౨. రహోగతవగ్గో

౧. రహోగతసుత్తవణ్ణనా

౨౫౯. యంకిఞ్చి వేదయితన్తి ‘‘సుఖం దుక్ఖం అదుక్ఖమసుఖ’’న్తి వుత్తం వేదయితం దుక్ఖస్మిం అన్తోగధం, దుక్ఖన్తి వత్తబ్బతం లభతి పరియాయేనాతి అత్థో. తేనాహ ‘‘తం సబ్బం దుక్ఖన్తి అత్థో’’తి. యా ఏసాతిఆదీసు యో సఙ్ఖారానం అనిచ్చతాసఙ్ఖాతో హుత్వా అభావాకారో, యా ఖయసభావతా వినస్సనసభావతా జరాయ మరణేన చాతి ద్విధా విపరిణామనసభావతా, ఏతం సన్ధాయ ఉద్దిస్స సబ్బం వేదయితం దుక్ఖన్తి మయా వుత్తన్తి అయం సఙ్ఖేపత్థో. సాతి సఙ్ఖారానం అనిచ్చతా. వేదనానమ్పి అనిచ్చతా ఏవ సఙ్ఖారసభావత్తా. తాసం అనిచ్చతా చ నామ మరణం భఙ్గోతి కత్వా తతో ఉత్తరి దుక్ఖం నామ నత్థీతి సబ్బా వేదనా ‘‘దుక్ఖా’’తి వుత్తా, యథా ‘‘యదనిచ్చం తం దుక్ఖ’’న్తి చ, ‘‘పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా దుక్ఖా’’తి చ వుత్తం. ఇదం సుత్తపదం. చత్తారో ఆరుప్పాతి చతస్సో అరూపసమాపత్తియో. ఏత్థాతి చ ఏతస్మిం పటిప్పస్సద్ధివారే.

రహోగతసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. అగారసుత్తవణ్ణనా

౨౬౨. పురత్థిమాతి విభత్తిలోపేన నిద్దేసో, నిస్సక్కే వా ఏతం పచ్చత్తవచనం. పఠమజ్ఝానాదివసేనాతి పఠమదుతియజ్ఝానవసేన. అనుస్సతివసేనాతి నిదస్సనమత్తం అఞ్ఞస్సపి ఉపచారజ్ఝానగ్గహితస్స సవితక్కచారస్స నిరామిసస్స సుఖస్స లబ్భనతో. తస్సపి వా పఠమజ్ఝానాదీతి ఏత్థ ఆది-సద్దేన సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. కామహేతు దుక్ఖప్పత్తానం దుక్ఖవేదనా కామామిసేన సామిసా వేదనా. అనుత్తరవిమోక్ఖా నామ అరహత్తఫలం. ‘‘కుదాస్సు నామాహం తదాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సామీ’’తి ఏవం పిహం ఉపట్ఠాపయతో తస్మిం అనిజ్ఝమానే పిహప్పచ్చయా ఉప్పన్నదోమనస్సవేదనా. నేక్ఖమ్మనిస్సితా ఉపేక్ఖావేదనా నిరామిసా అదుక్ఖమసుఖా నామ. సవిసేసం పన దస్సేతుం ‘‘చతుత్థజ్ఝానవసేన ఉప్పన్నా అదుక్ఖమసుఖవేదనా’’తి వుత్తం.

అగారసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫-౮. పఠమఆనన్దసుత్తాదివణ్ణనా

౨౬౩-౨౬౬. హేట్ఠా కథితనయానేవ, వేనేయ్యజ్ఝాసయతో పన తేసం దేసనాతి దట్ఠబ్బం. ఏత్థాతి ఏతేసు చతూసు సుత్తేసు. పురిమాని ద్వే ‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స వాచా పటిప్పస్సద్ధా హోతీ’’తిఆదినా నయేన యావ ఖీణాసవస్స కిలేసపటిప్పస్సద్ధి, తావ దేసనాయ పవత్తత్తా ‘‘పరిపుణ్ణపస్సద్ధికానీ’’తి వుత్తాని. తావ పరిపూరం కత్వా అదేసితత్తా ‘‘పచ్ఛిమాని ఉపడ్ఢపస్సద్ధికాని, దేసనాయా’’తిఆది వుత్తం.

