౧. ఆహారసుత్తవణ్ణనా

౧౧. ఆహరన్తీతి ఆనేన్తి ఉప్పాదేన్తి, ఉపత్థమ్భేన్తీతి అత్థో. నిబ్బత్తాతి పసుతా. భూతా నామ యస్మా తతో పట్ఠాయ లోకే జాతవోహారో పటిసన్ధిగ్గహణతో పన పట్ఠాయ యావ మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖన్తో, తావ సమ్భవేసినో, ఏస తావ గబ్భసేయ్యకేసు భూతసమ్భవేసివిభాగో, ఇతరేసు పన పఠమచిత్తాదివసేన వుత్తో. సమ్భవ-సద్దో చేత్థ గబ్భసేయ్యకానం వసేన పసూతిపరియాయో, ఇతరేసం వసేన ఉప్పత్తిపరియాయో. పఠమచిత్తపఠమఇరియాపథక్ఖణేసు హి తే సమ్భవం ఉప్పత్తిం ఏసన్తి ఉపగచ్ఛన్తి నామ, న తావ భూతా ఉపపత్తియా న సుప్పతిట్ఠితత్తా, భూతా ఏవ సబ్బసో భవేసనాయ సముచ్ఛిన్నత్తా. న పున భవిస్సన్తీతి అవధారణేన నివత్తితమత్థం దస్సేతి. యో చ ‘‘కాలఘసో భూతో’’తిఆదీసు భూత-సద్దస్స ఖీణాసవవాచితా దట్ఠబ్బా. వా-సద్దో చేత్థ సమ్పిణ్డనత్థో ‘‘అగ్గినా వా ఉదకేన వా’’తిఆదీసు వియ.

యథాసకం పచ్చయభావేన అత్తభావస్స పఠపనమేవేత్థ ఆహారేహి కాతబ్బఅనుగ్గహో హోతీతి అధిప్పాయేనాహ ‘‘వచనభేదో…పే… ఏకో యేవా’’తి. సత్తస్స ఉప్పన్నధమ్మానన్తి సత్తస్స సన్తానే ఉప్పన్నధమ్మానం. యథా ‘‘వస్ససతం తిట్ఠతీ’’తి వుత్తే అనుప్పబన్ధవసేన పవత్తతీతి వుత్తం హోతి, ఏవం ఠితియాతి అనుప్పబన్ధవసేన పవత్తియాతి అత్థో, సా పన అవిచ్ఛేదోతి ఆహ ‘‘అవిచ్ఛేదాయా’’తి. అనుప్పబన్ధధమ్ముప్పత్తియా సత్తసన్తానో అనుగ్గహితో నామ హోతీతి ఆహ ‘‘అనుప్పన్నానం ఉప్పాదాయా’’తి. ఏతానీతి ఠితిఅనుగ్గహపదాని. ఉభయత్థ దట్ఠబ్బాని న యథాసమ్బన్ధతో.

వత్థుగతా ఓజా వత్థు వియ తేన సద్ధిం అజ్ఝోహరితబ్బతం గచ్ఛతీతి వుత్తం ‘‘అజ్ఝోహరితబ్బకో ఆహారో’’తి, నిబ్బత్తితఓజం పన సన్ధాయ ‘‘కబళీకారో ఆహారో ఓజట్ఠమకరూపాని ఆహరతీ’’తి వక్ఖతి. ఓళారికతా అప్పోజతాయ న వత్థునో థూలతాయ కథినతాయ వా, తస్మా యస్మిం వత్థుస్మిం పరిత్తా ఓజా హోతి, తం ఓళారికం. సప్పాదయో దుక్ఖుప్పాదకతాయ ఓళారికా వేదితబ్బా. విసాణాదీనం తివస్సఛడ్డితానం పూతిభూతత్తా ముదుకతాతి వదన్తి. తరచ్ఛఖేళతేమితతాయ పన తథాభూతానం తేసం ముదుకతా. ధమ్మసభావో హేస. ససానం ఆహారో సుఖుమో తరుణతిణసస్సఖాదనతో. సకుణానం ఆహారో సుఖుమో తిణబీజాదిఖాదనతో. పచ్చన్తవాసీనం ఆహారో సుఖుమో మాసముగ్గకురాదిభోజనత్తా. తేసన్తి పరనిమ్మితవసవత్తీనం. సుఖుమోత్వేవాతి న కిఞ్చి ఉపాదాయ, అథ ఖో సుఖుమోఇచ్చేవ నిట్ఠం పత్తో తతో పరమసుఖుమస్స అభావతో.

