౯. బాలపణ్డితసుత్తవణ్ణనా

౧౯. అవిజ్జా నీవరణా భవాది-ఆదీనవస్స నివారితపటిచ్ఛాదికా ఏతస్సాతి అవిజ్జానీవరణో, అవిజ్జాయ నివుతోతి ఆహ ‘‘అవిజ్జాయ నివారితస్సా’’తి. అయం కాయోతి బాలస్స అప్పహీనకిలేసస్స పచ్చుప్పన్నం అత్తభావం రక్ఖం కత్వా అవిజ్జాయ పటిచ్ఛాదితాదీనవే అయాథావదస్సనవసేన తణ్హాయ పటిలద్ధచిత్తస్స తంతంభవూపగా సఙ్ఖారా సఙ్ఖరీయన్తి. తేహి చ అత్తభావస్స అభినిబ్బత్తి, తస్మా అయఞ్చ అవిజ్జాయ కాయో నిబ్బత్తోతి. అస్సాతి బాలస్స. అయం అత్థోతి ‘‘అయం కాయో నామరూపన్తి చ వుత్తో’’తి అత్థో దీపేతబ్బో ఉపాదానక్ఖన్ధసళాయతనసఙ్గహతో తేసం ధమ్మానం. ఏవమేతం ద్వయన్తి ఏవం అవిజ్జాయ నివారితత్తా, తణ్హాయ చ సంయుత్తత్తా ఏవం సపరసన్తానగతసవిఞ్ఞాణకకాయసఙ్ఖాతం ద్వయం హోతి. అఞ్ఞత్థాతి సుత్తన్తరేసు. ‘‘చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో’’తిఆదినా (మ. ని. ౧.౨౦౪, ౪౦౦; ౩.౪౨౧, ౪౨౫-౪౨౬; సం. ని. ౨.౪౩-౪౫; ౪.౬౦-౬౧; కథా. ౪౬౫, ౪౬౭) అజ్ఝత్తికబాహిరాయతనాని భిన్దిత్వా చక్ఖురూపాదిద్వయాని పటిచ్చ చక్ఖుసమ్ఫస్సాదయో వుత్తా, ఇధ పన అభిన్దిత్వా ఛ అజ్ఝత్తికబాహిరాయతనాని పటిచ్చ చక్ఖుసమ్ఫస్సాదయో వుత్తా ‘‘ద్వయం పటిచ్చ ఫస్సో’’తి, తస్మా మహాద్వయం నామ కిరేతం అనవసేసతో అజ్ఝత్తికబాహిరాయతనానం గహితత్తా. అజ్ఝత్తికబాహిరాని ఆయతనానీతి ఏత్థాపి హి సళాయతనాని సఙ్గహితానేవ. ఫస్సకారణానీతి ఫస్సపవత్తియా పచ్చయాని. యేహీతి హేతుదస్సనమత్తన్తి ఆహ ‘‘యేహి కారణభూతేహీ’’తి. ఫస్సో ఏవ ఫుసనకిచ్చో, న ఫస్సాయతనానీతి వుత్తం ‘‘ఫస్సేన ఫుట్ఠో’’తి. పరిపుణ్ణవసేనాతి అవేకల్లవసేన. అపరిపుణ్ణాయతనానం హీనాని ఫస్సస్స కారణాని హోన్తి, తేసం వియాతి ‘‘ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేనా’’తి వుత్తం. కాయనిబ్బత్తనాదిమ్హీతి సవిఞ్ఞాణకస్స కాయస్స నిబ్బత్తనం కాయనిబ్బత్తనం, కాయో వా నిబ్బత్తతి ఏతేనాతి కాయనిబ్బత్తనం, కిలేసాభిసఙ్ఖారా. ఆదిసద్దేన ఫస్ససళాయతనాదిసఙ్గహో. అధికం పయసతి పయుఞ్జతి ఏతేనాతి అధిప్పయాసో, విసేసకారణన్తి ఆహ ‘‘అధికపయోగో’’తి.

