౮. కింసుకోపమసుత్తవణ్ణనా

౨౪౫. చతున్నం అరియసచ్చానం పరిఞ్ఞాభిసమయాదివసేన వివిధదస్సనన్తి కిచ్చవసేన నానాదస్సనం హోతీతి వుత్తం, ‘‘దస్సనన్తి పఠమమగ్గస్సేతం అధివచన’’న్తి. తయిదం ఉపరిమగ్గేసు భావనాపరియాయస్స నిరుళ్హత్తా పఠమమగ్గస్స పఠమం నిబ్బానదస్సనతో. తేనాహ ‘‘పఠమమగ్గో హీ’’తిఆది. కోచి యథావుత్తం అవిపరీతం అత్థం అజానన్తో ఞాణదస్సనం నామ ఆరమ్మణకరణస్స వసేన అతిప్పసఙ్గం ఆసఙ్కేయ్యాతి తం నివత్తేతుం ‘‘గోత్రభూ పనా’’తిఆది వుత్తం. న దస్సనన్తి వుచ్చతీతి ఏత్థ రాజదస్సనం ఉదాహరన్తి. చత్తారోపి మగ్గా దస్సనమేవ యథావుత్తేనత్థేన, భావనాపరియాయో పన ఉపరి తిణ్ణం మగ్గానం పఠమమగ్గఉపాయస్స భావనాకారేన పవత్తనతో. దస్సనం విసుద్ధి ఏత్థాతి దస్సనవిసుద్ధికం, నిబ్బానం. ఫస్సాయతనం కమ్మట్ఠానం అస్స అత్థీతి ఫస్సాయతనకమ్మట్ఠానికో. ఏస నయో సేసేసుపి పదేసు.

పదేససఙ్ఖారేసూతి సఙ్ఖారేకదేసేసు. హేట్ఠిమపరిచ్ఛేదేన పథవిఆదికే ధమ్మమత్తే దిట్ఠే రూపపరిగ్గహో, చక్ఖువిఞ్ఞాణాదికే తంసహగతధమ్మమత్తే దిట్ఠే అరూపపరిగ్గహో చ సిజ్ఝతీతి వదన్తి.

అధిగతమగ్గమేవ కథేసీతి యేన ముఖేన విపస్సనాభినివేసం అకాసి, తమేవస్స ముఖం కథేసి. అయం పనాతి కమ్మట్ఠానం పుచ్ఛన్తో భిక్ఖు. ఇమేసన్తి ఫస్సాయతనకమ్మట్ఠానికపఞ్చక్ఖన్ధకమ్మట్ఠానికానం వచనం. ‘‘అఞ్ఞమఞ్ఞం న సమేతీ’’తి వత్వా తమేవత్థం పాకటం కరోతి ‘‘పఠమేనా’’తిఆదినా. పఞ్చక్ఖన్ధవిముత్తస్స సఙ్ఖారస్స అభావా ‘‘నిప్పదేసేసూ’’తి వుత్తం. తథేవాతి యథేవ ఫస్సాయతనకమ్మట్ఠానికం, తథేవ తం పఞ్చక్ఖన్ధకమ్మట్ఠానికం పుచ్ఛిత్వా.

సమప్పవత్తా ధాతుయోతి రసాదయో సరీరధాతుయో సమప్పవత్తా, న విసమాకారసణ్ఠితా అహేసుం. తేనాహ ‘‘కల్లసరీరం బలప్పత్త’’న్తి. ‘‘అతీతా సఙ్ఖారా’’తిఆది విపస్సనాభినివేసవసేన వుత్తం. సమ్మసనం సబ్బత్థకమేవ ఇచ్ఛితబ్బం. చారిభూమిన్తి గోచరట్ఠానం.

