౫. నగరసుత్తవణ్ణనా

౬౫. పఞ్చమసుత్తే ‘‘పుబ్బేవ మే, భిక్ఖవే, సమ్బోధా’’తిఆది హేట్ఠా సంవణ్ణితమేవాతి అవుత్తమేవ సంవణ్ణేతుం ‘‘నామరూపే ఖో సతీ’’తి ఆరద్ధో. తత్థ ద్వాదసపదికే పటిచ్చసముప్పాదే ఇమస్మిం సుత్తే యాని ద్వే పదాని అగ్గహితాని, నేసం అగ్గహణే కారణం పుచ్ఛిత్వా విస్సజ్జేతుకామో తేసం గహేతబ్బకారణం తావ దస్సేన్తో ‘‘ఏత్థా’’తిఆదిమాహ. పచ్చక్ఖభూతం పచ్చుప్పన్నం భవం పఠమం గహేత్వా తదనన్తరం అనాగతస్స ‘‘దుతియ’’న్తి గహణే అతీతో తతియో హోతీతి ఆహ ‘‘అవిజ్జాసఙ్ఖారా హి తతియో భవో’’తి. నను చేత్థ అనాగతస్స భవస్స గహణం న సమ్భవతి పచ్చుప్పన్నభవవసేన అభినివేసస్స జోతితత్తాతి? సచ్చమేతం, కారణే పన గహితే ఫలం గహితమేవ హోతీతి తథా వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. అపిచేత్థ అనాగతో అద్ధా అత్థతో సఙ్గహితో ఏవ యతో ‘‘నామరూపపచ్చయా సళాయతన’’న్తిఆదినా అనాగతద్ధసంగాహితా దేసనా పవత్తా, చతువోకారవసేన విఞ్ఞాణపచ్చయా నామన్తి విసేసో అత్థి. తస్మా ‘‘పఞ్చవోకారవసేనా’’తి వుత్తం. తేహీతి అవిజ్జాసఙ్ఖారేహి ఆరమ్మణభూతేహి. అయం విపస్సనాతి అద్ధాపచ్చుప్పన్నవసేన ఉదయబ్బయం పస్సన్తస్స పవత్తవిపస్సనా. న ఘటీయతీతి న సమిజ్ఝతి. మహా…పే… అభినివిట్ఠోతి న ఘటనే కారణమాహ, హేట్ఠా గహితత్తా పాటియేక్కం సమ్మసనీయం న హోతీతి అధిప్పాయో.

అదిట్ఠేసూతి అనవబుద్ధేసు. చతుసచ్చస్స అనుబోధేన న భవితబ్బన్తి ఆహ ‘‘న సక్కా బుద్ధేన భవితు’’న్తి. ఇమినాతి మహాసత్తేన. తేతి అవిజ్జాసఙ్ఖారా. భవఉపాదానతణ్హావసేనాతి భవఉపాదానతణ్హాదస్సనవసేన. దిట్ఠావ ‘‘తంసహగతా’’తి సమానయోగక్ఖమత్తా. న పరభాగం ఖనేయ్య అత్తనా ఇచ్ఛితస్స గహితత్తా పరభాగే అఞ్ఞస్స అభావతో చ. తేనాహ ‘‘కస్సచి నత్థితాయా’’తి. పటినివత్తేసీతి పటిసంహరి. పటినివత్తనే పన కారణం దస్సేతుం ‘‘తదేత’’న్తిఆది వుత్తం. అభిన్నట్ఠానన్తి అఖణితట్ఠానం.

