౬. సీహసుత్తవణ్ణనా

౭౮. సీహోతి పరిస్సయసహనతో పటిపక్ఖహననతో చ ‘‘సీహో’తి లద్ధనామో మిగాధిపతి. చత్తారోతి చ సమానేపి సీహజాతికభావే వణ్ణవిసేసాదిసిద్ధేన విసేసేన చత్తారో సీహా. తే ఇదాని నామతో వణ్ణతో ఆహారతో దస్సేత్వా ఇధాధిప్పేతసీహం నానప్పకారతో విభావేతుం ‘‘తిణసీహో’’తిఆది ఆరద్ధం. తిణభక్ఖో సీహో తిణసీహో పురిమపదే ఉత్తరపదలోపేన యథా ‘‘సాకపత్థివో’’తి. కాళవణ్ణతాయ కాళసీహో. తథా పణ్డుసీహో. తేనాహ ‘‘కాళసీహో కాళగావిసదిసో, పణ్డుసీహో పణ్డుపలాసవణ్ణగావిసదిసో’’తి. రత్తకమ్బలస్స వియ కేసరో కేసరకలాపో ఏతస్స అత్థీతి కేసరీ. లాఖారసపరికమ్మకతేహి వియ పాదపరియన్తేహీతి యోజనా.

కమ్మానుభావసిద్ధఆధిపచ్చమహేసక్ఖతాహి సబ్బమిగగణస్స రాజా సువణ్ణగుహతో వాతిఆది ‘‘సీహస్స విహారో కిరియా ఏవం హోతీ’’తి కత్వా వుత్తం.

సమం పతిట్ఠాపేత్వాతి సబ్బభాగేహి సమమేవ భూమియం పతిట్ఠాపేత్వా. ఆకడ్ఢిత్వాతి పురతో ఆకడ్ఢిత్వా. అభిహరిత్వాతి అభిముఖం హరిత్వా. సఙ్ఘాతన్తి వినాసం. వీసతియట్ఠికం ఠానం ఉసభం.

సమసీహోతి సమజాతికో సమభాగో చ సీహో. సమానోస్మీతి దేసనామత్తం, సమప్పభావతాయపి న భాయతి. సక్కాయదిట్ఠిబలవతాయాతి ‘‘కే అఞ్ఞే అమ్హేహి ఉత్తరితరా, అథ ఖో మయమేవ మహాబలా’’తి ఏవం బలాతిమాననిమిత్తాయ అహఙ్కారహేతుభూతాయ సక్కాయదిట్ఠియా బలభావేన. సక్కాయదిట్ఠిపహీనత్తాతి సక్కాయదిట్ఠియా పహీనత్తా నిరహఙ్కారత్తా అత్తసినేహస్స సుట్ఠు సముగ్ఘాటితత్తా న భాయతి.

తథా తథాతి సీహసదిసతాదినా తేన తేన పకారేన అత్తానం కథేసీతి వత్వా తమత్థం వివరిత్వా దస్సేతుం ‘‘సీహోతి ఖో’’తిఆది వుత్తం.

కతాభినీహారస్స లోకనాథస్స బోధియా నియతభావప్పత్తియా ఏకన్తభావీబుద్ధభావోతి కత్వా ‘‘తీసు పాసాదేసు నివాసకాలో, మగధరఞ్ఞో పటిఞ్ఞాదానకాలో, పాయాసస్స పరిభుత్తకాలో’’తిఆదినా అభిసమ్బోధితో పురిమావత్థాపి సీహసదిసం కత్వా దస్సితా. భావిని, భూతోపచారోపి హి లోకవోహారో. విజ్జాభావసామఞ్ఞతో భూతవిజ్జా ఇతరవిజ్జాపి ఏకజ్ఝం గహేత్వా పటిచ్చసముప్పాదసమ్మసనతో తం పురేతరం సిద్ధం విపాకం వియ కత్వా ఆహ ‘‘తిస్సో విజ్జా విసోధేత్వా’’తి. అనులోమపటిలోమతో పవత్తఞాణవసేన ‘‘యమకఞాణమన్థనేనా’’తి వుత్తం.

తత్థ విహరన్తస్సాతి అజపాలనిగ్రోధమూలే విహరన్తస్స. ఏకాదసమే దివసేతి సత్తసత్తాహతో పరం ఏకాదసమే దివసే. అచలపల్లఙ్కేతి ఇసిపతనే ధమ్మచక్కపవత్తనత్థం నిసిన్నపల్లఙ్కే. తమ్పి హి కేనచి అప్పటివత్తియధమ్మచక్కపవత్తనత్థం నిసజ్జాతి కత్వా వజిరాసనం వియ అచలపల్లఙ్కం వుచ్చతి. ఇమస్మిఞ్చ పన పదేతి ‘‘ద్వేమే, భిక్ఖవే, అన్తా’’తిఆదినయప్పవత్తే ఇమస్మిం సద్ధమ్మకోట్ఠాసే. ధమ్మఘోసో…పే… దససహస్సిలోకధాతుం పటిచ్ఛాదేసి ‘‘సబ్బత్థ ఠితా సుణన్తూ’’తి అధిట్ఠానేన. సోళసహాకారేహీతి ‘‘దుక్ఖపరిఞ్ఞా, సముదయప్పహానం, నిరోధసచ్ఛికిరియా, మగ్గభావనా’’తి ఏవం ఏకేకస్మిం మగ్గే చత్తారి చత్తారి కత్వా సోళసహి ఆకారేహి.