వత్థువసేన పనేత్థ ఆహారస్స ఓళారికసుఖుమతా వుత్తా, సా చస్స అప్పోజమహోజతాహి వేదితబ్బాతి దస్సేతుం ‘‘ఏత్థ చా’’తిఆదిమాహ. పరిస్సయన్తి ఖుదావసేన ఉప్పన్నం విహింసం సరీరదరథం. వినోదేతీతి వత్థు తస్స వినోదనమత్తం కరోతి. న పన సక్కోతి పాలేతున్తి సరీరం యాపేతుం నప్పహోతి నిరోజత్తా. న సక్కోతి పరిస్సయం వినోదేతుం ఆమాసయస్స అపూరణతో.

ఛబ్బిధోపీతి ఇమినా కస్సచి ఫస్సస్స అనవసేసితబ్బతమాహ. దేసనక్కమేనేవేత్థ ఫస్సాదీనం దుతియాదితా, న అఞ్ఞేన కారణేనాతి ఆహ ‘‘దేసనానయో ఏవ చేసా’’తిఆది. మనసో సఞ్చేతనా న సత్తస్సాతి దస్సనత్థం మనోగహణం యథా ‘‘చిత్తస్స ఠితి, చేతోవిముత్తి చా’’తి ఆహ ‘‘మనోసఞ్చేతనాతి చేతనావా’’తి. చిత్తన్తి యం కిఞ్చి చిత్తమేవ. ఏకరాసిం కత్వాతి ఏకజ్ఝం గహేత్వా విభాగం అకత్వా, సామఞ్ఞేన గహితాతి అత్థో. తత్థ లబ్భమానం ఉపాదిణ్ణకాదివిభాగం దస్సేతుం ‘‘కబళీకారో ఆహారో’’తిఆది వుత్తం. ఆహారత్థం న సాధేన్తీతి తాదిసస్స ఆహారస్స అనాహరణతో. తదాపీతి భిజ్జిత్వా విగతకాలేపి. ఉపాదిణ్ణకాహారోతి వుచ్చన్తీతి కేచి. ఇదం పన ఆచరియానం న రుచ్చతి తదా ఉపాదిణ్ణకరూపస్సేవ అభావతో. పటిసన్ధిచిత్తేనేవ సహజాతాతి లక్ఖణవచనమేతం, సబ్బాయపి కమ్మజరూపపరియాపన్నాయ ఓజాయ అత్థిభావస్స అవిచ్ఛేదప్పవత్తిసమ్భవదస్సనత్థో. సత్తమాతి ఉప్పన్నదివసతో పట్ఠాయ యావ సత్తమదివసాపి. రూపసన్తతిం పాలేతి పవేణిఘటనవసేన. అయమేవాతి కమ్మజఓజా. కమ్మజఓజం పన పటిచ్చ ఉప్పన్నఓజా అకమ్మజత్తా అనుపాదిణ్ణఆహారోత్వేవ వేదితబ్బో. అనుపాదిణ్ణకా ఫస్సాదయో వేదితబ్బాతి ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. లోకుత్తరా ఫస్సాదయో కథన్తి ఆహ ‘‘లోకుత్తరా పన రుళ్హీవసేన కథితా’’తి. యస్మా తేసం కుసలానం ఉపేతపరియాయో నత్థి, తస్మా విపాకానం ఉపాదిణ్ణపరియాయో నత్థేవాతి అనుపాదిణ్ణపరియాయోపి రుళ్హీవసేన వుత్తోతి వేదితబ్బో.

