౭. దుక్ఖధమ్మసుత్తవణ్ణనా

౨౪౪. దుక్ఖధమ్మానన్తి దుక్ఖకారణానం. తేనాహ ‘‘దుక్ఖసమ్భవధమ్మాన’’న్తిఆది. తత్థ కిం దుక్ఖం, కా దుక్ఖధమ్మాతి తదుభయం దస్సేతుం ‘‘పఞ్చసు హీ’’తి వుత్తం. తేతి పఞ్చక్ఖన్ధా. దుక్ఖసమ్భవధమ్మత్తాతి దుక్ఖుప్పత్తికారణత్తా. అస్సాతి తేన. కరణే హేతం సామివచనం. కామేతి వత్థుకామే కిలేసకామే చ. పున అస్సాతి సామిఅత్థే ఏవ సామివచనం. చారన్తి చిత్తాచారం. విహారన్తి పఞ్చద్వారప్పవత్తిచారవిహారం. ‘‘ఏకట్ఠా’’తి చ వదన్తి. తేనేవ హి ‘‘అనుబన్ధిత్వా చరన్తం’’ఇచ్చేవ వుత్తం. అనుబన్ధిత్వాతి చ వీథిచిత్తప్పవత్తితో పట్ఠాయ యావ తతియజవనవారా అను అను బన్ధిత్వా. పక్ఖన్దనాదీతి ఆది-సద్దేన కసిగోరక్ఖాదివసేనపి కామానం పరియేసనదుక్ఖం సఙ్గణ్హాతి.

దాయతీతి దాయో, వనం. తేనాహ ‘‘అటవి’’న్తి. కణ్టకగబ్భన్తి ఓవరకసదిసం వనం. నామపదం నామ కిరియాపదాపేక్ఖన్తి ‘‘విజ్ఝీ’’తి వచనసేసేన కిరియాపదం గణ్హాతి.

దన్ధాయితత్తం ఉప్పన్నకిలేసానం అవట్ఠానం. తేనాహ ‘‘ఉప్పన్నమత్తాయా’’తిఆది. తాయాతి సతియా. కాచి కిలేసాతి చుద్దసవిధే చిత్తస్స కిచ్చే జవనకిచ్చే ఏవ చిత్తకిలేసానం ఉప్పత్తిం కత్వా తథా వుత్తం. నిగ్గహితావ హోన్తి పవత్తితుం అప్పదానవసేన. తేనాహ ‘‘న సణ్ఠాతుం సక్కోన్తీ’’తి. చక్ఖుద్వారస్మిన్తి పాళియం తస్స పఠమం గహితతాయ వుత్తం, తేన నయేన సేసద్వారానిపి గహితానేవ హోన్తి. రాగాదీసు ఉప్పన్నేసు పఠమజవనవారే. సతిసమ్మోసేన ‘‘కిలేసా మే ఉప్పన్నా’’తి ఞత్వా తథా పచ్చామాససతియా లబ్భనతో. తేనాహ – ‘‘అనచ్ఛరియం చేత’’న్తి. ఆవట్టేత్వాతి అయోనిసో ఆవట్టేత్వా. ఆవజ్జనాదీసూతి తతో ఏవ అయోనిసో ఆవజ్జనాదీసు ఉప్పన్నేసు ఇట్ఠారమ్మణస్స లద్ధత్తా పచ్చయసిద్ధియా సమ్పత్తం పవత్తనారహం. నివత్తేత్వాతి దుతియజవనవారేపి కిలేసుప్పత్తిం నివత్తేత్వా. కథం పనస్స ఏవం లద్ధుం సక్కాతి ఆహ ‘‘ఆరద్ధవిపస్సకానం హీ’’తిఆది. భావనాపటిసఙ్ఖానేతి భావనాయం పటిసఙ్ఖానే చ యోగినో పతిట్ఠితభావో. తస్స అయమానిసంసో – యం పచ్చయలాభేన ఉప్పజ్జితుం లద్ధోకాసాపి కిలేసా పుబ్బే పవత్తభావనానుభావేన విక్ఖమ్భితా తథా తథా నిగ్గహితా ఏవ హుత్వా నివత్తన్తి, కుసలా ధమ్మావ లద్ధోకాసా ఉపరూపరి వడ్ఢన్తి.

అభిహట్ఠున్తి అభిహరిత్వా. అనుదహన్తీతి అనుదహన్తా వియ హోన్తి. అనుసేన్తీతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. అనావట్టన్తేతి అనివత్తన్తే సామఞ్ఞతోతి అధిప్పాయో. విపస్సనాబలమేవ దీపితం మగ్గఫలాధిగమస్స అజోతితత్తా.

దుక్ఖధమ్మసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.