౩. లోకన్తగమనసుత్తవణ్ణనా

౧౧౬. లోకియన్తి ఏత్థ సత్తకాయభూతగామాదీతి లోకో, చక్కవాళో. సఙ్ఖారో పన లుజ్జనపలుజ్జనట్ఠేన లోకో. అన్తన్తి ఓసానం. సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన సంసన్దిత్వాతి సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణగతియా సమానేత్వా అవిరోధేత్వా. థోమేస్సామీతి పసంసిస్సామి.

ఏవంసమ్పత్తికన్తి ఏవంసమ్పజ్జనకం ఏవంపస్సితబ్బం ఇదం మమ అజ్ఝేసనం. తేనాహ ‘‘ఈదిసన్తి అత్థో’’తి. జానం జానాతీతి సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన జానితబ్బం జానాతి ఏవ. న హి పదేసఞ్ఞాణే ఠితో జానితబ్బం సబ్బం జానాతి. ఉక్కట్ఠనిద్దేసేన హి అవిసేసగ్గహణేన చ ‘‘జాన’’న్తి ఇమినా నిరవసేసం ఞేయ్యజాతం పరిగ్గయ్హతీతి తబ్బిసయాయ జాననకిరియాయ సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణమేవ కరణం భవితుం యుత్తం. పకరణవసేన ‘‘భగవా’’తి పదసన్నిధానేన చ అయమత్థో విభావేతబ్బో. పస్సితబ్బమేవ పస్సతీతి దిబ్బచక్ఖు-పఞ్ఞాచక్ఖు-ధమ్మచక్ఖు-బుద్ధచక్ఖు-సమన్తచక్ఖు-సఙ్ఖాతేహి ఞాణచక్ఖూహి పస్సితబ్బం పస్సతి ఏవ. అథ వా జానం జానాతీతి యథా అఞ్ఞే సవిపల్లాసా కామరూపపరిఞ్ఞావాదినో జానన్తాపి విపల్లాసవసేన జానన్తి, న ఏవం భగవా. భగవా పన పహీనవిపల్లాసత్తా జానన్తో జానాతి ఏవ, దిట్ఠిదస్సనస్స అభావా పస్సన్తో పస్సతి ఏవాతి అత్థో.

దస్సనపరిణాయకట్ఠేనాతి యథా చక్ఖు సత్తానం దస్సనత్థం పరిణేతి సాధేతి, ఏవం లోకస్స యాథావదస్సనసాధనతోపి దస్సనకిచ్చపరిణాయకట్ఠేన చక్ఖుభూతో, పఞ్ఞాచక్ఖుమయత్తా వా సయమ్భూఞాణేన పఞ్ఞాచక్ఖుం భూతో పత్తోతి వా చక్ఖుభూతో. ఞాణభూతోతి ఏతస్స చ ఏవమేవ అత్థో దట్ఠబ్బో. ధమ్మా వా బోధిపక్ఖియా, తేహి ఉప్పన్నత్తా లోకస్స చ తదుప్పాదనతో అనఞ్ఞసాధారణం వా ధమ్మం పత్తో అధిగతోతి ధమ్మభూతో. ‘‘బ్రహ్మా’’వుచ్చతి సేట్ఠట్ఠేన మగ్గఞాణం, తేన ఉప్పన్నత్తా లోకస్స చ తదుప్పాదనతో తఞ్చ సయమ్భూఞాణేన పత్తోతి బ్రహ్మభూతో. చతుసచ్చధమ్మం వదతీతి వత్తా. చిరం సచ్చపటివేధం పవత్తేన్తో వదతీతి పవత్తా. అత్థం నీహరిత్వాతి దుక్ఖాదిఅత్థం ఉద్ధరిత్వా. పరమత్థం వా నిబ్బానం పాపయితా. అమతసచ్ఛికిరియం సత్తేసు ఉప్పాదేన్తో అమతం దదాతీతి అమతస్స దాతా. బోధిపక్ఖియధమ్మానం తదాయత్తభావతో ధమ్మస్సామీ. పునప్పునం యాచాపేన్తో భారియం కరోన్తో గరుం కరోతి నామ, తథా దువిఞ్ఞేయ్యం కత్వా కథేన్తోపి.

చక్ఖునా విజ్జమానేన లోకసఞ్ఞీ హోతి, న తస్మిం అసతి. న హి అజ్ఝత్తికాయతనవిరహేన లోకసమఞ్ఞా అత్థి. తేనాహ ‘‘చక్ఖుఞ్హి లోకో’’తిఆది. అప్పహీనదిట్ఠీతి అసమూహతసక్కాయదిట్ఠికో ఘనవినిబ్భోగం కాతుం అసక్కోన్తో సముదాయం వియ అవయవం ‘‘లోకో’’తి సఞ్జానాతి చేవ మఞ్ఞతి చ. తథాతి ఇమినా ‘‘లోకోతి సఞ్జానాతి చేవ మఞ్ఞతి చా’’తి పదత్తయం ఆకడ్ఢతి. తస్సాతి పుథుజ్జనస్స, చక్కవాళలోకస్స వా. చక్ఖాదిమేవ హి సహోకాసేన ‘‘చక్కవాళో’’తి పుథుజ్జనో సఞ్జానాతి. గమనేనాతి పదసా గమనేన. న సక్కా తేసం అనన్తత్తా. లుజ్జనట్ఠేనాతి అభిసఙ్ఖారలోకవసేన లోకస్స అన్తం దస్సేతుం వుత్తం. తస్స అన్తో నామ నిబ్బానం. తం పత్తుం సక్కా సమ్మాపటిపత్తియా పత్తబ్బత్తా. చక్కవాళలోకస్స పన అన్తో నామ, నత్థి తస్స గమనేన అప్పత్తబ్బత్తా.

ఇమేహి పదేహీతి ఇమేహి వాక్యవిభాగేహి పదేహి. తాని పన అక్ఖరసముదాయలక్ఖణానీతి ఆహ ‘‘అక్ఖరసమ్పిణ్డనేహీ’’తి. పాటియేక్కఅక్ఖరేహీతి తస్మిం తస్మిం పదే పటినియతసన్నివేసేహి విసుం విసుం చిత్తేన గయ్హమానేహి అక్ఖరేహీతి అత్థో.

గమనట్ఠేన ‘‘పణ్డా’’ వుచ్చతి పఞ్ఞా, తాయ ఇతో గతో పత్తోతి పణ్డితో, పఞ్ఞవా. మహాపఞ్ఞతా నామ పటిసమ్భిదావసేన వేదితబ్బాతి ఆహ ‘‘మహన్తే అత్థే’’తిఆది. యథా తన్తి ఏత్థ తన్తి నిపాతమత్తం పఠమవికప్పే, దుతియవికప్పే పన పచ్చామసనన్తి ఆహ ‘‘తం బ్యాకత’’న్తి.

లోకన్తగమనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.