పుబ్బే ‘‘ఆహారాతి పచ్చయా’’తి వుత్తత్తా యది పచ్చయట్ఠో ఆహారట్ఠోతిఆదినా చోదేతి, అథ కస్మా ఇమే ఏవ చత్తారో వుత్తాతి అథ కస్మా చత్తారోవ వుత్తా. ఇమే ఏవ చ వుత్తాతి యోజనా. విసేసప్పచ్చయత్తాతి ఏతేన యథా అఞ్ఞే పచ్చయధమ్మా అత్తనో పచ్చయుప్పన్నస్స పచ్చయావ హోన్తి, ఇమే పన తథా చ హోతి అఞ్ఞథా చాతి సమానేపి పచ్చయత్తే అతిరేకపచ్చయా హోన్తి, తస్మా ‘‘ఆహారాతి వుత్తా’’తి ఇమమత్థం దస్సేతి. ఇదాని తం అతిరేకపచ్చయతం దస్సేతుం ‘‘విసేసపచ్చయో హీ’’తిఆది వుత్తం. విసేసప్పచ్చయో రూపకాయస్స కబళీకారో ఆహారో ఉపథమ్భకభావతో. తేనాహ అట్ఠకథాయం ‘‘రూపారూపానం ఉపథమ్భకత్తేన ఉపకారకా చత్తారో ఆహారా ఆహారపచ్చయో’’తి (విసుద్ధి. ౨.౬౦౮; పట్ఠా. అట్ఠ. పచ్చయుద్దేసవణ్ణనా). ఉపథమ్భకత్తఞ్హి సతీపి జనకత్తే అరూపీనం ఆహారానం ఆహారజరూపసముట్ఠానకరూపాహారస్స చ హోతి, అసతి పన ఉపథమ్భకత్తే ఆహారానం జనకత్తం నత్థీతి ఉపథమ్భకత్తం పధానం. జనయమానోపి హి ఆహారో అవిచ్ఛేదవసేన ఉపథమ్భయమానో ఏవ జనేతీతి ఉపథమ్భకభావో ఏవ ఆహారభావో. వేదనాయ ఫస్సో విసేసపచ్చయో. ‘‘ఫస్సపచ్చయా వేదనా’’తి హి వుత్తం. ‘‘సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణ’’న్తి వచనతో విఞ్ఞాణస్స మనోసఞ్చేతనా. ‘‘చేతనా తివిధం భవం జనేతీ’’తి హి వుత్తం. ‘‘విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూప’’న్తి పన వచనతో నామరూపస్స విఞ్ఞాణం విసేసపచ్చయో. న హి ఓక్కన్తవిఞ్ఞాణాభావే నామరూపస్స అత్థి సమ్భవో. యథాహ ‘‘విఞ్ఞాణఞ్చ హి, ఆనన్ద, మాతుకుచ్ఛిస్మిం న ఓక్కమిస్సథ, అపి ను ఖో నామరూపం మాతుకుచ్ఛిస్మిం సముచ్చిస్సథా’’తిఆది (దీ. ని. ౨.౧౧౫). వుత్తమేవత్థం సుత్తేన సాధేతుం ‘‘యథాహా’’తిఆది వుత్తం.

ఏవం యదిపి పచ్చయత్థో ఆహారత్థో, విసేసపచ్చయత్తా పన ఇమేవ ఆహారాతి వుత్తాతి తం నేసం విసేసపచ్చయతం అవిభాగతో దస్సేత్వా ఇదాని విభాగతో దస్సేతుం ‘‘కో పనేత్థా’’తిఆది ఆరద్ధం. ముఖే ఠపితమత్తో ఏవ అసఙ్ఖాదితో, తత్తకేనాపి అబ్భన్తరస్స ఆహారస్స పచ్చయో హోతి ఏవ. తేనాహ ‘‘అట్ఠ రూపాని సముట్ఠాపేతీ’’తి. సుఖవేదనాయ హితో సుఖవేదనీయో. సబ్బథాపీతి చక్ఖుసమ్ఫస్సాదివసేన. యత్తకా ఫస్సస్స పకారభేదా, తేసం వసేన సబ్బప్పకారోపి ఫస్సాహారో యథారహం తిస్సో వేదనా ఆహరతి, అనాహారకో నత్థి.

