౧. అస్సుతవాసుత్తవణ్ణనా

౬౧. ‘‘అస్సుతవా’’తి సోతద్వారానుసారేన ఉపధారితం, ఉపధారణం వా సుతం అస్స అత్థీతి సుతవా, తప్పటిక్ఖేపేన న సుతవాతి అస్సుతవా. వా-సద్దో చాయం పసంసాయం, అతిసయస్స వా బోధనకో, తస్మా యస్స పసంసితం, అతిసయేన వా సుతం అత్థి, సో ‘‘సుతవా’’తి సంకిలేసవిద్ధంసనసమత్థో పరియత్తిధమ్మపరిచయో ‘‘తం సుత్వా తథత్తాయ పటిపత్తి చ సుతవా’’తి ఇమినా పదేన పకాసితో. అథ వా సోతబ్బయుత్తం సుత్వా కత్తబ్బనిప్ఫత్తిం సుణీతి సుతవా. తప్పటిక్ఖేపేన న సుతవాతి అస్సుతవా. తేనాహు పోరాణా ‘‘ఆగమాధిగమాభావా, ఞేయ్యో అస్సుతవా ఇతీ’’తి. తథా చాహ ‘‘ఖన్ధధాతు…పే… వినిచ్ఛయరహితో’’తి. తత్థ వాచుగ్గతకరణం ఉగ్గహో, తత్థ పరిపుచ్ఛనం పరిపుచ్ఛా, కుసలేహి సహ చోదనాపరిహరణవసేన వినిచ్ఛయస్స కారణం వినిచ్ఛయో. పుథూనన్తి బహూనం. కిలేసాదీనం కిలేసాభిసఙ్ఖారానం విత్థారేతబ్బం పటిసమ్భిదామగ్గనిద్దేసేసు (మహాని. ౫౧, ౯౪) ఆగతనయేన. అన్ధపుథుజ్జనో గహితో ‘‘నాలం నిబ్బిన్దితు’’న్తిఆదివచనతో. ఆసన్నపచ్చక్ఖవాచీ ఇదం-సద్దోతి ఆహ ‘‘ఇమస్మిన్తి పచ్చుప్పన్నపచ్చక్ఖకాయం దస్సేతీ’’తి. చతూసు మహాభూతేసు నియుత్తోతి చాతుమహాభూతికో. యథా పన మహామత్తికాయ నిబ్బత్తం మత్తికామయం, ఏవమయం చతూహి మహాభూతేహి నిబ్బత్తో ‘‘చతుమహాభూతమయో’’తి వుత్తం. నిబ్బిన్దేయ్యాతి నిబ్బిన్దనమ్పి ఆపజ్జేయ్య. నిబ్బిన్దనా నామ ఉక్కణ్ఠనా అనభిరతిభావతోతి వుత్తం ‘‘ఉక్కణ్ఠేయ్యా’’తి. విరజ్జేయ్యాతి వీతరాగో భవేయ్య. తేనాహ ‘‘న రజ్జేయ్యా’’తి. విముచ్చేయ్యాతి ఇధ పన అచ్చన్తాయ విముచ్చనం అధిప్పేతన్తి ఆహ ‘‘ముచ్చితుకామో భవేయ్యా’’తి. చతూహి చ రూపజనకపచ్చయేహి ఆగతో చయోతి, ఆచయో, వుద్ధి. చయతో అపక్కమోతి అపచయో, పరిహాని. ఆదానన్తి గహణం, పటిసన్ధియా నిబ్బత్తి. భేదోతి ఖన్ధానం భేదో. సో హి కళేవరస్స నిక్ఖేపోతి వుత్తోతి ఆహ ‘‘నిక్ఖేపనన్తి భేదో’’తి.

పఞ్ఞాయన్తీతి పకారతో ఞాయన్తి. రూపం పరిగ్గహేతుం పరిగ్గణ్హనవసేనపి రూపం ఆలమ్బితుం. అయుత్తరూపం కత్వా తణ్హాదీహి పరిగ్గహేతుం అరూపం పరిగ్గణ్హితుం యుత్తరూపం కరోతి తేసం భిక్ఖూనం సప్పాయభావతో. తేనాహ ‘‘కస్మా’’తిఆది. నిక్కడ్ఢన్తోతి తతో గాహతో నీహరన్తో.