పచ్చయతోతి హేతుతో, సఙ్ఖారతోతి అత్థో. ‘‘కిమ్హి ను ఖో సతి జరామరణం హోతీ’’తిఆదినా హేతుపరమ్పరవసేన ఫలపరమ్పరాయ కిత్తమానాయ, కిమ్హి ను ఖో సతి విఞ్ఞాణం హోతీతి చ విచారణాయ సఙ్ఖారే ఖో సతి విఞ్ఞాణస్స విసేసతో కారణభూతో సఙ్ఖారో అగ్గహితో, తతో విఞ్ఞాణం పటినివత్తతి నామ, న సబ్బపచ్చయతో. తేనేవాహ ‘‘నామరూపే ఖో సతి విఞ్ఞాణం హోతీ’’తి. కిం నామ హేత్థ సహజాతాదివసేనేవ పచ్చయభూతం అధిప్పేతం, న కమ్మూపనిస్సయవసేన పచ్చుప్పన్నవసేన అభినివేసస్స జోతితత్తా. ఆరమ్మణతోతి అవిజ్జాసఙ్ఖారసఙ్ఖాతఆరమ్మణతో, అతీతభవసఙ్ఖాతఆరమ్మణతో. అతీతద్ధపరియాపన్నా హి అవిజ్జాసఙ్ఖారా. తతో పటినివత్తమానం విఞ్ఞాణం అతీతభవోపి పటినివత్తతి నామ. ఉభయమ్పీతి పటిసన్ధివిఞ్ఞాణం విపస్సనావిఞ్ఞాణమ్పి. నామరూపం న అతిక్కమతీతి పచ్చయభూతం ఆరమ్మణభూతఞ్చ నామరూపం న అతిక్కమతి తేన వినా అవత్తనతో. తేనాహ ‘‘నామరూపతో పరం న గచ్ఛతీ’’తి. విఞ్ఞాణే నామరూపస్స పచ్చయే హోన్తేతి పటిసన్ధివిఞ్ఞాణే నామరూపస్స పచ్చయే హోన్తే. నామరూపే విఞ్ఞాణస్స పచ్చయే హోన్తేతి నామరూపే పటిసన్ధివిఞ్ఞాణస్స పచ్చయే హోన్తే. చతువోకారపఞ్చవోకారభవవసేన యథారహం యోజనా వేదితబ్బా. ద్వీసుపి అఞ్ఞమఞ్ఞం పచ్చయేసు హోన్తేసూతి పన పఞ్చవోకారభవవసేన. ఏత్తకేనాతి ఏవం విఞ్ఞాణనామరూపానం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపత్థమ్భవసేన పవత్తియా. జాయేథ వా ఉపపజ్జేథ వాతి ‘‘సత్తో జాయతి ఉపపజ్జతీ’’తి సమఞ్ఞా హోతి విఞ్ఞాణనామరూపవినిముత్తస్స సత్తపఞ్ఞత్తియా ఉపాదానభూతస్స ధమ్మస్స అభావతో. తేనాహ ‘‘ఇతో హీ’’తిఆది. ఏతదేవాతి ‘‘విఞ్ఞాణం నామరూప’’న్తి ఏతం ద్వయమేవ.

అపరాపరచుతిపటిసన్ధీహీతి అపరాపరచుతిపటిసన్ధిదీపకేహి ‘‘చవతి, ఉపపజ్జతీ’’తి ద్వీహి పదేహి. పఞ్చ పదానీతి ‘‘జాయేథ వా’’తిఆదీని పఞ్చ పదాని. నను తత్థ పఠమతతియేహి చతుత్థపఞ్చమాని అత్థతో అభిన్నానీతి? సచ్చం, విఞ్ఞాణనామరూపానం అపరాపరుప్పత్తిదస్సనత్థం ఏవం వుత్తం. తేనాహ ‘‘అపరాపరచుతిపటిసన్ధీహీ’’తి. ఏత్తావతాతి వుత్తమేవత్థన్తి యో ‘‘ఏత్తావతా’’తి పదేన పుబ్బే వుత్తో, తమేవ యథావుత్తమత్థం ‘‘యదిద’’న్తిఆదినా నియ్యాతేన్తో పున వత్వా. అనులోమపచ్చయాకారవసేనాతి పచ్చయధమ్మదస్సనపుబ్బకపచ్చయుప్పన్నధమ్మదస్సనవసేన. పచ్చయధమ్మానఞ్హి అత్తనో పచ్చయుప్పన్నస్స పచ్చయభావో ఇదప్పచ్చయతా పచ్చయాకారో, సో చ ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారా’’తిఆదినా వుత్తో సఙ్ఖారుప్పత్తియా అనులోమనతో అనులోమపచ్చయాకారో, తస్స వసేన.