సబ్బథాపీతి ఇధాపి ఫస్సాహారే వుత్తనయానుసారేన అత్థో వేదితబ్బో. తిసన్తతివసేనాతి కాయదసకం భావదసకం వత్థుదసకన్తి తివిధసన్తతివసేన. సహజాతాదిపచ్చయనయేనాతి సహజాతాదిపచ్చయవిధినా. పటిసన్ధివిఞ్ఞాణఞ్హి అత్తనా సహజాతనామస్స సహజాతఅఞ్ఞమఞ్ఞవిపాకిన్ద్రియసమ్పయుత్తఅత్థిఅవిగతపచ్చయేహి పచ్చయో హోన్తోయేవ ఆహారపచ్చయతాయ తం ఆహారేతి వుత్తం, సహజాతరూపేసు పన వత్థునో సమ్పయుత్తపచ్చయం ఠపేత్వా విప్పయుత్తపచ్చయేన, సేసరూపానం అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయఞ్చ ఠపేత్వా ఇతరేసం పచ్చయానం వసేన యోజనా కాతబ్బా. తానీతి నపుంసకనిద్దేసో అనపుంసకానమ్పి నపుంసకేహి సహ వచనతో. సాసవకుసలాకుసలచేతనావ వుత్తా విసేసపచ్చయభావదస్సనం హేతన్తి, తేనాహ ‘‘అవిసేసేన పనా’’తిఆది. పటిసన్ధివిఞ్ఞాణమేవ వుత్తన్తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. యథా తస్స తస్స ఫలస్స విసేసతో పచ్చయతాయ ఏతేసం ఆహారత్థో, ఏవం అవిసేసతోపీతి దస్సేతుం ‘‘అవిసేసేనా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ తంసమ్పయుత్తతంసముట్ఠానధమ్మానన్తి తేహి ఫస్సాదీహి సమ్పయుత్తధమ్మానఞ్చేవ తంసముట్ఠానరూపధమ్మానఞ్చ. తత్థ సమ్పయుత్తగ్గహణం యథారహతో దట్ఠబ్బం, సముట్ఠానగ్గహణం పన అవిసేసతో.

ఉపత్థమ్భేన్తో ఆహారకిచ్చం సాధేతీతి ఉపత్థమ్భేన్తో ఏవ రూపం సముట్ఠాపేతి, ఓజట్ఠమకసముట్ఠాపనేనేవ పనస్స ఉపథమ్భనకిచ్చసిద్ధి. ఫుసన్తోయేవాతి ఫుసనకిచ్చం కరోన్తో ఏవ. ఆయూహమానావాతి చేతయమానా ఏవ అభిసన్దహన్తీ ఏవ. విజానన్తమేవాతి ఉపపత్తిపరికప్పనవసేన విజానన్తమేవ ఆహారకిచ్చం సాధేతీతి యోజనా. సబ్బత్థ ఆహారకిచ్చసాధనఞ్చ తేసం వేదనాదిఉప్పత్తిహేతుతాయ అత్తభావస్స పవత్తనమేవ. కాయట్ఠపనేనాతి కస్మా వుత్తం, నను కమ్మజాదిరూపం కమ్మాదినావ పవత్తతీతి చోదనం సన్ధాయాహ ‘‘కమ్మజనితోపీ’’తిఆది.