మనాయతనస్సేవ నామం, న సమాధిపఞ్ఞత్తీనం ‘‘చిత్తం పఞ్ఞఞ్చ భావయం (సం. ని. ౧.౨౩, ౧౯౨; పేటకో. ౨౨; మి. ప. ౧.౯.౯), చిత్తో గహపతీ’’తిఆదీసు (ధ. ప. అట్ఠ. ౭౪) వియ. చిత్తీకాతబ్బభూతం వత్థు ఏతస్సాతి చిత్తవత్థు, తస్స భావో చిత్తవత్థుతా, తేన కారణేన చిత్తభావమాహ. చిత్తగోచరతాయాతి చిత్తవిచిత్తవిసయతాయ. సమ్పయుత్తధమ్మచిత్తతాయాతి రాగాదిసద్ధాదిసమ్పయుత్తధమ్మవసేన చిత్తసభావత్తా. తేన చిత్తతాయ చిత్తత్తమాహ. విజాననట్ఠేనాతి బుజ్ఝనట్ఠేన. అజ్ఝోసితన్తి అజ్ఝోసాభూతాయ తణ్హాయ గహితం. తేనాహ ‘‘తణ్హాయా’’తిఆది. పరామసిత్వాతి ధమ్మసభావం అనిచ్చతాదిం అతిక్కమిత్వా పరతో నిచ్చాదితో ఆమసిత్వా. అట్ఠసతన్తి అట్ఠాధికం సతం. నవ మానాతి సేయ్యస్స ‘‘సేయ్యోహమస్మీ’’తిఆదినా ఆగతా నవవిధమానా. బ్రహ్మజాలే ఆగతా సస్సతవాదాదయో ద్వాసట్ఠిదిట్ఠియో. ఏవన్తి వుత్తాకారేన. యస్మా తణ్హామానదిట్ఠిగ్గాహవసేన పుథుజ్జనేన దళ్హగ్గాహం గహితం, తస్మా సో తత్థ నిబ్బిన్దితుం నిబ్బిదాఞాణం ఉప్పాదేతుం న సమత్థో.

భిక్ఖవేతి ఏత్థ ఇతి-సద్దో ఆదిఅత్థో, తేన ‘‘వర’’న్తి ఏవమాదికం సఙ్గణ్హాతి. ఇదం అనుసన్ధివచనం ‘‘కస్మా ఆహా’’తి కథేతుకామతాయ కారణం పుచ్ఛతి. తేనాహ ‘‘పఠమం హీ’’తిఆది. అస్సుతవతా పుథుజ్జనేన. తేనాతి భగవతా. అయుత్తరూపం కతం ‘‘నిబ్బిన్దేయ్యా’’తిఆదినా ఆదీనవస్స విభావితత్తా. అరూపే పన తథా ఆదీనవస్స అవిభావితత్తా వుత్తం ‘‘అరూపం పరిగ్గహేతుం యుత్తరూప’’న్తి, యుత్తరూపం వియ కతన్తి అధిప్పాయో. గాహోతి తణ్హామానదిట్ఠిగ్గాహో. ‘‘నిక్ఖమిత్వా అరూపం గతో’’తి ఇదం భగవతా ఆదీనవం దస్సేత్వా రూపే గాహో పటిక్ఖిత్తో, న అరూపే, తస్మా ‘‘కాతబ్బో ను ఖో సో తత్థా’’తి మిచ్ఛాగణ్హన్తానం సో తతో రూపతో నిక్ఖమిత్వా అరూపం గతో వియ హోతీతి కత్వా వుత్తం. తిట్ఠమానన్తి తిట్ఠన్తం. ‘‘ఆపజ్జిత్వా వియ హోతీ’’తి సభావేన పవత్తమానం ‘‘పఠమవయే’’తిఆదినా రూపస్స భేదం వయాదీహి విభజిత్వా దస్సేతి.