కారకభావన్తి భావనానుయుఞ్జనభావం. పణ్డురోగపురిసోతి పణ్డురోగీ పురిసో. అరిట్ఠన్తి సుత్తం. భేసజ్జం కత్వాతి భేసజ్జపయోగం కత్వా. కరిస్సామీతి భేసజ్జం కరిస్సామి. ఝామథుణో వియాతి దడ్ఢథుణో వియ ఖారకజాలనద్ధత్తా తరుణమకులసన్తానసఞ్ఛన్నత్తా.

దక్ఖిణద్వారగామేతి దక్ఖిణద్వారసమీపే గామే. లోహితకోతి లోహితవణ్ణో. ఓచిరకజాతోతి జాతఓలమ్బమానచిరకో వియ. ఆదిన్నసిపాటికోతి గహితఫలపోతకో. సన్దచ్ఛాయోతి బహలచ్ఛాయో. యస్మా తస్స రుక్ఖస్స సాఖా అవిరళా ఘనప్పత్తా అఞ్ఞమఞ్ఞం సంసన్దిత్వా ఠితా, తస్మా ఛాయాపిస్స తాదిసీతి వుత్తం ‘‘సన్దచ్ఛాయో నామ సంసన్దిత్వా ఠితచ్ఛాయో’’తి, ఘనచ్ఛాయోతి అత్థో. తత్థాతిఆది ఉపమాసంసన్దనం.

యేన యేనాకారేన అధిముత్తానన్తి ఛఫస్సాయతనాదిముఖేన యేన యేన విపస్సనాభినివేసేన విపస్సన్తానం నిబ్బానఞ్చ అధిముత్తానం. సుట్ఠు విసుద్ధం పరిఞ్ఞాతిసమయాదిసిద్ధియా. తేన తేనేవాకారేనాతి అత్తనాధిముత్తాకారేన. ఇదాని తం తం ఆకారం ఉపమాయ సద్ధిం యోజేత్వా దస్సేతుం ‘‘యథా హీ’’తిఆది ఆరద్ధం. తం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

ఇదన్తి నగరోపమం. తం సల్లక్ఖితన్తి కింసుకోపమదీపితం అత్థజాతం సచే సల్లక్ఖితం. అస్స భిక్ఖునో. ధమ్మదేసనత్థన్తి యథాసల్లక్ఖితస్స అత్థస్స వసేన లద్ధవిసేసస్స ఉపబ్రూహనాయ. తస్సేవత్థస్సాతి తస్స దస్సనవిసుద్ధిసఙ్ఖాతస్స అత్థస్స. చోరాసఙ్కా న హోన్తి మజ్ఝిమదేసరజ్జస్స పసన్నభావతో. తిపురిసుబ్బేధానీతి ఉబ్బేధేన తిపురిసప్పమాణాని నానాభిత్తివిచిత్తాని థమ్భానం ఉపరి వివిధమాలాకమ్మాదివిచిత్తధనురాకారలక్ఖితాని మనోరమాని. తేనాహ ‘‘నగరస్స అలఙ్కారత్థ’’న్తి. నగరద్వారస్స థిరభావాపాదనవసేన ఠపేతబ్బత్తా వుత్తం ‘‘చోరనివారణత్థానిపి హోన్తియేవా’’తి. పిట్ఠసఙ్ఘాతస్సాతి ద్వారబాహస్స. ‘‘ఇమే ఆవాసికా, ఇమే ఆగన్తుకా, తత్థాపి చ ఇమేహి నగరస్స నగరసామికస్స చ అత్థో. ఇమేసం వసేన అనత్థో సియా’’తి జాననఞాణసఙ్ఖాతేన పణ్డిచ్చేన సమన్నాగతో. అఞ్ఞాతనివారణే పటుభావసఙ్ఖాతేన వేయ్యత్తియేన సమన్నాగతో. ఠానుప్పత్తికపఞ్ఞాసఙ్ఖాతాయాతి తస్మిం తస్మిం అత్థకిచ్చే తఙ్ఖణుప్పజ్జనకపటిభానసఙ్ఖాతాయ.

