౧౦. ఛప్పాణకోపమసుత్తవణ్ణనా

౨౪౭. వణసరీరోతి వణితసరీరో. పక్కత్తాతి కుథితత్తా. సరదణ్డేసు సరసమఞ్ఞాతి కణ్డ-సద్దో సరపరియాయోతి ఆహ – ‘‘సరవనన్తి కణ్డవన’’న్తి. అరుగత్తో…పే… వేదితబ్బో గుణసరీరస్స ఖణ్డఛిద్దసీలాదీహి హేట్ఠా మజ్ఝే ఉపరిభాగే చ భేదవిసమచ్ఛిన్నవికారదోసత్తా. ఏత్థ కుసా ‘‘కణ్టకా’’తి అధిప్పేతా కణ్టకసదిసత్తా, కుసతిణానం ఏవ వా వుత్తాకారపదేసో ‘‘కుసకణ్టకో’’తి వుత్తో.

గామవాసీనం విజ్ఝనట్ఠేనాతి నారహోవ హుత్వా తేసం కారానం పటిగ్గహణవసేన పీళనట్ఠేన.

పక్ఖిన్తి హత్థిలిఙ్గసకుణం. తస్స కిర హత్థిసోణ్డసదిసం ముఖం, తస్మా ‘‘హత్థిసోణ్డసకుణ’’న్తి వుత్తం. విస్సజ్జేయ్యాతి రజ్జుయా యథాబద్ధం ఏవ విస్సజ్జేయ్య.

భోగేహీతి అత్తనో సరీరభోగేహి. మణ్డలం బన్ధిత్వాతి యథా సరీరం మణ్డలాకారేన తిట్ఠతి, ఏవం కత్వా. సుపిస్సామీతి నిద్దం ఓక్కమిస్సామి. డేతుకామోతి ఉప్పతితుకామో. దిసా దిసన్తి దిసతో దిసం.

ఛ పాణకా వియ ఛ ఆయతనాని నానజ్ఝాసయత్తా, నానజ్ఝాసయతా చ నేసం నానావిసయనిన్నతాయ దట్ఠబ్బా. దళ్హరజ్జు వియ తణ్హా తేసం బన్ధనతో. మజ్ఝే గణ్ఠి వియ అవిజ్జా బన్ధనస్స దుబ్బినిమ్మోచనహేతుతో. ఆరమ్మణం బలవం హోతి మనుఞ్ఞభావేన చేవ తత్థ తణ్హాభినివేసస్స దళ్హభావేన చ.

సరిక్ఖకేన వా ఉపమాయ ఆహరణపక్ఖే. అప్పనాతి సంసన్దనా. పాళియంయేవ అప్పితా ఉపమా ‘‘ఏవమేవ ఖో’’తిఆదినా. రూపచిత్తాదివిసమనిన్నత్తా చక్ఖుస్స విసమజ్ఝాసయతా. ఏస నయో సేసేసుపి.

కణ్ణచ్ఛిద్దకూపకేతి కణ్ణచ్ఛిద్దసఞ్ఞితే ఆవాటే. తస్సాతి సోతస్స. పచ్చయో హోతీతి ఉపనిస్సయో హోతి తేన వినా సద్దగ్గహణస్స అభావతో. ‘‘అజటాకాసోపి వట్టతి ఏవా’’తి వత్వా తస్స పచ్చయభావం దస్సేతుం ‘‘అన్తోలేణస్మి’’న్తిఆది వుత్తం. ధాతుపరమ్పరా ఘట్టేన్తోతి భూతపరమ్పరాసఙ్ఘట్టేన్తో.