ఆపతోతి పరిఖాగతఉదకతో. ద్వారసమ్పత్తియా తత్థ వసన్తానం పవేసననిగ్గమనఫాసుతాయ ఉపభోగపరిభోగవత్థుసమ్పత్తియా సరీరచిత్తసుఖతాయ నగరస్స మనుఞ్ఞతాతి వుత్తం ‘‘సమన్తా …పే… రమణీయ’’న్తి. పుబ్బే సుఞ్ఞభావేన అరఞ్ఞసదిసం హుత్వా ఠితం జనవాసం కరోన్తే నగరస్స లక్ఖణప్పత్తం హోతీతి వుత్తం ‘‘తం అపరేన సమయేన ఇద్ధఞ్చేవ అస్స ఫీతఞ్చా’’తి.

‘‘పుబ్బేవ ఖో పనస్స కాయకమ్మం వచీకమ్మం ఆజీవో చ సుపరిసుద్ధో’’తి వచనతో తీహి విరతీహి సద్ధిం పుబ్బభాగమగ్గోపి అట్ఠఙ్గికవోహారం లద్ధుం అరహతీతి వుత్తం ‘‘అట్ఠఙ్గికస్స విపస్సనామగ్గస్సా’’తి. విపస్సనాయ చిణ్ణన్తేతి విపస్సనాయ సఞ్చరితతాయ తత్థ తత్థ తాయ విపస్సనాయ తీరితే పరియేసితే. లోకుత్తరమగ్గదస్సనన్తి అనుమానాదివసేన లోకుత్తరమగ్గస్స దస్సనం. తథా హి నిబ్బాననగరస్స దస్సనం దట్ఠబ్బం. దిట్ఠకాలోతి అధిగమవసేన దిట్ఠకాలో. మగ్గఫలవసేన ఉప్పన్నా పరోపణ్ణాస అనవజ్జధమ్మా, పచ్చవేక్ఖణఞాణం పన తేసం వవత్థాపకం. యాపేత్వాతి చరాపేత్వా.

అవత్తమానకట్ఠేనాతి బుద్ధసుఞ్ఞే లోకే కస్సచి సన్తానే అప్పవత్తనతోవ ఉప్పాదాదివసేన వత్తమానవసేన. తథా హి భగవా ‘‘అనుప్పన్నస్స మగ్గస్స ఉప్పాదేతా, అసఞ్జాతస్స సఞ్జనేతా’’తిఆదికేహి థోమితో. పుబ్బకేహి మహేసీహి పటిపన్నో హి అరియమగ్గో ఇతరేహి అన్తరా కేహిచి అవళఞ్జితోతి వుత్తం ‘‘అవళఞ్జనట్ఠేన పురాణమగ్గో’’తి. ఝానస్సాదేనాతి ఝానసుఖేన ఝానపీతియా. సుభిక్ఖం పణీతధమ్మామతతాయ తిత్తిఆవహం. పుప్ఫితం ఉపసోభితం. యావ దససహస్సచక్కవాళేతి వుత్తం ‘‘ఏకిస్సా లోకధాతుయా’’తి పరిచ్ఛిన్నబుద్ధఖేత్తత్తా. తస్స అత్థితాయ హి పరిచ్ఛేదో అత్థి. ఏతస్మిం అన్తరేతి ఏతస్మిం ఓకాసే.

నగరసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.