భగవా అమ్హాకం ఉప్పాదకభావేన మూలభావేన భగవంమూలకా. ఇమే ధమ్మాతి ఇమే కారణధమ్మా. యేహి మయం బాలపణ్డితానం సమానేపి కాయనిబ్బత్తనాదిమ్హి విసేసం జానేయ్యామ, తేనాహ ‘‘పుబ్బే కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధేన ఉప్పాదితా’’తిఆది. ఆజానామాతి అభిముఖం పచ్చక్ఖతో జానామ. పటివిజ్ఝామాతి తస్సేవ వేవచనం, అధిగచ్ఛామాతి అత్థో. నేతాతి అమ్హాకం సన్తానే పాపేతా. వినేతాతి యథా అలమరియఞాణదస్సనవిసేసో హోతి, ఏవం విసేసతో నేతా, తదఙ్గవినయాదివసేన వా వినేతా. అనునేతాతి అనురూపం నేతా. అన్తరన్తరా యథాధమ్మపఞ్ఞత్తియా పఞ్ఞాపితానం ధమ్మానం అనురూపతో దస్సనం హోతీతి ఆహ ‘‘యథాసభావతో …పే… దస్సేతా’’తి. ఆపాథం ఉపగచ్ఛన్తానం భగవా పటిసరణం సమోసరణట్ఠానన్తి భగవంపటిసరణా ధమ్మా. తేనాహ ‘‘చతుభూమకధమ్మా’’తిఆది. పటిసరతి పటివిజ్ఝతీతి పటిసరణం, తస్మా పటివిజ్ఝనవసేన భగవా పటిసరణం ఏతేసన్తి భగవంపటిసరణా. తేనాహ ‘‘అపి చా’’తిఆది. ఫస్సో ఆగచ్ఛతీతి పటివిజ్ఝనకవసేన ఫస్సో ఞాణస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛతి, ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తోయేవ సో అత్థతో ‘‘అహం కిన్నామో’’తి నామం పుచ్ఛన్తో వియ, భగవా చస్స నామం కరోన్తో వియ హోతీతి వుత్తం ‘‘అహం భగవా’’తిఆది. ఉపట్ఠాతూతి ఞాణస్స పచ్చుపట్ఠాతు. భగవన్తంయేవ పటిభాతూతి భగవతో ఏవ భాగో హోతు, భగవావ నం అత్తనో భాగం కత్వా విస్సజ్జేతూతి అత్థో, భగవతో భాగో యదిదం ధమ్మస్స అక్ఖానం, అమ్హాకం పన సవనం భాగోతి అయమేత్థ అధిప్పాయో. ఏవఞ్హి సద్దలక్ఖణేన సమేతి. కేచి పన పటిభాతూతి అత్థం వదన్తి ఞాణేన దిస్సతు దేసీయతూతి వా అత్థో. తేనాహ ‘‘తుమ్హేయేవ నో కథేత్వా దేథాతి అత్థో’’తి.

బాలస్స పణ్డితస్స చ కాయస్స నిబ్బత్తియా పచ్చయభూతా అవిజ్జా చ తణ్హా చ. తేనాహ ‘‘కమ్మం…పే… నిరుద్ధా’’తి. జవాపేత్వాతి గహితజవనం కత్వా, యథా పటిసన్ధిం ఆకడ్ఢితుం సమత్థం హోతి, ఏవం కత్వా. యది నిరుద్ధా, కథం అప్పహీనాతి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘యథా పనా’’తిఆది. భవతి హి తంసదిసేపి తబ్బోహారో యథా ‘‘సా ఏవ తిత్తిరీ, తానేవ ఓసధాని, తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేనా’’తి చ. దుక్ఖక్ఖయాయాతి తదత్థవిసేసనత్థన్తి ఆహ ‘‘ఖయత్థాయా’’తి. పటిసన్ధికాయన్తి పటిసన్ధిగహణపుబ్బకం కాయం. పాళియం ‘‘బాలేనా’’తి కరణవచనం నిస్సక్కేతి ఆహ ‘‘బాలతో’’తి. భావినా సహ పటిసన్ధినా సప్పటిసన్ధికో. యో పన ఏకన్తతో తేనత్తభావేన అరహత్తం పత్తుం భబ్బో, సో భావినా పటిసన్ధినా ‘‘అప్పటిసన్ధికో’’తి, తతో విసేసనత్థం ‘‘సప్పటిసన్ధికో’’తి వుత్తం. కిఞ్చాపి వుత్తం, సో చ యావ అరియభూమిం న ఓక్కమతి, తావ బాలధమ్మసమఙ్గీ ఏవాతి కత్వా ‘‘సబ్బోపి పుథుజ్జనో బాలో’’తి వుత్తం. తథా హి ‘‘అప్పటిసన్ధికో ఖీణాసవో పణ్డితో’’తి ఖీణాసవ-సద్దేన అప్పటిసన్ధికో విసేసితో. యది ఏవం సేక్ఖా కథన్తి ఆహ ‘‘సోతాపన్నా’’తిఆది. తే హి సిఖాపత్తపణ్డిచ్చభావలక్ఖణాభావతో పణ్డితాతి న వత్తబ్బా ఖీణాసవా వియ, బలవతరానం పన బాలధమ్మానం పహీనత్తా బాలాతిపి న వత్తబ్బా పుథుజ్జనా వియ. భజియమానా పన చతుసచ్చసమ్పటివేధం ఉపాదాయ పణ్డితపక్ఖం భజన్తి, న బాలపక్ఖం వుత్తకారణేనాతి.

బాలపణ్డితసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.