ఏవం సన్తేతి ఏవం భూతపరమ్పరావసేన సద్దే సోతపథమాగచ్ఛన్తే. సమ్పత్తగోచరతా హోతి సోతస్స. ఘానాదీనం వియ ‘‘దూరే సద్దో’’తి జాననం న సమ్భవేయ్య సమ్పత్తగాహిభావతో. తథా తథా జాననాకారో హోతి మనోవిఞ్ఞాణస్స గహణాకారవిసేసతో. సోతవిఞ్ఞాణప్పవత్తి పన ఉభయత్థ సమానావ. దూరే ఠితోపి సద్దో తాదిసే ఠానే పటిఘోసాదీనం పచ్చయో హోతి అయోకన్తో వియ అయోచలనస్సాతి దట్ఠబ్బం. ధమ్మతాతి ధమ్మసభావో, సద్దస్స సో సభావోతి అత్థో. తతో తతో సవనం హోతి ఆకాససఞ్ఞితస్స ఉపనిస్సయస్స లబ్భనతో. యది పన సోతం సమ్పత్తగాహీ సియా, చిత్తసముట్ఠానసద్దో సోతవిఞ్ఞాణస్స ఆరమ్మణపచ్చయో న సియా. పట్ఠానే చ అవిసేసేన ‘‘సద్దాయతనం సోతవిఞ్ఞాణస్స ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో’’తి వుత్తో, బహిద్ధా చ చిత్తజస్స సద్దస్స సమ్భవో నత్థి. అథ వా చిత్తజో సద్దో ధాతుపరమ్పరాయ సోతపసాదం ఘట్టేతి, న సో చిత్తజో సద్దో, యో పరమ్పరాయ పవత్తో. ఉతుజో హి సో, తస్మా యథుప్పన్నో సద్దో, తత్థ ఠితోవ సోతపసాదస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛతీతి నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం. తేన వుత్తం ‘‘అసమ్పత్తగోచరమేవేత’’న్తి.

తదా ఏకగ్గచిత్తతం ఆపజ్జతి పరిస్సయానం అభావతో. నాసచ్ఛిద్దసఙ్ఖాతఆకాససన్నిస్సయే వత్తనతో ఘానం ఆకాసజ్ఝాసయం వుత్తం. వాతేన వినా గన్ధగహణస్స అసమ్భవతో వాతూపనిస్సయగన్ధగోచరం. తేనాహ ‘‘తథా హీ’’తిఆది.

గామతో లద్ధబ్బం ఆహారం గామం, తన్నిన్నతాయ గామజ్ఝాసయతా వుత్తా. తథా హి జీవితనిమిత్తం రసో జీవితం, తస్మిం నిన్నతాయ తం అవ్హాయతీతి జివ్హా. న సక్కా ఖేళేన అతేమితస్స రసం జానితుం, తస్మా ఆపోసన్నిస్సితరసారమ్మణా జివ్హాతి.

ఆమకసుసానతో బహి. ఉపాదిణ్ణకజ్ఝాసయోతి ఉపాదిణ్ణకనిన్నో. కాయపసాదసన్నిస్సయభూతాయ పథవియా ఫోట్ఠబ్బారమ్మణే ఘటితే ఏవ తత్థ విఞ్ఞాణుప్పత్తి, న అఞ్ఞథాతి వుత్తం ‘‘పథవీసన్నిస్సితఫోట్ఠబ్బారమ్మణో’’తి. తథా హీతిఆది కాయస్స ఉపాదిణ్ణకజ్ఝాసయతాయ సాధకం. అజ్ఝత్తికబాహిరాతి అజ్ఝత్తికా బాహిరా వా. అస్సాతి కాయస్స. సుసన్థతస్సాతిఆది తస్స పథవియా పచ్చయభావదస్సనం.

నానజ్ఝాసయోతి నానారమ్మణనిన్నో. తేన మనస్స మక్కటస్స వియ అనవట్ఠితతం దస్సేతి. తేనాహ ‘‘దిట్ఠపుబ్బేపీ’’తిఆది. మూలభవఙ్గగ్గహణేన పిట్ఠిభవఙ్గం నివత్తేతి. అస్సాతి మనస్స. ఏవం కిరియమయం విఞ్ఞాణం దట్ఠబ్బం. నానత్తన్తి భేదో.

యథారుచిప్పవత్తియా నివారణవసేన బద్ధానం. నిబ్బిసేవనభావన్తి లోలతాసఙ్ఖాతపరిప్ఫన్దస్స అభావం. నాకడ్ఢతీతి సవిసయే రూపారమ్మణే చిత్తసన్తానం, తంసమఙ్గినం వా పుగ్గలం నాకడ్ఢతి. పుబ్బభాగవిపస్సనావ కథితా ఆయతనముఖేన ‘‘ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి వుత్తత్తా.

ఛప్పాణకోపమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.