రఞ్ఞా ఆయుత్తో నియోజితో రాజాయుత్తో, తత్థ తత్థ రఞ్ఞో కాతబ్బకిచ్చే ఠపితపురిసో. కతిపాహేయేవాతి కతిపయదివసేయేవ అకిచ్చకరణేన తస్స ఠానం విబ్భమో జాతోతి కత్వా వుత్తం – ‘‘సబ్బాని వినిచ్ఛయట్ఠానాదీని హారేత్వా’’తి.

సీసమస్స ఛిన్దాహీతి సీసభూతం ఉత్తమఙ్గట్ఠానియం తత్థ తస్స రాజకిచ్చం ఛిన్దాతి అత్థో. అఞ్ఞథా తస్స పాకతికే అత్థే గయ్హమానే పాణాతిపాతో ఆణత్తో నామ సియా. న హి చక్కవత్తిరాజా తాదిసం ఆణాపేతి, అఞ్ఞేసమ్పి తతో నివారకత్తా. అథ వా ఛిన్దాహీతి మమ ఆణాయ అస్స సీసం ఛిన్దన్తో వియ అత్తానం దస్సేహి, ఏవం సో తత్థోవాదపటికరత్తపత్తో ఓదమేయ్యాతి, తథా చేవ ఉపరి పటిపత్తి ఆగతా. తత్థాతి ఏతస్మిం పచ్చన్తిమనగరే.

ఉప్పన్నేనాతి సమథకమ్మట్ఠానే ఉప్పన్నేన.

తస్సేవాతి సక్కాయసఙ్ఖాతస్స నగరస్స ‘‘ద్వారానీ’’తి వుత్తానీతి ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. ‘‘సీఘం దూతయుగ’’న్తి వుత్తాతి యోజనా. హదయవత్థురూపస్స మజ్ఝే సిఙ్ఘాటకభావేన గహితత్తా ‘‘హదయవత్థుస్స నిస్సయభూతానం మహాభూతాన’’న్తి వుత్తం. యది ఏవం వత్థురూపమేవ గహేతబ్బం, తదేవేత్థ అగ్గహేత్వా కస్మా మహాభూతగ్గహణన్తి ఆహ ‘‘వత్థురూపస్స హీ’’తిఆది. యాదిసోతి సమ్మాదిట్ఠిఆదీనం వసేన యాదిసో ఏవ పుబ్బే ఆగతవిపస్సనామగ్గో. ‘‘అయమ్పి అట్ఠఙ్గసమన్నాగతత్తా తాదిసో ఏవా’’తి వత్వా అరియమగ్గో ‘‘యథాగతమగ్గో’’తి వుత్తో. ఇదం తావేత్థాతి ఏత్థ ఏతస్మిం సుత్తే ధమ్మదేసనత్థం ఆభతాయ యథావుత్తఉపమాయ ఇదం సంసన్దనం.

ఇదం సంసన్దనన్తి ఇదాని వక్ఖమానం ఉపమాయ సంసన్దనం. నగరసామిఉపమా పఞ్చక్ఖన్ధవసేన దస్సనవిసుద్ధిపత్తం ఖీణాసవం దస్సేతుం ఆభతా. సిఙ్ఘాటకూపమా చతుమహాభూతవసేన దస్సనవిసుద్ధిపత్తం ఖీణాసవం దస్సేతుం ఆభతాతి యోజనా. ‘‘చతుసచ్చమేవ కథిత’’న్తి వత్వా తాని సచ్చాని నిద్ధారేత్వా దస్సేతుం ‘‘సకలేనపి హీ’’తిఆది వుత్తం. ఇధ నగరసమ్భారో ఛద్వారాదయో. తేన హి ఛఫస్సాయతనాదయో ఉపమితా. తే పన దుక్ఖసచ్చపరియాపన్నాతి వుత్తం ‘‘నగరసమ్భారేన దుక్ఖసచ్చమేవ కథిత’’న్తి.

కింసుకోపమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.