ఉపాదిణ్ణరూపసన్తతియా ఉపత్థమ్భనేనేవ ఉతుచిత్తజరూపసన్తతీనమ్పి ఉపత్థమ్భనసిద్ధి హోతీతి ‘‘ద్విన్నం రూపసన్తతీన’’న్తి వుత్తం. ఉపత్థమ్భనమేవ సన్ధాయ ‘‘అనుపాలకో హుత్వా’’తి చ వుత్తం. రూపకాయస్స ఠితిహేతుతా హి యాపనా అనుపాలనా. సుఖాదివత్థుభూతన్తి సుఖాదీనం పవత్తిట్ఠానభూతం. ఆరమ్మణమ్పి హి వసతి ఏత్థ ఆరమ్మణకరణవసేన తదారమ్మణా ధమ్మాతి వత్థూతి వుచ్చతి. ఫుసన్తోయేవాతి ఇదం ఫస్సస్స ఫుసనసభావత్తా వుత్తం. న హి ధమ్మానం సభావేన వినా పవత్తి అత్థి, వేదనాపవత్తియా వినా సత్తానం సన్ధావనతా నత్థీతి ఆహ ‘‘సుఖాది…పే… హోతీ’’తి. న చేత్థ సఞ్ఞీభవకథాయం అసఞ్ఞీభవో దస్సేతబ్బో, తస్సాపి వా కారణభూతవేదనాపవత్తివసేనేవ ఠితియా హేతునో అబ్యాపితత్తా, తథా హి ‘‘మనోసఞ్చేతనా…పే… భవమూలనిప్ఫాదనతో సత్తానం ఠితియా హోతీ’’తి వుత్తా. తతో ఏవ విఞ్ఞాణం విజానన్తమేవాతి ఉపపత్తిపరికప్పనవసేన విజానన్తమేవాతి వుత్తోవాయమత్థో.

చత్తారి భయాని దట్ఠబ్బాని ఆదీనవవిభావనతో. నికన్తీతి నికామనా, రసతణ్హం సన్ధాయ వదతి. సా హి కబళీకారే ఆహారే బలవతీ, తేనేవేత్థ అవధారణం కతం. భాయతి ఏతస్మాతి భయం, నికన్తియేవ భయం మహానత్థహేతుతో. ఉపగమనం విసయిన్ద్రియవిఞ్ఞాణేసు విసయవిఞ్ఞాణేసు చ సఙ్గతివసేన పవత్తి, తం వేదనాదిఉప్పత్తిహేతుతాయ ‘‘భయ’’న్తి వుత్తం. అవధారణే పయోజనం వుత్తనయమేవ. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. ఆయూహనం అభిసన్దహనం, సంవిధానన్తిపి వదన్తి. తం భవూపపత్తిహేతుతాయ ‘‘భయ’’న్తి వుత్తం. అభినిపాతో తత్థ తత్థ భవే పటిసన్ధిగ్గహణవసేన విఞ్ఞాణస్స నిబ్బత్తి. సో భవూపపత్తిహేతుకానం సబ్బేసం అనత్థానం మూలకారణతాయ ‘‘భయ’’న్తి వుత్తం. ఇదాని నికన్తిఆదీనం సప్పటిభయతం విత్థారతో దస్సేతుం ‘‘కిం కారణా’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ నికన్తిం కత్వాతి ఆలయం జనేత్వా, తణ్హం ఉప్పాదేత్వాతి అత్థో. సీతాదీనం పురక్ఖతాతి సీతాదీనం పురతో ఠితా, సీతాదీహి బాధియమానాతి అత్థో.

ఫస్సం ఉపగచ్ఛన్తాతి చక్ఖుసమ్ఫస్సాదిభేదం ఫస్సం పవత్తేన్తా. ఫస్సస్సాదినోతి కాయసమ్ఫస్సవసేన ఫోట్ఠబ్బసఙ్ఖాతస్స అస్సాదనసీలా. కాయసమ్ఫస్సవసేన హి సత్తానం ఫోట్ఠబ్బతణ్హా పవత్తతీతి దస్సేతుం ఫస్సాహారాదీనవదస్సనే ఫోట్ఠబ్బారమ్మణం ఉద్ధటం ‘‘పరేసం రక్ఖితగోపితేసూ’’తిఆదినా. ఫస్సస్సాదినోతి వా ఫస్సాహారస్సాదినోతి అత్థో. సతి హి ఫస్సాహారే సత్తానం ఫస్సారమ్మణే అస్సాదో, నాసతి, తేనాహ ‘‘ఫస్సస్సాదమూలక’’న్తిఆది.

జాతినిమిత్తస్స భయస్స అభినిపాతసభావేన గహితత్తా ‘‘తమ్మూలక’’న్తి వుత్తం. కమ్మాయూహననిమిత్తన్తి అత్థో. భయం సబ్బన్తి పఞ్చవీసతి, తివిధమహాభయం, అఞ్ఞఞ్చ సబ్బభయం ఆగతమేవ హోతి భయాధిట్ఠానస్స అత్తభావస్స నిప్ఫాదనతో.

