౧౧. యవకలాపిసుత్తవణ్ణనా

౨౪౮. యవపుఞ్జో సుపరిపక్కయవసముదాయో. కాజహత్థాతి దణ్డహత్థా. పోథేయ్యున్తి యథా యవసఙ్ఖాతం ధఞ్ఞం వణ్టతో ముచ్చతి, ఏవం పోథేయ్యుం. యవే సావేత్వాతి యవసీసతో యవే పోథనేన మోచేత్వా వివేచేత్వా.

చతుమహాపథో వియ ఛ ఆయతనాని ఆరమ్మణదణ్డకేహి హననట్ఠానత్తా. యవకలాపీ వియ సత్తో తేహి హఞ్ఞమానత్తా. ఛ బ్యాభఙ్గియో వియ సభావతో ఛధాపి పచ్చేకం ఇట్ఠానిట్ఠమజ్ఝత్తవసేన అట్ఠారస ఆరమ్మణాని యవకలాపట్ఠానియస్స సత్తస్స హననతో. భవపత్థనాయ అపరాపరుప్పత్తిం సన్ధాయ ‘‘భవపత్థనా కిలేసా’’తి బహువచననిద్దేసో. భవపత్థనా చ తస్స పచ్చయభూతా కిలేసా చాతి భవపత్థనాకిలేసాతి ఏవం వా ఏత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. యస్మా సత్తానం వట్టదుక్ఖం నామ సబ్బమ్పి తం భవపత్థనామూలకం, తస్మా వుత్తం ‘‘ఏవం సత్తా’’తిఆది. భవపత్థనకిలేసాతి చ భవపత్థనామూలకం కిలేసం.

భుమ్మన్తి సమీపత్థే భుమ్మం. తేనాహ ‘‘సుధమ్మాయ ద్వారే’’తి. న కతన్తి దుక్ఖుప్పాదనం న కతం. నవగూథసూకరం వియాతి నవగూథభక్ఖసూకరం వియ. చిత్తేనేవాతి యో బజ్ఝతి, తస్స చిత్తేనేవ. తస్మాతి యస్మా వేపచిత్తిబన్ధనస్స బన్ధనముచ్చనం వియ, తస్మా ‘‘వేపచిత్తిబన్ధన’’న్తి వుత్తం. ఞాణమోక్ఖం బన్ధనన్తి ఞాణేన ముచ్చనం బన్ధనం.

మఞ్ఞమానోతి పరికప్పితతణ్హావసేన ‘‘ఏతం మమా’’తి, దిట్ఠివసేన ‘‘ఏసో మే అత్తా’’తి, మానవసేన ‘‘ఏసోహమస్మీ’’తి మఞ్ఞన్తో. ఖన్ధవినిముత్తస్స మఞ్ఞమానవత్థునో అభావా ‘‘ఖన్ధే మఞ్ఞన్తో’’తి వుత్తం. ఏతన్తి ‘‘మారస్సా’’తి ఏతం సామివచనం. కిలేసమారేన బద్ధోతి కిలేసమారేన తేనేవ కిలేసబన్ధనేన బద్ధో. ముత్తోతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో.

తణ్హామఞ్ఞనాయ సతి దిట్ఠిమానమఞ్ఞనానం పసఙ్గో ఏవ నత్థీతి యథా ‘‘అస్మీ’’తి పదేన దిట్ఠిమానమఞ్ఞనా వుత్తా హోన్తి, ఏవం తణ్హామఞ్ఞితాపీతి వుత్తం ‘‘అస్మీతి పదేన తణ్హామఞ్ఞితం వుత్త’’న్తి. అయమహమస్మీతి పదేన దిట్ఠిమఞ్ఞితన్తి ఏతరహి లబ్భమానదిట్ఠివత్థువసేనేవ. భవిస్సన్తి అనాగతదిట్ఠివత్థుపరికప్పనవసేనేవ దిట్ఠిమఞ్ఞితం. యేభుయ్యేన హి అనాగతాలిఙ్గనా సస్సతదిట్ఠి. ఉచ్ఛేదవసేన దిట్ఠిమఞ్ఞితమేవాతి ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. రూపీతిఆదీని పదాని. సస్సతస్సేవాతి సస్సతగాహస్సేవ పభేదదీపనాని. యస్మా మఞ్ఞితం ఆబాధవసేన రోగో, అన్తోదోసవసేన గణ్డో, అఙ్గనికన్తవసేన సల్లం, తస్మా ఇమేహి తణ్హాదీహి కిలేసేహి పాకటచలనవసేన ఇఞ్జన్తి చేవ, అపాకటసఞ్చలనవసేన ఫన్దన్తి చ. పపఞ్చితం సంసారే చిరాయనం దట్ఠబ్బం, ఖన్ధసన్తానస్స వా విత్థారణం. పమత్తాకారప్పత్తా ముచ్ఛనాకారప్పత్తా. తేసన్తి తణ్హాదిట్ఠికిలేసానం. ఆకారదస్సనత్థన్తి పవత్తిఆకారదస్సనత్థం.

