౧౩. సద్ధమ్మప్పతిరూపకసుత్తవణ్ణనా

౧౫౬. ఆజానాతి హేట్ఠిమమగ్గేహి ఞాతమరియాదం అనతిక్కమిత్వావ జానాతి పటివిజ్ఝతీతి అఞ్ఞా, అగ్గమగ్గపఞ్ఞా. అఞ్ఞస్స అయన్తి అఞ్ఞా, అరహత్తఫలం. తేనాహ ‘‘అరహత్తే’’తి.

ఓభాసేతి ఓభాసనిమిత్తం. ‘‘చిత్తం వికమ్పతీ’’తి పదద్వయం ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. ఓభాసేతి విసయభూతే. ఉపక్కిలేసేహి చిత్తం వికమ్పతీతి యోజనా. తేనాహ ‘‘యేహి చిత్తం పవేధతీ’’తి. సేసేసుపి ఏసేవ నయో.

ఉపట్ఠానేతి సతియం. ఉపేక్ఖాయ చాతి విపస్సనుపేక్ఖాయ చ. ఏత్థ చ విపస్సనాచిత్తసముట్ఠానసన్తానవినిముత్తం పభాసనం రూపాయతనం ఓభాసో. ఞాణాదయో విపస్సనాచిత్తసమ్పయుత్తావ. సకసకకిచ్చే సవిసేసో హుత్వా పవత్తో అధిమోక్ఖో సద్ధాధిమోక్ఖో. ఉపట్ఠానం సతి. ఉపేక్ఖాతి ఆవజ్జనుపేక్ఖా. సా హి ఆవజ్జనచిత్తసమ్పయుత్తా చేతనా. ఆవజ్జనఅజ్ఝుపేక్ఖనవసేన పవత్తియా ఇధ ‘‘ఆవజ్జనుపేక్ఖా’’తి వుచ్చతి. పున ఉపేక్ఖాయాతి విపస్సనుపేక్ఖావ అనేన సమజ్ఝత్తతాయ ఏవం వుత్తా. నికన్తి నామ విపస్సనాయ నికామనా అపేక్ఖా. సుఖుమతరకిలేసో వా సియా దువిఞ్ఞేయ్యో.

ఇమాని దస ఠానానీతి ఇమాని ఓభాసాదీని ఉపక్కిలేసుప్పత్తియా ఠానాని ఉపక్కిలేసవత్థూని. పఞ్ఞా యస్స పరిచితాతి యస్స పఞ్ఞా పరిచితవతీ యాథావతో జానాతి. ‘‘ఇమాని నిస్సాయ అద్ధా మగ్గప్పత్తో ఫలప్పత్తో అహ’’న్తి పవత్తఅధిమానో ధమ్ముద్ధచ్చం ధమ్మూపనిస్సయో విక్ఖేపో. తత్థ కుసలో హి తం యాథావతో జానన్తో న చ తత్థ సమ్మోహం గచ్ఛతి.

అధిగమసద్ధమ్మప్పతిరూపకం నామ అనధిగతే అధిగతమానిభావావహత్తా. యదగ్గేన విపస్సనాఞాణస్స ఉపక్కిలేసో, తదగ్గేన పటిపత్తిసద్ధమ్మప్పతిరూపకోతిపి సక్కా విఞ్ఞాతుం. ధాతుకథాతి మహాధాతుకథం వదతి. వేదల్లపిటకన్తి వేతుల్లపిటకం. తం నాగభవనతో ఆనీతన్తి వదన్తి. వాదభాసితన్తి అపరే. అబుద్ధవచనం బుద్ధవచనేన విరుజ్ఝనతో. న హి సమ్బుద్ధో పుబ్బాపరవిరుద్ధం వదతి. తత్థ సల్లం ఉపట్ఠపేన్తి కిలేసవినయం న సన్దిస్సతి, అఞ్ఞదత్థు కిలేసుప్పత్తియా పచ్చయో హోతీతి.