అభినిపతతీతి అభినిబ్బత్తతి. పఠమాభినిబ్బత్తి హి సత్తానం తత్థ తత్థ అఙ్గారకాసుసదిసే భవే అభినిపాతసదిసీ. తమ్మూలకత్తాతి నామరూపనిబ్బత్తిమూలకత్తా. సబ్బభయానం అభినిపాతోయేవ భయం భాయతి ఏతస్మాతి కత్వా.

అప్పేతి వియాతి ఫలస్స అత్తలాభహేతుభావతో కారణం, తం నియ్యాదేతి వియ. తన్తి ఫలం. తతోతి కారణతో. ఏతేసన్తి ఆహారానం. యథావుత్తేనాతి ‘‘ఫలం నిదేతీ’’తిఆదినా వుత్తప్పకారేన అత్థేన. సబ్బపదేసూతి ‘‘వేదనానిరోధేనా’’తిఆదీసు సబ్బేసు పదేసు.

పటిసన్ధిం ఆదిం కత్వాతి పటిసన్ధిక్ఖణం ఆదిం కత్వా. ఉపాదిణ్ణకఆహారే సన్ధాయ ‘‘అత్తభావసఙ్ఖాతానం ఆహారాన’’న్తి వుత్తం. తే హి నిప్పరియాయతో తణ్హానిదానా. పరిపుణ్ణాయతనానం సత్తానం సత్తసన్తతివసేనాతి పరిపుణ్ణాయతనానం సభావకానం చక్ఖు సోతం ఘానం జివ్హా కాయో భావో వత్థూతి ఇమేసం సత్తన్నం సన్తతీనం వసేన. సేసానం అపరిపుణ్ణాయతనానం అన్ధబధిరఅభావకానం. ఊనఊనసన్తతివసేనాతి చక్ఖునా, సోతేన, తదుభయేన, భావేన చ ఊనఊనసన్తతివసేన. పటిసన్ధియం జాతా పటిసన్ధికా. పఠమభవఙ్గచిత్తక్ఖణాదీతి ఆది-సద్దేన తదారమ్మణచిత్తస్స సఙ్గహో దట్ఠబ్బో.

తణ్హాయపి నిదానం జానాతీతి యోజనా. తణ్హానిదానన్తిపి పాఠో. వట్టం దస్సేత్వాతి సరూపతో నయతో చ సకలమేవ వట్టం దస్సేత్వా. ఇదాని తమత్థం విత్థారతో విభావేతుం ‘‘ఇమస్మిఞ్చ పన ఠానే’’తిఆదిమాహ. అతీతాభిముఖం దేసనం కత్వాతి పచ్చుప్పన్నభవతో పట్ఠాయ అతీతధమ్మాభిముఖం తబ్బిసయం దేసనం కత్వా తథాకారణేన. అతీతేన వట్టం దస్సేతీతి అతీతభవేన కమ్మకిలేసవిపాకవట్టం దస్సేతి. అత్తభావోతి పచ్చుప్పన్నో అత్తభావో. యది ఏవం కస్మా ‘‘అతీతేన వట్టం దస్సేతీ’’తి వుత్తన్తి? నాయం దోసో ‘‘అతీతేనేవా’’తి అనవధారణతో, ఏవఞ్చ కత్వా అతీతాభిముఖగ్గహణం జనకకమ్మం గహితం, తణ్హాసీసేన నానన్తరియభావతో. న హి కమ్మునా వినా తణ్హా భవనేత్తి యుజ్జతి.