పఠమఆనన్దసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯-౧౦. పఞ్చకఙ్గసుత్తాదివణ్ణనా

౨౬౭-౨౬౮. దణ్డముగ్గరం అగ్గసోణ్డముగ్గరం. కాళసుత్తపక్ఖిపనం కాళసుత్తనాళి. వాసిఆదీని పఞ్చ అఙ్గాని అస్సాతి పఞ్చకఙ్గో. వత్థువిజ్జాయ వుత్తవిధినా కత్తబ్బనిస్సయాని ఠపేతీతి థపతి. పణ్డితఉదాయిత్థేరో, న లాళుదాయిత్థేరో. ద్వేపానన్దాతి అట్ఠకథాయ పదుద్ధారో కతో – ‘‘ద్వేపి మయా ఆనన్దా’’తి పన పాళియం. పసాదకాయసన్నిస్సితా కాయికా, చేతోసన్నిస్సితా చేతసికా. ఆధిపచ్చట్ఠేన సుఖమేవ ఇన్ద్రియన్తి సుఖిన్ద్రియం. ఉపవిచారవసేనాతి రూపాదీని ఉపేచ్చ విచరణవసేన. అతీతే ఆరమ్మణే. పచ్చుప్పన్నేతి అద్ధాపచ్చుప్పన్నే. ఏవం అట్ఠాధికం సతం అట్ఠసతం.

పాటియేక్కో అనుసన్ధీతి పుచ్ఛానుసన్ధిఆదీహి విసుం తేహి అసమ్మిస్సో ఏకో అనుసన్ధి. ఏకాపి వేదనా కథితా ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో’’తి ఆహరిత్వా ‘‘ఫస్సపచ్చయా వేదనా’’తి. యస్మా భగవా చతుత్థజ్ఝానుపేక్ఖావేదనం వత్వా – ‘‘అత్థానన్ద, ఏతస్మా సుఖా అఞ్ఞం సుఖ’’న్తిఆదిం వదన్తో థపతినో వాదం ఉపత్థమ్భేతి నామ. తేన హి ఉపేక్ఖావేదనా ‘‘సుఖ’’న్తేవ వుత్తా సన్తసభావత్తా. అభిక్కన్తతరన్తి అతివియ కన్తతరం మనోరమతరం. తేనాహ ‘‘సున్దరతర’’న్తి. పణీతతరన్తి పధానభావం నీతతాయ ఉళారతరం. తేనాహ ‘‘అతప్పకతర’’న్తి. సుఖన్తి వుత్తా పటిపక్ఖస్స సుట్ఠు ఖాదనేన, సుకరం ఓకాసదానమస్సాతి వా. నిరోధో సుఖం నామ సబ్బసో ఉదయబ్బయాభావతో. తేనాహ ‘‘నిద్దుక్ఖభావసఙ్ఖాతేన సుఖట్ఠేనా’’తి.

సుఖస్మింయేవాతి సుఖమిచ్చేవ పఞ్ఞపేతి. నిరోధసమాపత్తిం సీసం కత్వాతి నిరోధసమాపత్తిదేసనాయ సీసం ఉత్తమం కత్వా. దేసనాయ ఉద్దేసాధిముత్తే ఉట్ఠాపేత్వా విత్థారితత్తా ‘‘నేయ్యపుగ్గలస్స వసేనా’’తి వుత్తం. దసమం అనన్తరసుత్తే వుత్తనయత్తా ఉత్తానత్థమేవ.

పఞ్చకఙ్గసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

రహోగతవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.