థీతి అట్ఠసతపరియాయో, సుత్తం. తేనాహ ‘‘అట్ఠసతస్స కారణభూత’’న్తి. ధమ్మకారణన్తి పరియత్తిధమ్మభూతం కారణం. కాయికాతి పఞ్చద్వారకాయికా. తేనాహ ‘‘కామావచరేయేవ లబ్భన్తీ’’తి, కామభూమికాతి అత్థో. అరూపావచరే నత్థి, తిభూమికాతి అత్థో. తేనాహ – ‘‘అరూపే తికచతుక్కజ్ఝానం ఉప్పజ్జతి, తఞ్చ ఖో లోకుత్తరం, న లోకియ’’న్తి. ఇతరా ఉపేక్ఖావేదనా. ఉపవిచరన్తి ఉపేచ్చ పజ్జన్తీతి అత్థో. తంసమ్పయుత్తానన్తి విచారసమ్పయుత్తానం.

పటిలాభతోతి పటిలద్ధభావతో. సమనుపస్సతోతి పచ్చవేక్ఖతో పస్సతో. అతీతం ఖణత్తయాతిక్కమేన అతిక్కన్తం, నిరుద్ధప్పత్తియా నిరుద్ధం, పకతివిజహనేన విపరిణతం. సమనుస్సరతోతి చిన్తయతో. గేహస్సితన్తి కామగుణనిస్సితం. కామగుణా హి ఇధ గేహనిస్సితధమ్మేన గేహపరియాయేన వుత్తా.

విపరిణామవిరాగనిరోధన్తి విపరిణామనం విరజ్జనలక్ఖణం నిరుజ్ఝనఞ్చ విదిత్వా. పుబ్బేతి అతీతే. ఏతరహీతి ఇదాని వత్తమానా. సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతోతి విపస్సనాపఞ్ఞాయ చేవ మగ్గపఞ్ఞాయ చ యాథావతో పస్సతో. ఉస్సుక్కాపేతున్తి విపస్సనం పట్ఠపేత్వా మగ్గపటివేధం పాపేతుం. నిబ్బానం ఉద్దిస్స పవత్తితత్తా నేక్ఖమ్మస్సితసోమనస్సాని నామ. లోకామిసపటిసంయుత్తానన్తి కామగుణనిస్సితానం. తదాయతనన్తి తం ఆయతనం తం కారణం అరహత్తం. అనుత్తరేసు విమోక్ఖేసూతి అరియఫలధమ్మేసు. పిహన్తి అధిగమిచ్ఛం.

ఉపేక్ఖాతి సోమనస్సరహితఅఞ్ఞాణుపేక్ఖా. బాల్యయోగతో బాలస్స, తతో ఏవ మూళ్హస్స పుథుజ్జనస్స. కిలేసోధీనం మగ్గోధీహి అజితత్తా అనోధిజినస్స. సత్తమభవాదితో ఉద్ధం పవత్తనవిపాకస్స అజితత్తా అవిపాకజినస్స. అనేకాదీనవే వట్టే ఆదీనవస్స అజాననేన అనాదీనవదస్సావినో. పటిపత్తిపటివేధబాహుసచ్చాభావేన అస్సుతవతో పుథుజ్జనస్స. రూపం సా నాతివత్తతి న అతిక్కమతి ఞాణసమ్పయుత్తాభావతో. సబ్బసఙ్గాహకోతి సబ్బధమ్మే సఙ్గణ్హనకో. తతియాదీని యావ దసమా హేట్ఠా వుత్తనయత్తా ఉత్తానత్థానేవ.

అట్ఠసతసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౧. నిరామిససుత్తవణ్ణనా

౨౭౯. ఆరమ్మణతో సమ్పయోగతో చ కిలేసామిసేన సామిసా. నిరామిసాయాతి నిస్సక్కవచనం. నిరామిసతరావాతి ఏకంసవచనం తస్సా తథా నిస్సమేతబ్బతాయ. సా హి పీతి సబ్బసో సన్తకిలేసామిసే సన్తానే పవత్తియా అచ్చన్తసభావధమ్మారమ్మణవిసయతాయ సయమ్పి సాతిసయం సన్తసభావాకారేన పవత్తియా నిరామిసాయపి నిరామిసతరా వుత్తా. తేనాహ ‘‘నను చా’’తిఆది. ఇదాని తమత్థం ఉపమాయ సాధేతుం ‘‘యథా హీ’’తిఆదిమాహ. అప్పటిహారికన్తి పటిహరణరహితం అప్పటిహారం, కేనచి అనావటన్తి అత్థో. సేసవారేసూతి సుఖవారఉపేక్ఖావారేసు.

విమోక్ఖవారో పన న అతిదిట్ఠో ఇతరేహి విసదిసత్తా. తేనాహ ‘‘విమోక్ఖవారే పనా’’తిఆది. రూపపటిసంయుత్తోతి భావితరూపపటిసంయుత్తో. సామిసో నామ యస్మా సామిసరూపపటిబద్ధవుత్తి చేవ సామిసరూపపటిభాగఞ్చ, తస్మా ‘‘రూపామిస’’న్తి వుచ్చతి, తేన రూపామిసేన సామిసో నామ. అరూపామిసస్స అభావతో అరూపపటిసంయుత్తో విమోక్ఖో నిరామిసో నామ.

నిరామిససుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

అట్ఠసతపరియాయవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

వేదనాసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.