తం కమ్మన్తి తణ్హాసీసేన వుత్తకమ్మం. దస్సేతున్తి తం అతీతం అత్తభావం దస్సేతుం. తస్సత్తభావస్స జనకం కమ్మన్తి తస్స యథావుత్తస్స అత్తభావస్స జనకం. తతో పరమ్పి అత్తభావం ఆయూహితం కమ్మం దస్సేతుం వుత్తం. అవిజ్జా చ నామ తణ్హా వియ కమ్మత్తాతి కమ్మస్సేవ గహణం. ద్వీసు ఠానేసూతి ఆహారగ్గహణేన వేదనాదిగ్గహణేనాతి ద్వీసు ఠానేసు. అత్తభావోతి పచ్చుప్పన్నకాలికో అతీతకాలికో చ అత్తభావో. పున ద్వీసూతి తణ్హాగ్గహణే అవిజ్జాసఙ్ఖారగ్గహణేతి ద్వీసు ఠానేసు. తస్స జనకన్తి పచ్చుప్పన్నస్స చేవ అతీతస్స చ అత్తభావస్స జనకం కమ్మం వుత్తన్తి యోజనా. కమ్మగ్గహణేన చేత్థ యత్థ తం కమ్మం ఆయూహితం, సా అతీతా జాతి అత్థతో దస్సితా హోతి. తేన సంసారవట్టస్స అనమతగ్గతం దీపేతి. సఙ్ఖేపేనాతి సఙ్ఖేపేన హేతుపఞ్చకఫలపఞ్చకగ్గహణమ్పి హి సఙ్ఖేపో ఏవ హేతుఫలభావేన సఙ్గహేతబ్బధమ్మానం అనేకవిధత్తా.

యది అతీతేన వట్టం దస్సితం, ఏవం సతి సప్పదేసా పటిచ్చసముప్పాదధమ్మదేసనా హోతీతి దస్సేన్తో ‘‘తత్రాయ’’న్తిఆదిమాహ. తేన హి యదిపి సరూపతో అనాగతేన వట్టం ఇధ న దస్సితం, నయతో పన తస్సపి దస్సితత్తా నిప్పదేసా ఏవ పటిచ్చసముప్పాదదేసనాతి దస్సేతి. ఇదాని తమత్థం ఉపమాయ విభావేతుం ‘‘యథా హీ’’తిఆది వుత్తం. ఉదకపిట్ఠే నిపన్నన్తి ఉదకం పరిప్లవవసేన నిపన్నం. పరభాగన్తి పరఉత్తమఙ్గభాగం. ఓరతోతి తతో అపరభాగతో ఓలోకేన్తో. అపరిపుణ్ణోతి వికలావయవో. ఏవంసమ్పదన్తిఆది ఉపమాయ సంసన్దనం.

యథా హి గీవా సరీరసన్ధారకకణ్డరానం మూలట్ఠానభూతా, ఏవం అత్తభావసన్ధారకానం సఙ్ఖారానం మూలభూతా తణ్హాతి వుత్తం ‘‘గీవాయ దిట్ఠకాలో’’తి. యథా వేదనాదిఅనేకావయవసముదాయభూతో అత్తభావో, ఏవం ఫాసుకపిట్ఠికణ్డకాదిఅనేకావయవసముదాయభూతా పిట్ఠీతి ‘‘పిట్ఠియా…పే… తస్స దిట్ఠకాలో’’తి వుత్తం. తణ్హాసఙ్ఖాతన్తి తణ్హాయ కథితం. ఇధ దేసనాయ పచ్చయా అవిజ్జాసఙ్ఖారా వేదితబ్బాతి ‘‘నఙ్గుట్ఠమూలస్స దిట్ఠకాలో వియా’’తి వుత్తం. తథా హి పరియోసానే ‘‘నఙ్గుట్ఠమూలం పస్సేయ్యా’’తి ఉపమాదస్సనం కతం. నయతో పరిపుణ్ణభావగ్గహణం వేదితబ్బం. పాళియం అనాగతస్సాపి పచ్చయవట్టస్స హేతువసేన ఫలవసేన వా పరిపుణ్ణభావస్స ముఖమత్తదస్సనీయత్తా ఆదితో ఫలహేతుసన్ధి, మజ్ఝే హేతుఫలసన్ధి, అన్తేపి ఫలహేతుసన్ధీతి ఏవం తిసన్ధికత్తా చతుసఙ్ఖేపమేవ వట్టం దస్సితన్తి.

ఆహారసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.