(౪) అవన్దనీయపుగ్గలాదివణ్ణనా

౪౭౭. తేసన్తి దసన్నం పుగ్గలానం. ‘‘సద్ధి’’న్తి ఇమినా సామీచేనాతి ఏత్థ సహత్థే కరణవచనన్తి దస్సేతి. సామీచేనాతి చ సామీచినా కత్తబ్బం సామీచం కమ్మం, తేన సామీచేన. దస చీవరధారణాతి పదస్స సమాసభావం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘దస దివసాని అతిరేకచీవరస్స ధారణా’’తి.

కతిసతన్తిఆదీసు ద్వీసు గాథాపాదేసు చతూసు విభత్యన్తపదేసు పురిమం పురిమేన, పచ్ఛిమఞ్చ పచ్ఛిమేన యథాక్కమం యోజేతబ్బన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘కతిసతం ఆపత్తియో రత్తిసతం ఛాదయిత్వానా’’తి. పచ్ఛిమగాథాయ పుబ్బడ్ఢేపి ఏసేవ నయో. అయం హీతి అయం ఏవ వక్ఖమానో. ఏత్థాతి గాథాయం. యోతి భిక్ఖు, పటిచ్ఛాదేతీతి సమ్బన్ధో. ఇతీతి అయం సఙ్ఖేపత్థో.

హేట్ఠా వుత్తేసు చతూసు చతుక్కేసు ధమ్మేన సమగ్గం అపనేత్వా ద్వాదస కమ్మదోసా వుత్తాతి దట్ఠబ్బం. అధమ్మేన వగ్గకమ్మం, అధమ్మేన సమగ్గకమ్మన్తి యోజేతబ్బం.

ఏత్థాతి ఛసు కమ్మేసు. ఏతదేవాతి ధమ్మేన సమగ్గకమ్మమేవ.

యం దేసితాతి ఏత్థ యంసద్దో వచనవిపల్లాసోతి ఆహ ‘‘యాని దేసితానీ’’తి. ‘‘దేసితానీ’’తి ఇమినా దేసితాతి ఏత్థ నికారస్స ఆకారాదేసభావం దస్సేతి. ‘‘పరియన్తపరిచ్ఛేదభావరహితత్తా’’తి ఇమినా నత్థి అన్తం పరియన్తమేతస్సాతి అనన్తన్తి వచనత్థం దస్సేతి. తన్తి నిబ్బానం, జితన్తి సమ్బన్ధో. కేన కం కిన్తి కత్వా జితన్తి ఆహ ‘‘భగవతా కిలేసగణం అభిమద్దిత్వా’’తి. కేన కం కిన్తి కత్వా కిం జితం వియాతి ఆహ ‘‘రఞ్ఞా సపత్తగణం అభిమద్దిత్వా రజ్జం వియా’’తి. తత్థ ‘‘రఞ్ఞా’’తి ఇమినా ‘‘కేనా’’తి పుచ్ఛం విస్సజ్జేసి. ‘‘సపత్తగణ’’న్తి ఇమినా ‘‘క’’న్తి పుచ్ఛం విస్సజ్జేసి. ‘‘అభిమద్దిత్వా’’తి ఇమినా ‘‘కిన్తి కత్వా’’తి పుచ్ఛం విస్సజ్జేసి. ‘‘రజ్జ’’న్తి ఇమినా ‘‘కి’’న్తి పుచ్ఛం విస్సజ్జేసి. సపత్తగణన్తి వేరిగణం. అయం పనేత్థ యోజనా – రఞ్ఞా సపత్తగణం అభిమద్దిత్వా రజ్జం రాజభావం జితం వియ, భగవతా కిలేసగణం అభిమద్దిత్వా నిబ్బానం జితన్తి. స్వేవాతి భగవా ఏవ. ‘‘నిబ్బికారతాయా’’తి ఇమినా తాదిసద్దో నిబ్బికారత్థవాచకో అనిప్ఫన్నపాటిపదికోతి దస్సేతి. ‘‘వివేకపఞ్చక’’న్తి ఇమినా కాయచిత్తఉపధివసేన వివేకత్తయమ్పి గహేతబ్బం వివేకభావేన సమానత్తా. తేన భగవతాతి సమ్బన్ధో. ‘‘యాని సత్త ఆపత్తిక్ఖన్ధానీ’’తి ఇమినా ఏకేత్థాతి ఏత్థ ఏకసద్దస్స విసయం దస్సేతి. తత్థాతి సత్తసు ఆపత్తిక్ఖన్ధేసు. ఏత్థ పనాతి సమథేసు పన. హీతి సచ్చం. తస్సాతి సమ్ముఖావినయస్స. అట్ఠకథాసూతి సబ్బఅట్ఠకథాసు. మయం పనాతి సఙ్గహకారకా అమ్హే పన, బుద్ధఘోసనామకా మయం పనాతి అత్థో, రోచయామాతి సమ్బన్ధో. కస్స కిమత్థం గహేత్వా రోచేసీతి ఆహ ‘‘వినాతి నిపాతస్స పటిసేధనమత్థమత్త’’న్తి. ‘‘వినాతి నిపాతస్సా’’తి పదం ‘‘అత్థమత్త’’న్తి పదే వాచకసమ్బన్ధో. అత్తనో సాధ్యవచనం బుద్ధవచనసఙ్ఖాతేన సాధకవచనేన సాధేన్తో ఆహ ‘‘వుత్తమ్పి చేత’’న్తిఆది.

అట్ఠారస అట్ఠకానీతి అధమ్మదిట్ఠిభేద, ధమ్మదిట్ఠిభేద, వేమతికభేదేసు తీసు ఏకమేకం మూలం కత్వా తయో తయో మూలిం కత్వా నవ హోన్తి, తేసు ధమ్మదిట్ఠిభేదేసు ధమ్మదిట్ఠిభేదం అపనేత్వా అట్ఠ హోన్తి, తాని అట్ఠారస భేదకరవత్థూసు యోజేత్వా అట్ఠారస అట్ఠకాని హోన్తీతి దట్ఠబ్బం. ఛఊనదియడ్ఢసతన్తి చతుచత్తాలీసాధికం సతన్తి వుత్తం హోతి.

ఏకేకవత్థుస్మిన్తి అట్ఠారససు భేదకరవత్థూసు ఏకేకస్మిం వత్థుస్మిం.

ఇతి గాథాసఙ్గణికవణ్ణనాయ యోజనా సమత్తా.