పాదస్స ఉద్ధరణేతి యథా ఠపితస్స పాదస్స ఉక్ఖిపనే. అతిహరణన్తి యథాఉద్ధతం యథాట్ఠితట్ఠానం అతిక్కమిత్వా హరణం. వీతిహరణన్తి ఉద్ధతో పాదో యథాట్ఠితం పాదం యథా న ఘట్టేతి, ఏవం థోకం పస్సతో పరిణామేత్వా హరణం. వోస్సజ్జనన్తి తథా పరపాదం వీతిసారేత్వా భూమియం నిక్ఖిపనత్థం అవోస్సజ్జనం. సన్నిక్ఖేపనన్తి వోస్సజ్జేత్వా భూమియం సమం నిక్ఖిపనం ఠపనం. సన్నిరుజ్ఝనన్తి నిక్ఖిత్తస్స సబ్బసో నిరుజ్ఝనం ఉప్పీళనం. తత్థ తత్థేవాతి తస్మిం తస్మిం పఠమవయాదికే ఏవ. అవధారణేన తేసం కోట్ఠాసన్తరసఙ్కమనాభావమాహ. ఓధీతి భావో, పబ్బన్తి సన్ధి. పఠమవయాదయో ఏవ హేత్థ ఓధి పబ్బన్తి చ అధిప్పేతా. పటపటాయన్తాతి ‘‘పటపటా’’ఇతి కరోన్తా వియ, తేన నేసం పవత్తిక్ఖణస్స ఇత్తరతం దస్సేతి. ఏతన్తి ఏతం రూపధమ్మానం యథావుత్తం తత్థ తత్థేవ భిజ్జనం ఏవం వుత్తప్పకారమేవ. వట్టిప్పదేసన్తి వట్టియా పులకం బరహం. తఞ్హి వట్టియా పులకం అనతిక్కమిత్వావ సా దీపజాలా భిజ్జతి. పవేణిసమ్బన్ధవసేనాతి సన్తతివసేన.

రత్తిన్తి రత్తియం. భుమ్మత్థే హేతం ఉపయోగవచనం. ఏవం పన అత్థో న గహేతబ్బో అనుప్పన్నస్స నిరోధాభావతో. పురిమపవేణితోతి రూపే వుత్తపవేణితో. అనేకాని చిత్తకోటిసతసహస్సాని ఉప్పజ్జన్తీతి వుత్తమత్థం థేరవాదేన దీపేతుం ‘‘వుత్తమ్పి చేత’’న్తిఆది వుత్తం. అడ్ఢచూళన్తి థోకేన ఊనం ఉపడ్ఢం, తస్స పన ఉపడ్ఢం అధికారతో వాహసతస్సాతి విఞ్ఞాయతి. ‘‘అడ్ఢచుద్దస’’న్తి కేచి, ‘‘అడ్ఢచతుత్థ’’న్తి అపరే. ‘‘సాధికం దియడ్ఢసతం వాహా’’తి దళ్హం కత్వా వదన్తీతి వీమంసితబ్బం. చతునాళికో తుమ్బో. మహారఞ్ఞతాయ పవద్ధం వనం పవనన్తి ఆహ ‘‘పవనేతి మహావనే’’తి. తన్తి పఠమం గహితసాఖం. అయమత్థోతి అయం భూమిం అనోతరిత్వా ఠితసాఖాయ ఏవ గహణసఙ్ఖాతో అత్థో. ఏతదత్థమేవ హి భగవా ‘‘అరఞ్ఞే’’తి వత్వాపి ‘‘పవనే’’తి ఆహ.

అరఞ్ఞమహావనం వియాతి అరఞ్ఞట్ఠానే బ్రహారఞ్ఞే వియ. ఆరమ్మణోలమ్బనన్తి ఆరమ్మణస్స అవలమ్బనం. న వత్తబ్బం ఆరమ్మణపచ్చయేన వినా అనుప్పజ్జనతో. ఏకజాతియన్తి రూపాదినీలాదిఏకసభావం. ‘‘దిస్సతి, భిక్ఖవే, ఇమస్స చాతుమహాభూతికస్స కాయస్స ఆచయోపి అపచయోపీ’’తి వదన్తేన రూపతో నీహరిత్వా అరూపే గాహో పతిట్ఠాపితో నామ, ‘‘వరం, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో’’తిఆదిం వదన్తేన అరూపతో నీహరిత్వా రూపే గాహో పతిట్ఠాపితో నామ.

నన్తి గాహం. ఉభయతోతి రూపతో చ అరూపతో చ. హరిస్సామీతి నీహరిస్సామి. పరివత్తేత్వాతి మన్తం జప్పిత్వా. కణ్ణే ధుమేత్వాతి కణ్ణే ధమేత్వా. అస్సాతి విసస్స. నిమ్మథేత్వాతి నిమ్మద్దిత్వా, నీహరిత్వాతి అధిప్పాయో.

మగ్గోతి లోకుత్తరమగ్గో. ‘‘నిబ్బిన్ద’’న్తి ఇమినా బలవవిపస్సనా కథితా.

అస్సుతవాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.