౮. దుతియగద్దులబద్ధసుత్తవణ్ణనా

౧౦౦. దిట్ఠిగద్దులనిస్సితాయాతి సహజాతాదిపచ్చయవసేన దిట్ఠిగద్దులనిస్సితాయ నిస్సాయేవ పవత్తతి తతో అత్తానం వివేచేతుం అసక్కుణేయ్యత్తా. చిత్తసంకిలేసేనేవాతి దసవిధకిలేసవత్థువసేన చిత్తస్స సంకిలిట్ఠభావేన. అరియమగ్గాధిగమనేన చిత్తస్స వోదానత్తా వోదాయన్తి విసుజ్ఝన్తి.

విచరణచిత్తన్తి గహేత్వా విచరణవసేన విచరణచిత్తం. సఙ్ఖానామాతి ఏవంనామకా. బ్రాహ్మణపాసణ్డికాతి జాతియా బ్రాహ్మణా, ఛన్నవుతియా పాసణ్డేసు తం సఙ్ఖాసఞ్ఞితం పాసణ్డం పగ్గయ్హ విచరణకా. పటకోట్ఠకన్తి దుస్సాపణకం. దస్సేన్తాతి యథాగతికమ్మవిపాకచిత్తతం దస్సేన్తా. తం చిత్తన్తి తం పటకోట్ఠకచిత్తం గహేత్వా విచరన్తి. చిన్తేత్వా కతత్తాతి ‘‘ఇమస్స రూపస్స ఏవం హత్థపాదా, ఏవం ముఖం లిఖితబ్బం, ఏవం ఆకారవత్థగ్గహణాని, ఏవం కిరియావిసేసా, ఏవం కిరియావిభాగం, సత్తవిసేసానం విభాగం కాతబ్బ’’న్తి తస్స ఉబ్బత్తనఖిపనపవత్తనాదిపయోజనఞ్చాతి సబ్బమేతం తథా చిన్తేత్వా కతత్తా చిత్తేన మనసా చిన్తితం నామ. ఉపాయపరియేసనచిత్తన్తి ‘‘హత్థపాదా ఏవం లిఖితబ్బా’’తిఆదినా యథావుత్తఉపాయస్స చేవ పుబ్బే పవత్తస్స భూమిపరికమ్మవణ్ణధాతుసమ్మాయోజనుపాయస్స చ వసేన పవత్తం చిత్తం. తతోపి చిత్తతరన్తి తతో చిత్తకమ్మతోపి చిత్తతరం చిత్తకారేన చిన్తితప్పకారానం సబ్బేసంయేవ చిత్తకమ్మే అనిప్ఫజ్జనతో. కమ్మచిత్తేనాతి కమ్మవిఞ్ఞాణేన. కమ్మచిత్తేనాతి వా కమ్మస్స చిత్తభావేన. సో కమ్మస్స విచిత్తభావో తణ్హావసేన జాయతీతి వేదితబ్బో. స్వాయమత్థో అట్ఠసాలినీటీకాయం విభావితో. ఏవం చిత్తాతి ఏవం చిత్తరూపవిసేసా. యోనిం ఉపనేతీతి తం తం అణ్డజాదిభేదం యోనివిసేసం పాపేతి వణ్ణవిసేసో వియ ఫలికమణికం. న హి విసేసా హితవిచిత్తసామత్థియకమ్మం యోనిం ఉపనేతి, తస్స తస్స విపాకుప్పత్తియా పచ్చయో హోతి. యోనిమూలకో తేసం చిత్తభావోతి యం యం యోనిం కమ్మం సత్తే ఉపనేతి, తంతంయోనిమూలకో తేసం సత్తానం చిత్తవిచిత్తభావో. తేనాహ ‘‘యోనిఉపగతా’’తిఆది. సదిసచిత్తావ సదిసచిత్తభావా ఏవ. ఇతీతిఆది వుత్తస్సేవ అత్థస్స ఉప్పటిపాటియా నిగమనం.

తిరచ్ఛానగతచిత్తభావతో చిత్తస్సేవ సవిసేసం చిత్తభావకరణం దస్సేతుం ‘‘అపిచా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ చిత్తం నామేతం చిత్తతరమేవ వేదితబ్బన్తి సమ్బన్ధో. సహజాతధమ్మచిత్తతాయాతి రాగాదిసద్ధాదిధమ్మవిచిత్తభావేన. భూమిచిత్తతాయాతి అధిట్ఠానచిత్తతాయ. కమ్మనానత్తం మూలం కారణం ఏతేసన్తి కమ్మనానత్తమూలకా, తేసం. లిఙ్గనానత్తం ఇత్థిలిఙ్గాదినానత్తవసేన చేవ తంతంసణ్ఠాననానత్తవసేన చ వేదితబ్బం. సఞ్ఞానానత్తం ఇత్థిపురిసదేవమనుస్సాదిసఞ్ఞానానత్తవసేన. వోహారనానత్తం తిస్సోతిఆదివోహారనానత్తవసేన. చిత్తానం విచిత్తానం. తంతంవోహారనానత్తమ్పి చిత్తేనేవ పఞ్ఞపీయతి. రఙ్గజాతరూపసముట్ఠాపనాదినా వత్థం రఞ్జయతీతి రజకో, వణ్ణకారో. పుథుజ్జనస్స అత్తభావసఞ్ఞితరూపసముట్ఠాపనతా నియతా ఏకన్తికాతి పుథుజ్జనగ్గహణం. ‘‘అభిరూపం రూపం సముట్ఠాపేతీ’’తి ఆనేత్వా సమ్బన్ధో.

దుతియగద్దులబద్ధసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.