వుత్తోయేవ, న ఇధ వత్తబ్బో, తస్మా తత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బోతి అధిప్పాయో. యస్మా చ అపరేహిపి అట్ఠహి కారణేహి భగవా తథాగతోతి ఆరభిత్వా ఉదానట్ఠకథాదీసుపి (ఉదా. అట్ఠ. ౧౮; ఇతివు. ౩౮) తథాగతపదస్స అత్థో వుత్తో ఏవ, తస్మా తత్థ వుత్తనయేన అత్థో వేదితబ్బో. యదిపి భగవా న బోధిపల్లఙ్కే నిసిన్నమత్తోవ అభిసమ్బుద్ధో జాతో, తథాపి తాయ నిసజ్జాయ నిసిన్నోవ పనుజ్జ సబ్బపరిస్సయం అభిసమ్బుద్ధో జాతో. తథా హి తం ‘‘అపరాజితపల్లఙ్క’’న్తి వుచ్చతి. తస్మా ‘‘యావ బోధిపల్లఙ్కా వా’’తి వత్వా తేన అపరితుస్సన్తో ‘‘యావ అరహత్తమగ్గఞాణా వా’’తి ఆహ.

ఇతి రూపన్తి ఏత్థ ఇతి-సద్దో నిదస్సనత్థో. తేన రూపం సరూపతో పరిమాణతో పరిచ్ఛేదతో దస్సితన్తి ఆహ ‘‘ఇదం రుప’’న్తిఆది. ‘‘ఇదం రూప’’న్తి హి ఇమినా భూతుపాదాయభేదరూపం సరూపతో దస్సితం. ఏత్తకం రూపన్తి ఇమినా తం పరిమాణతో దస్సితం. తస్స చ పరిమాణస్స ఏకన్తభావదస్సనేన ‘‘న ఇతో భియ్యో రూపం అత్థీ’’తి వుత్తం. సభావతోతి సలక్ఖణతో. సరసతోతి సకిచ్చతో. పరియన్తతోతి పరిమాణపరియన్తతో. పరిచ్ఛేదతోతి యత్తకే ఠానే తస్స పవత్తి, తస్స పరిచ్ఛేదనతో. పరిచ్ఛిన్దనతోతి పరియోసానప్పత్తితో. తం సబ్బం దస్సితం హోతి యథావుత్తేన విభాగేన. అయం రూపస్స సముదయో నామాతి అయం ఆహారాది రూపస్స సముదయో నామ. తేనాహ ‘‘ఏత్తావతా’’తిఆది. అత్థఙ్గమోతి నిరోధో. ‘‘ఆహారసముదయా ఆహారనిరోధా’’తి చ అసాధారణమేవ గహేత్వా సేసే ఆది-సద్దేన సఙ్గణ్హాతి.

పణ్ణాసలక్ఖణపటిమణ్డితన్తి పణ్ణాసఉదయబ్బయలక్ఖణవిభూసితం సముదయత్థఙ్గమగహణతో. ఖీణాసవత్తాతి అనవసేసం సావసేసఞ్చ ఆసవానం పరిక్ఖీణత్తా. అనాగామీనమ్పి హి భయం చిత్తుత్రాసో చ న హోతీతి. ఞాణసంవేగో భయతూపట్ఠానఞాణం. ఇతరేసం పన దేవానన్తి అఖీణాసవే దేవే సన్ధాయ వదతి. భోతి ధమ్మాలపనమత్తన్తి వాచసికం తథాలపనమత్తం.

చక్కన్తి సత్థు ఆణాచక్కం, తం పన ధమ్మతో ఆగతన్తి ధమ్మచక్కం. తత్థ అరియసావకానం పటివేధధమ్మతో ఆగతన్తి ధమ్మచక్కం. ఇతరేసం దేసనాధమ్మతో ఆగతన్తి ధమ్మచక్కం. దువిధేపి ఞాణం పధానన్తి ఞాణసీసేన వుత్తం ‘‘పటివేధఞాణమ్పి దేసనాఞాణమ్పీ’’తి. ఇదాని తం ఞాణద్వయం సరూపతో దస్సేతుం ‘‘పటివేధఞాణం నామా’’తిఆది వుత్తం. యస్మా చస్స ఞాణస్స సుప్పటివిద్ధత్తా భగవా తాని సట్ఠి నయసహస్సాని వేనేయ్యానం దస్సేతుం సమత్థో అహోసి, తస్మా తాని సట్ఠి నయసహస్సాని తేన ఞాణేన సద్ధింయేవ సిద్ధానీతి కత్వా దస్సేన్తో ‘‘సట్ఠియా చ నయసహస్సేహి పటివిజ్ఝీ’’తి ఆహ. తిపరివట్టన్తి ఇదం దుక్ఖన్తి చ, పరిఞ్ఞేయ్యన్తి చ, పరిఞ్ఞాతన్తి చ ఏవం తిపరివట్టం, తంయేవ ద్వాదసాకారం. తన్తి దేసనాఞాణం పవత్తేతి ఏస భగవా. అప్పటిపుగ్గలోతి పతినిధిభూతపుగ్గలరహితో. ఏకసదిసస్సాతి నిబ్బికారస్స.

సీహసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.