మానో నామ ‘‘సేయ్యోహమస్మీ’’తిఆదినా మజ్జనాకారప్పవత్తి. తణ్హాయ సమ్పయుత్తమానవసేనాతి కస్మా వుత్తం? నను సబ్బో మానో తణ్హాసమ్పయుత్తో? సతి హి బ్యభిచారే విసేసనం ఇచ్ఛితబ్బన్తి. సచ్చమేతం, తణ్హా పన అత్థి మానస్స పచ్చయభూతా, అత్థి మానస్స అప్పచ్చయభూతా, యతో మానో అనియతో వుచ్చతి. తథా హి పట్ఠానే ‘‘సంయోజనం ధమ్మం పటిచ్చ సంయోజనో ధమ్మో ఉప్పజ్జతి హేతుపచ్చయా’’తి ఏత్థ సంయోజనాని సంయోజనేహి యథాలాభం యోజేత్వా దస్సితయోజనాయ ‘‘కామరాగసంయోజనం పటిచ్చ మానసంయోజనం అవిజ్జాసంయోజన’’న్తి వత్వా ‘‘కామరాగసంయోజనం పటిచ్చ అవిజ్జాసంయోజన’’న్తి, ‘‘మానసంయోజనం పటిచ్చ భవరాగసంయోజనం అవిజ్జాసంయోజన’’న్తి చ వత్వా ‘‘భవరాగసంయోజనం పటిచ్చ అవిజ్జాసంయోజన’’న్తి వుత్తం. ఏత్థ చ కామరాగభవరాగసంయోజనేహి మానస్స అనియతభావో పకాసితో. తత్థ యా తణ్హా బలవతీ, తం సన్ధాయ ఇదం వుత్తం ‘‘తణ్హాయ సమ్పయుత్తమానవసేనా’’తి. బలవతణ్హాసమ్పయుత్తో హి మానో సయమ్పి బలవా హుత్వా అస్మీతి సవిసేసం మజ్జనవసేన పవత్తతీతి.

దిట్ఠివసేనాతి మానమూలకదిట్ఠివసేన. ‘‘సేయ్యోహమస్మీ’’తిఆదినా హి బహులమానుపేతస్స పుగ్గలస్స రూపాదీసు ఏకం ఉద్దిస్స అయమహమస్మీతి దిట్ఠియా ఉప్పన్నాయ మానస్స అప్పహీనత్తా మానోపి తత్థ తత్థేవ ఉప్పజ్జతి. ఇతి మానమూలకం దిట్ఠిం సన్ధాయాహ ‘‘అయమహమస్మీతి దిట్ఠివసేన వుత్త’’న్తి. చోదకో పన ఇమమత్థం అజానన్తో అనుపలబ్భమానమేవ సమ్పయోగత్థం గహేత్వా ‘‘నను చా’’తిఆదినా చోదేతి. ఇతరో ‘‘ఆమ నత్థీ’’తి తమత్థం సమ్పటిచ్ఛిత్వా ‘‘మానస్స పనా’’తిఆదినా పరిహారమాహ. తస్సత్థో వుత్తో ఏవ.

యవకలాపిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఆసీవిసవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

చతుత్థో పణ్ణాసకో.

సళాయతనసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.