౪. అత్థిరాగసుత్తవణ్ణనా

౬౪. చతుత్థే సోతి లోభో. రఞ్జనవసేనాతి రఙ్గజాతం వియ తస్స చిత్తస్స అనురఞ్జనవసేన. నన్దనవసేనాతి సప్పీతికతాయ ఆరమ్మణస్స అభినన్దనవసేన. తణ్హాయనవసేనాతి విసయకత్తుకామతాయ వసేన. ఏకో ఏవ హి లోభో పవత్తిఆకారవసేన తథా వుత్తో. పతిట్ఠితన్తి లద్ధసభావం. తత్థాతి వట్టే. ఆహారేతి కేచి. విఞ్ఞాణన్తి అభిసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణం. విరుళ్హన్తి ఫలనిబ్బత్తియా విరుళ్హిప్పత్తం. తేనాహ ‘‘కమ్మం జవాపేత్వా’’తిఆది. తత్థ జవాపేత్వాతి ఫలం గాహాపేత్వా. అభిసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణఞ్హి అత్తనా సహజాతానం సహజాతాదిపచ్చయేహి చేవ ఆహారపచ్చయేన చ పచ్చయో హుత్వా తస్స అత్తనో ఫలుప్పాదనే సామత్థియత్తా విరుళ్హిప్పత్తం. తేనాహ ‘‘కమ్మం సన్తానే లద్ధభావం విరుళ్హిప్పత్తఞ్చస్స హోతీ’’తి. వట్టకథా ఏసాతి కత్వా ‘‘యత్థాతి తేభూమకవట్టే భుమ్మ’’న్తి వుత్తం. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు. పురిమపదే ఏతం భుమ్మన్తి ‘‘యత్థ తత్థా’’తి ఆగతం ఏతం భుమ్మవచనం పురిమస్మిం పురిమస్మిం పదే విసయభూతే. తఞ్హి ఆరబ్భ ఏతం ‘‘యత్థ తత్థా’’తి భుమ్మవచనం వుత్తం. ఇమస్మిం విపాకవట్టేతి పచ్చుప్పన్నే విపాకవట్టే. ఆయతిం వట్టహేతుకే సఙ్ఖారే సన్ధాయ వుత్తం ‘‘యత్థ అత్థి ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తీ’’తి వచనతో. పునబ్భవాభినిబ్బత్తీతి చ పటిసన్ధి అధిప్పేతాతి వుత్తం ‘‘యత్థ అత్థి ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తి, అత్థి తత్థ ఆయతిం జాతిజరామరణ’’న్తి. జాతీతి చేత్థ మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖమనం అధిప్పేతం. యస్మిం ఠానేతి యస్మిం కారణే సతి.

కారణఞ్చేత్థ సఙ్ఖారా వేదితబ్బా. తే హి ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తియా హేతూ, తణ్హాఅవిజ్జాయో, కాలగతిఆదయో చ కమ్మస్స సమ్భారా. కేచి పన కిలేసవట్టకమ్మగతికాలా చాతి అధిప్పాయేన ‘‘కాలగతిఆదయో చ కమ్మస్స సమ్భారా’’తి వదన్తి. తంతంభవపత్థనాయ తథా తథా గతో తివిధో భవోవ తేభూమకవట్టం. తేనాహ ‘‘యత్థాతి తేభూమకవట్టే’’తి. తథా చాహ ‘‘ససమ్భారకకమ్మం భవేసు రూపం సముట్ఠాపేతీ’’తి. రూపన్తి అత్తభావం.

సఙ్ఖిపిత్వాతి తీసు అకత్వా విఞ్ఞాణేన ఏకసఙ్ఖేపం కత్వాతి అత్థో. ఏకో సన్ధీతి ఏకో హేతుఫలసన్ధి. విపాకవిధిన్తి సళాయతనాదికం వేదనావసానం విపాకవిధిం. ‘‘నామరూపేన సద్ధి’’న్తి పదం ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. నామరూపేనాతి వా సహయోగే కరణవచనం. ఇధ ఏకో సన్ధీతి ఏకో హేతుఫలసన్ధి. ఆయతిభవస్సాతి ఆయతిం ఉపపత్తిభవస్స. తేన చేత్థ ఏకో సన్ధి హేతుఫలసన్ధి వేదితబ్బో.

ఖీణాసవస్స అగ్గమగ్గాధిగమనతోవ పవత్తకమ్మస్స మగ్గేన సహాయవేకల్లస్స కతత్తా అవిజ్జమానం. సూరియరస్మిసమన్తి తతో ఏవ వుత్తనయేనేవ అప్పతిట్ఠితసూరియరస్మిసమం. సాతి రస్మి. కాయాదయోతి కాయద్వారాదయో. కతకమ్మన్తి పచ్చయేహి కతభావం ఉపాదాయ వుత్తం, న కమ్మలక్ఖణపత్తతో. తేనాహ ‘‘కుసలాకుసలం నామ న హోతీ’’తి. కిరియమత్తేతి అవిపాకధమ్మత్తా కాయికాదిపయోగమత్తే ఠత్వా. అవిపాకం హోతి తేసం అవిపాకధమ్మత్తా.

అత్థిరాగసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.