అవిక్కయమానన్తి విక్కయం అగచ్ఛన్తం. తన్తి సువణ్ణభణ్డం.

న సక్ఖింసు ఞాణస్స అవిసదభావతో. ఏస నయో ఇతో పరేసుపి.

ఇదాని ‘‘భిక్ఖూ పటిసమ్భిదాప్పత్తా అహేసు’’న్తిఆదినా వుత్తమేవ అత్థం కారణతో విభావేతుం పున ‘‘పఠమబోధియం హీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ పటిపత్తిం పూరయింసూతి అతీతే కదా తే పటిసమ్భిదావహం పటిపత్తిం పూరయింసు? పఠమబోధికాలికా భిక్ఖూ. న హి అత్తసమ్మాపణిధియా పుబ్బేకతపుఞ్ఞతాయ చ వినా తాదిసం భవతి. ఏస నయో ఇతో పరేసుపి. తదా పటిపత్తిసద్ధమ్మో అన్తరహితో నామ భవిస్సతీతి ఏతేన అరియమగ్గేన ఆసన్నా ఏవ పుబ్బభాగపటిపదా పటిపత్తిసద్ధమ్మోతి దస్సేతి.

ద్వీసూతి సుత్తాభిధమ్మపిటకేసు అన్తరహితేసుపి. అనన్తరహితమేవ అధిసీలసిక్ఖాయం ఠితస్స ఇతరసిక్ఖాద్వయసముట్ఠాపితతో. కిం కారణాతి కేన కారణేన, అఞ్ఞస్మిం ధమ్మే అన్తరహితే అఞ్ఞతరస్స ధమ్మస్స అనన్తరధానం వుచ్చతీతి అధిప్పాయో. పటిపత్తియా పచ్చయో హోతి అనవసేసతో పటిపత్తిక్కమస్స పరిదీపనతో. పటిపత్తి అధిగమస్స పచ్చయో విసేసలక్ఖణపటివేధభావతో. పరియత్తియేవ పమాణం సాసనస్స ఠితియాతి అధిప్పాయో.

నను చ సాసనం ఓసక్కితం పరియత్తియా వత్తమానాయాతి అధిప్పాయో. అనారాధకభిక్ఖూతి సీలమత్తస్సపి న ఆరాధకో దుస్సీలో. ఇమస్మిన్తి ఇమస్మిం పాతిమోక్ఖే. వత్తన్తాతి ‘‘సీలం అకోపేత్వా ఠితా అత్థీ’’తి పుచ్ఛి.

ఏతేసూతి ఏవం మహన్తేసు సకలం లోకం అజ్ఝోత్థరితుం సమత్థేసు చతూసు మహాభూతేసు. తస్మాతి యస్మా అఞ్ఞేన కేనచి అతిమహన్తేనపి సద్ధమ్మో న అన్తరధాయతి, సమయన్తరేన పన వత్తబ్బమేవ నత్థి, తస్మా. ఏవమాహాతి ఇదాని వుచ్చమానాకారం వదతి.

ఆదానం ఆది, ఆది ఏవ ఆదికన్తి ఆహ ‘‘ఆదికేనాతి ఆదానేనా’’తి. హేట్ఠాగమనీయాతి అధోభాగగమనీయా, అపాయదుక్ఖస్స సంసారదుక్ఖస్స చ నిబ్బత్తకాతి అత్థో. గారవరహితాతి గరుకారరహితా. పతిస్సయనం నీచభావేన పతిబద్ధవుత్తితా, పతిస్సో పతిస్సయోతి అత్థతో ఏకం, సో ఏతేసం నత్థీతి ఆహ ‘‘అప్పతిస్సాతి అప్పతిస్సయా అనీచవుత్తికా’’తి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

సద్ధమ్మప్పతిరూపకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సారత్థప్పకాసినియా సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ

కస్సపసంయుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.